Chuyên gia lên tiếng về 'hiểm họa toàn cầu mang tên virus Hanta'

Với một vài trường hợp tử vong được xác nhận cho đến nay, một số quốc gia đã ra lệnh theo dõi và tự cách ly đối với những người có nguy cơ nhiễm bệnh. Tuy nhiên, Tổ chức Y tế Thế giới WHO hiện vẫn cho rằng nguy cơ lây truyền từ người sang người và lây lan toàn cầu là "thấp" và dịch bệnh đang được theo dõi.

Medical News Today đã nói chuyện với 3 chuyên gia để tìm hiểu những triệu chứng cần chú ý, khi nào cần tìm kiếm sự chăm sóc y tế và phải làm gì nếu nghi ngờ tiếp xúc với virus Hanta.

Với những nỗ lực truy vết tiếp xúc quốc tế đang được tiến hành để theo dõi những hành khách đã rời tàu du lịch MV Hondius mang cờ Hà Lan sớm, mối lo ngại trong công chúng về một đợt bùng phát virus Hanta lớn hơn đang ngày càng gia tăng.

Chuyện bắt đầu với cái chết được xác nhận của một người đàn ông Hà Lan 70 tuổi trên tàu du lịch đã trở thành một đợt bùng phát virus Hanta hiện đã lây lan sang nhiều hành khách, với nhiều người trong tình trạng nguy kịch. Ca tử vong đánh dấu "ca bệnh đầu tiên" của đợt bùng phát virus Hanta hiện đang diễn ra.

Con tàu, do Oceanwide Expeditions điều hành, ban đầu bị giữ lại ngoài khơi Cape Verde, và sau đó được phép đi về phía quần đảo Canary ở Tây Ban Nha để điều tra thêm.

Medical News Today đã phỏng vấn 3 chuyên gia y tế để tìm hiểu thêm về cách thức lây lan của virus này, những việc mọi người có thể làm để bảo vệ bản thân và liệu đợt bùng phát này có tiềm năng trở thành một đại dịch lớn hơn, tương tự như SARS-CoV-2 hay không?

Bác sĩ William Schaffner, Giáo sư Y học dự phòng tại Khoa Chính sách Y tế và Giáo sư Y học tại Khoa Bệnh truyền nhiễm thuộc Trung tâm Y tế Đại học Vanderbilt.

Bác sĩ Justin Chan, chuyên gia về bệnh truyền nhiễm tại trung tâm y tế Langone Health thuộc Đại học New York và Giám đốc Phòng ngừa và Kiểm soát Nhiễm trùng tại Trung tâm Bệnh viện Bellevue và Bác sĩ Monica Gandhi, Thạc sĩ Sức khỏe công cộng, chuyên gia về bệnh truyền nhiễm tại Đại học California, San Francisco.

Cách dịch bệnh bùng phát

Người đàn ông Hà Lan qua đời vào ngày 11/4/2026 trên tàu MV Hondius đã bắt đầu xuất hiện các triệu chứng vào ngày 6/4. Điều này xảy ra 5 ngày sau khi tàu rời Ushuaia, Argentina.

Tàu đã báo cáo trường hợp này cho Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) vào ngày 2/5/2026, sau đó được xác nhận là do virus Hanta sau khi xét nghiệm trong phòng thí nghiệm ở Nam Phi.

Tính đến ngày 27/5, có 13 trường hợp mắc bệnh, bao gồm 3 trường hợp tử vong. Bản cập nhật số liệu mới nhất bao gồm thêm ba trường hợp từ Canada, Hà Lan và Tây Ban Nha.

Các xét nghiệm trong phòng thí nghiệm đã xác nhận 11 trường hợp nhiễm virus Andes (ANDV, một biến thể thuộc nhóm virus Hanta chủ yếu lưu hành ở Nam Mỹ) và 2 trường hợp nghi ngờ.

Một số hành khách cũng đang được chăm sóc tại Pháp, Nam Phi, Thụy Sĩ, Singapore và Tây Ban Nha.

WHO cho biết họ không kỳ vọng sẽ có những cập nhật lớn về số liệu do thời gian ủ bệnh dài, lên đến 6 tuần.

Tàu du lịch được phép cập cảng Granadilla, Tenerife, thuộc quần đảo Canary vào ngày 10/5. Khi hành khách và thủy thủ đoàn rời tàu, họ vẫn được coi là nhóm nguy cơ cao, bất kể có triệu chứng hay không, và được sơ tán y tế về nước của họ bằng các chuyến bay tư nhân.

Tổng số người trên tàu là 147 người, bao gồm cả thủy thủ đoàn.

Trong khi một số hành khách cách ly và những người khác bay trở về nước, các nỗ lực truy vết quốc tế đã được đẩy mạnh.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tuyên bố nguy cơ lây lan toàn cầu vẫn ở mức “thấp” vì dịch bệnh vẫn chỉ giới hạn trong một nhóm nhỏ du khách.

Virus Hanta là gì?

Virus Hanta là một nhóm virus lây truyền từ động vật sang người, ở trong các loài gặm nhấm và lây lan qua nước bọt, nước tiểu hoặc phân của chúng.

Các cơ quan y tế đã xác định rằng một số hành khách đã bị nhiễm chủng Andes của virus Hanta (ANDV). Mặc dù virus Hanta hiếm khi lây lan qua tiếp xúc giữa người với người, nhưng chủng virus này được biết là có khả năng lây truyền từ người sang người.

Để virus này lây lan giữa người với người, các nhà chức trách cho biết cần có sự tiếp xúc vật lý gần gũi và kéo dài.

Những hành khách đầu tiên được cho là đã tiếp xúc với các loài gặm nhấm bị nhiễm bệnh hoặc phân của chúng trước khi lên tàu. Chủng virus này là bệnh đặc hữu ở Nam Mỹ, cho thấy virus duy trì sự hiện diện ở mức độ thấp và có thể dự đoán được.

Virus Hanta có liên quan đến những căn bệnh nghiêm trọng và tử vong, và có thể gây ra một bệnh hô hấp nghiêm trọng gọi là hội chứng tim phổi do virus Hanta (HCPS), với tỷ lệ tử vong lên đến 50%.

Virus Hanta có thể lây lan từ người sang người không?

Schaffner giải thích cách mọi người có thể bị nhiễm virus Hanta: “Virus Hanta sống trong các loài gặm nhấm nhỏ ở một số vùng trên thế giới, thường là những nơi có khí hậu khá khô. Virus được thải ra trong nước tiểu và phân của các loài gặm nhấm. Mọi người thường bị nhiễm bệnh khi họ khuấy động bụi khô có chứa virus, tạo ra dạng khí dung được hít vào, từ đó bắt đầu quá trình nhiễm bệnh".

“Trong vụ việc trên tàu du lịch này, hành khách đã lên tàu ở Argentina. Điều này rất quan trọng, bởi vì một biến thể của virus Hanta, chủng Andes, xuất hiện ở đó và, khác với các loại virus Hanta khác, chủng Andes có thể lây lan từ người sang người", ông nói.

“Con người có thể bị nhiễm virus Hanta thông qua tiếp xúc với nước tiểu, phân hoặc nước bọt của các loài gặm nhấm bị nhiễm bệnh", Chan nói với Medical News Today.

“Ít phổ biến hơn, sự lây truyền từ người sang người đã được ghi nhận trong các đợt bùng phát trước đây liên quan đến virus Hanta Andes, điều này rất đặc biệt vì các loại virus Hanta khác không được biết đến là lây truyền từ người sang người. Virus Hanta Andes lây lan giữa người với người thường đòi hỏi sự tiếp xúc gần gũi và kéo dài dẫn đến tiếp xúc với dịch cơ thể nhiễm bệnh", ông giải thích.

Gandhi cho biết chủng virus này có thể lây lan từ người sang người cũng như qua tiếp xúc với loài gặm nhấm.

“Ít nhất trong các đợt bùng phát trước đây với chủng Andes, sự tiếp xúc phải là tiếp xúc gần với người nhiễm bệnh để lây lan, bao gồm tiếp xúc vật lý trực tiếp, thời gian dài ở trong không gian kín và tiếp xúc với dịch cơ thể của người nhiễm bệnh", bà nói.

Liệu có nguy cơ bùng phát toàn cầu?

Với việc tàu du lịch sắp cập cảng Tây Ban Nha, nhiều người lo ngại về sự lây truyền và lan rộng hơn nữa. Tuy nhiên, các chuyên gia vẫn lạc quan một cách thận trọng, xét đến những nỗ lực hiện tại.

“Hiện tại, đợt bùng phát trên tàu du lịch dường như đã được kiểm soát tốt. Một số hành khách đã rời tàu và trở về nhà. Hiện tại, tất cả đều khỏe mạnh và đang được nhân viên y tế công cộng tại địa phương theo dõi", Schaffner nói.

“Nguy cơ lây lan trên diện rộng là rất thấp; điều này không nên là khởi đầu của một đại dịch giống như COVID-19”, ông nói thêm.

Ông Chan nhắc lại rằng một nỗ lực phối hợp để kiểm soát dịch bệnh đang được tiến hành.

“Các cơ quan y tế toàn cầu đang dẫn đầu một phản ứng phối hợp, bao gồm cả việc sơ tán y tế từ tàu MV Hondius cho các hành khách có triệu chứng nặng. Các cơ quan y tế công cộng sẽ theo dõi những cá nhân khác có thể đã tiếp xúc trên tàu để giám sát chặt chẽ các triệu chứng”, ông nói.

“Mặc dù tỷ lệ tử vong của virus này cao, nhưng sự lây lan giữa người với người không phổ biến và đòi hỏi sự tiếp xúc gần gũi và kéo dài với những người nhiễm bệnh. Nguy cơ tổng thể đối với cộng đồng nói chung vào thời điểm này được đánh giá là thấp”, ông nói thêm.

Trong khi đó, Trung tâm Phòng ngừa và Kiểm soát Bệnh tật Châu Âu (ECDC) đã kích hoạt Hệ thống Cảnh báo sớm và Ứng phó (EWRS) để cảnh báo các cơ quan y tế công cộng ở Châu Âu về tình hình.

Các triệu chứng chính khi nhiễm virus Hanta là gì?

Bác sĩ Schaffner cho biết, điều khiến việc xác định nhiễm virus Hanta trở nên khó khăn là nó có thể không được phát hiện trong vài ngày đầu.

“Virus Hanta gây ra các bệnh nhiễm trùng âm thầm. Giai đoạn đầu của bệnh có vẻ khá nhẹ, với sốt, đau đầu, cảm thấy mệt mỏi, đau nhức cơ bắp... nó không gây lo ngại cho bệnh nhân", ông nói.

Tuy nhiên, sau khi tiếp xúc ban đầu, virus có thời gian ủ bệnh khá dài, có thể kéo dài từ vài ngày đến 1 đến 8 tuần trước khi bệnh nhân bắt đầu cảm thấy các triệu chứng, theo WHO và CDC.

“Điều này có thể kéo dài từ 2 đến 4 ngày và sau đó bệnh nhân trở nặng, bị bệnh nặng với hội chứng tim phổi do virus Hanta, trong đó khó thở, huyết áp giảm và bệnh nhân cảm thấy rất yếu và ốm", ông giải thích.

Bác sĩ Chan cho biết virus Hanta chủng Andes gây ra các triệu chứng như sốt, đau nhức cơ bắp, đau lưng, đau bụng, nôn mửa và tiêu chảy.

“Bệnh nặng sẽ xuất hiện với các triệu chứng suy hô hấp, viêm phổi và huyết áp giảm. Cần phải xét nghiệm để xác nhận virus Hanta là nguyên nhân gây bệnh", ông nói.

Gandhi giải thích rằng có hai hội chứng chính do virus Hanta gây ra: Hội chứng phổi do virus Hanta (HPS) hoặc Sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS).

“Hội chứng thận thường xảy ra ở châu Á hoặc Đông Âu và có thể được nhận biết bởi sốt, tiểu cầu thấp, tổn thương thận cấp tính với lượng nước tiểu giảm. Người nhiễm bệnh có thể bị sốc và chảy máu trong giai đoạn nặng", bà nói.

“Chủng Andes gây ra các triệu chứng ở phổi và thường được tìm thấy ở Nam Mỹ. Hội chứng này được đặc trưng bởi sốt, khó thở, dịch trong phổi và sốc. Bệnh nhân có thể bị thiếu oxy nghiêm trọng, chảy máu, suy thận và cần đặt nội khí quản và chăm sóc hỗ trợ tích cực", bà nói thêm.

Những việc hành khách trên tàu MV Hondius được hướng dẫn làm

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Châu Âu (ECDC) đã công bố hướng dẫn mới vào ngày 9/5 về việc quản lý hành khách liên quan đến đợt bùng phát virus Hanta Andes trên tàu MV Hondius.

Đối với hành khách cảm thấy không khỏe và có triệu chứng, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Châu Âu (ECDC) khuyến cáo nên đi xét nghiệm và tìm kiếm sự chăm sóc y tế càng sớm càng tốt.

Họ cũng có thể lựa chọn ở lại cách ly tại Tenerife, quần đảo Canary nơi tàu neo đậu hoặc được đưa về nước bằng các chuyến bay y tế đặc biệt. Đối với những người có kết quả xét nghiệm âm tính, ECDC vẫn khuyến cáo nên cách ly và theo dõi trong tối đa 6 tuần để đảm bảo an toàn.

Hành khách hiện không có bất kỳ triệu chứng nào vẫn được coi là người tiếp xúc có nguy cơ cao, và do đó, chỉ có thể di chuyển bằng phương tiện vận chuyển được sắp xếp đặc biệt, không được đi trên các chuyến bay thương mại. Tự cách ly tại nhà cũng được khuyến cáo cho đến khi họ được xác nhận không còn nguy cơ.

Trong khi đó, đối với nhân viên và nhân viên y tế chăm sóc hành khách hoặc những người nghi nhiễm virus Hanta, ECDC khuyến cáo nên đeo đồ bảo hộ, bao gồm găng tay, khẩu trang FFP2 và kính bảo hộ, cũng như đảm bảo thông gió và vệ sinh đúng cách trong các cơ sở điều trị.

Hành khách cũng được khuyên nên đeo khẩu trang để giúp ngăn chặn sự lây lan của vi khuẩn.

Tự bảo vệ khỏi virus Hanta bằng cách nào?

Hiện tại chưa có vắc-xin hoặc thuốc kháng virus nào được thiết kế để nhằm vào virus Hanta.

“Việc điều trị chủ yếu là chăm sóc hỗ trợ, thường là trong phòng chăm sóc đặc biệt. Hiện chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu nào có tác dụng chống lại virus Hanta", ông Schaffner cho biết.

Hướng dẫn chính thức từ WHO và CDC khuyến cáo người dân nên “chống chuột” trong nhà bằng cách bịt kín mọi lỗ hổng và khe hở mà động vật có thể xâm nhập và đặt bẫy.

Họ cũng khuyên mọi người nên đeo thiết bị bảo hộ cá nhân và khẩu trang lọc HEPA (N95), đồng thời đảm bảo các không gian kín có chuột được thông gió tốt và khử trùng sau khi đã loại bỏ chúng.

“Tất cả những người đã xuống tàu nên tự cách ly tại nhà trong vòng 6-8 tuần để theo dõi các triệu chứng và liên hệ ngay với cơ quan y tế công cộng nếu có triệu chứng để được xét nghiệm", ông Gandhi nói.

"Nhìn chung, người dân không gặp rủi ro vì virus Hanta cần tiếp xúc gần chứ không phải tiếp xúc thông thường như COVID-19, loại virus có thể lây lan khi ở gần người ho trong một cửa hàng chẳng hạn. Tuy nhiên, hy vọng là hành khách đang tự cách ly tại nhà theo khuyến cáo của cơ quan y tế công cộng", bà nói thêm.

SARS-CoV-2 so với Hantavirus: Điều tra nguồn gốc

Nhưng liệu việc xác định nguồn gốc của đợt bùng phát virus Hanta này có khó khăn như SARS-CoV-2, virus gây ra COVID-19?

“Virus Hanta không phải là một loại virus mới đối với con người như SARS-CoV-2, vì vậy tại thời điểm này, chúng tôi cho rằng đã có sự phơi nhiễm từ loài gặm nhấm cho một số người trên tàu do các hoạt động (như ngắm chim ở những nơi có loài gặm nhấm) được thực hiện trước đó và sau đó là sự lây lan từ người sang người trên tàu", Gandhi nói.

“Nguồn gốc của virus vẫn có khả năng là chất thải của loài gặm nhấm, nhưng mối lo ngại ở đây là chủng virus dẫn đến đợt bùng phát này lây lan từ người sang người do tiếp xúc gần", bà nói.

Chan giải thích rằng virus Hanta Andes được phát hiện lần đầu tiên ở Argentina vào năm 1995 và hiện nay, thường được tìm thấy ở Argentina và Chile.

“Trong khi các cuộc điều tra y tế công cộng đang được tiến hành, với hành trình của tàu du lịch này bắt đầu từ Argentina, rất có thể trường hợp ban đầu là do tiếp xúc với loài gặm nhấm bị nhiễm bệnh được tìm thấy trong khu vực đó", ông nói.

Trong khi đó, Schaffner nhấn mạnh tầm quan trọng của sự chuẩn bị toàn cầu trước những mối đe dọa sức khỏe cộng đồng như vậy.

“Đợt bùng phát này nhắc nhở chúng ta về sự nhỏ bé của thế giới, về sự liên kết chặt chẽ giữa chúng ta và tầm quan trọng của WHO trong việc chuẩn bị ứng phó với dịch bệnh", Schaffner nói.

“Các nhà khoa học đã và đang nỗ lực xác định loại virus cụ thể gây ra đợt bùng phát này. Các cơ quan y tế công cộng đã bắt đầu điều tra nguồn gốc của dịch bệnh. Việc này vẫn đang ở giai đoạn đầu, vì vậy hãy tiếp tục theo dõi", ông nói.

Schaffner cũng lưu ý rằng khi sự kiện này diễn ra và có thêm thông tin được công bố, các khuyến nghị của các chuyên gia y tế có thể thay đổi, và mọi người cần thận trọng và cẩn trọng hơn.