Chuyên gia cảnh báo rủi ro khó ngờ khi coi ChatGPT là 'chuyên gia tâm lý'

Người dùng ngày càng tìm đến ChatGPT để chia sẻ cảm xúc, sắp xếp suy nghĩ và tìm kiếm lời khuyên trong những tình huống khó khăn. Ảnh minh họa: AI

Vì sao nhiều người chọn ChatGPT?

Không còn chỉ để tra cứu thông tin hay hỗ trợ công việc, ChatGPT đang trở thành nơi nhiều người tìm đến để chia sẻ những áp lực trong cuộc sống.

Từ chuyện chia tay, mâu thuẫn trong các mối quan hệ đến lo âu, mất phương hướng hay những quyết định quan trọng, ngày càng nhiều người lựa chọn trò chuyện với AI thay vì người thân hoặc chuyên gia tâm lý.

Theo hai nhà tâm lý học María Fernanda Cruz Urquiza và Cecilia Paredes Aldama, AI có thể hữu ích trong một số tình huống nhưng không thể thay thế liệu pháp tâm lý, thậm chí tiềm ẩn rủi ro nếu người dùng quá phụ thuộc.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), hơn 1 tỉ người trên thế giới đang sống chung với các vấn đề về sức khỏe tinh thần.

Nhà tâm lý học María Fernanda Cruz Urquiza cho rằng sức hút của ChatGPT nằm ở việc công cụ này luôn sẵn sàng lắng nghe. Khác với việc đặt lịch gặp chuyên gia, AI có thể phản hồi bất cứ lúc nào, giúp người dùng bớt ngại ngùng khi chia sẻ những vấn đề riêng tư.

Đối với những người thường xuyên lo âu hoặc khó bộc lộ cảm xúc, việc nhận được phản hồi gần như ngay lập tức mang lại cảm giác được lắng nghe và an ủi.

Trong khi đó, nhà trị liệu tâm lý Cecilia Paredes Aldama cho biết bà chưa ghi nhận trường hợp nào từ bỏ hoàn toàn trị liệu để chuyển sang ChatGPT. Tuy nhiên, nhiều người sử dụng AI để soạn tin nhắn, chuẩn bị cho các cuộc trò chuyện khó khăn hoặc diễn đạt cảm xúc rõ ràng hơn.

Theo các chuyên gia, AI cũng có thể hỗ trợ sắp xếp công việc, xác định ưu tiên, xây dựng ranh giới trong công việc và giảm bớt căng thẳng ban đầu. Với những người chưa có điều kiện tiếp cận dịch vụ tâm lý, đây có thể là một công cụ tham khảo hữu ích.

Tuy nhiên, họ nhấn mạnh ChatGPT chỉ giúp giảm bớt cảm giác lo lắng trước mắt, chứ không giải quyết được nguyên nhân của vấn đề.

Nguy cơ khi AI luôn đồng tình

Điều khiến các chuyên gia lo ngại nhất là cách AI tương tác với người dùng.

Theo bà Paredes, ChatGPT thường đưa ra phản hồi mang tính đồng thuận và ít khi đặt câu hỏi phản biện như một nhà trị liệu tâm lý. Trong khi trị liệu giúp người bệnh nhìn lại suy nghĩ, hành vi và những "điểm mù" của bản thân, AI có xu hướng duy trì cuộc trò chuyện theo hướng khiến người dùng cảm thấy được đồng cảm.

Nếu thường xuyên tìm kiếm sự xác nhận từ ChatGPT, người dùng có thể dần củng cố những nhận thức chưa chính xác về bản thân hoặc các mối quan hệ xung quanh.

"Liệu pháp tâm lý sẽ thách thức bạn, còn trí tuệ nhân tạo thì không", bà Paredes nhận định.

Bà cũng cảnh báo việc liên tục nhận được những phản hồi đồng tình có thể khiến một số người hình thành cái nhìn méo mó về thực tế hoặc củng cố những hành vi không phù hợp.

Đồng quan điểm, bà Cruz Urquiza cho rằng ChatGPT đôi khi "quá đồng cảm". Điều này có thể mang lại cảm giác nhẹ nhõm tức thời nhưng chưa chắc giúp người dùng thay đổi nhận thức hoặc hành vi theo hướng tích cực.

Ngoài ra, một số cuộc điều tra từng cảnh báo các hệ thống AI tích hợp trong công cụ tìm kiếm có thể cung cấp thông tin sức khỏe thiếu chính xác hoặc trích dẫn sai ngữ cảnh nhưng vẫn trình bày như thông tin đáng tin cậy.

Đây cũng là một trong những lý do Liên minh châu Âu xếp các hệ thống AI dùng trong lĩnh vực y tế vào nhóm chịu yêu cầu quản lý nghiêm ngặt theo Đạo luật AI.

Dù đánh giá cao tiềm năng của AI, cả hai chuyên gia đều cho rằng yếu tố cốt lõi của trị liệu tâm lý vẫn là mối quan hệ giữa con người với con người.

Các chuyên gia khuyến nghị người dùng nên xem ChatGPT là công cụ hỗ trợ để sắp xếp suy nghĩ, tìm kiếm thông tin hoặc chuẩn bị cho những cuộc trò chuyện khó khăn. Khi lo âu, căng thẳng hoặc các vấn đề tâm lý kéo dài và ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày, việc tìm đến chuyên gia tâm lý vẫn là giải pháp cần thiết.