Chuyên gia: Thuế quan Mỹ có thể gây thiệt hại nặng cho kinh tế Canada

Tuy nhiên, nền kinh tế nước này có thể còn phải đối mặt với những mối nguy hiểm lớn hơn thế.

Cảng hàng hóa Vancouver ở British Columbia, Canada. Ảnh: THX/TTXVN

Ông Jimmy Jean, Trưởng nhóm chuyên gia kinh tế tại Tập đoàn Desjardins, cho biết, nhiều doanh nghiệp Canada đã chọn cách "chờ xem tình hình" trước những biến động trong năm đầu tiên nhiệm kỳ của ông Trump. Tuy nhiên, đến đầu năm 2026, tâm lý này đã thay đổi và các công ty bắt đầu tìm lại chỗ đứng bất chấp những bất ổn.

Dù vậy, tháng 8 đã mang đến một cú sốc mới khi các cuộc đàm phán thương mại đổ vỡ, kéo theo việc áp đặt các mức thuế quan mới lên lượng hàng hóa trị giá khoảng 27,6 tỷ USD. Đáng chú ý, các mặt hàng thuộc khuôn khổ Hiệp định Canada - Mỹ - Mexico (USMCA) cũng không được miễn trừ. Các biện pháp thuế quan đáp trả từ phía Canada sau đó càng làm gia tăng thêm áp lực.

Ông Jean nhận định, mặc dù các mức thuế quan mới của ông Trump chỉ tác động đến 5% kim ngạch xuất khẩu của Canada, nhưng tầm ảnh hưởng còn vượt xa phạm vi các mặt hàng bị nhắm đến.

Khi điều đó xảy ra - và tháng 8 có thể chính là bước ngoặt - nền kinh tế sẽ phải chịu tổn thất lớn hơn nhiều so với việc chỉ sụt giảm vài điểm phần trăm tổng sản phẩm nội địa (GDP).

Theo ông Jean, một số doanh nghiệp sẽ thích nghi với môi trường mới bằng cách đa dạng hóa thị trường xuất khẩu hoặc nguồn cung, đồng thời đầu tư để tái định hướng hoạt động. Trong khi đó, những doanh nghiệp khác có thể sẽ cắt giảm sản xuất, hủy các dự án mở rộng hoặc đóng cửa cơ sở kinh doanh.

Nói cách khác, việc chuyển từ tâm thế "chờ xem" sang "thích nghi" không nhất thiết báo hiệu một tương lai tươi sáng hơn. Ông nói: "Trong một số trường hợp, thích nghi có nghĩa là phải thu hẹp quy mô hoạt động vĩnh viễn".

Trong một cuộc suy thoái thông thường, nhu cầu suy yếu sẽ làm giảm hoạt động kinh tế và gia tăng tỷ lệ thất nghiệp. Tuy nhiên, năng lực sản xuất vẫn phần lớn được bảo toàn và có thể phục hồi nhờ sự hỗ trợ từ Ngân hàng trung ương Canada (BoC) cùng chính phủ.

Ông Jean cho biết, khi các nhà máy đóng cửa vĩnh viễn và các khoản đầu tư bị bỏ dở, thiệt hại đối với nền kinh tế sẽ kéo dài vượt xa khoảng thời gian 18 tháng của một chu kỳ suy thoái và phục hồi. Thiệt hại này có thể rất đáng kể. Ông lấy ví dụ: nếu tốc độ tăng trưởng của một nền kinh tế giảm từ 2% xuống còn 1%, thì sau 5 năm, sản lượng kinh tế sẽ thấp hơn gần 5% so với mức lẽ ra có thể đạt được nếu không xảy ra tình trạng đó.

Vào tháng 1, BoC ước tính rằng GDP của đất nước vào cuối năm nay sẽ thấp hơn 1,5% so với dự báo đưa ra trước khi cuộc chiến thương mại bắt đầu. Theo ông Jean, khoảng một nửa mức sụt giảm này xuất phát từ sự suy giảm năng lực sản xuất thay vì chỉ do nhu cầu yếu đi. Điều này cho thấy, ngay cả trước khi các xung đột thương mại gần đây nổ ra, ngân hàng trung ương đã dự báo về những tổn hại mang tính cấu trúc.

Các nhà kinh tế cho rằng việc BoC có tăng lãi suất trong tháng này hay không vẫn là một ẩn số, giống như việc "tung đồng xu" để quyết định, sau khi dữ liệu lạm phát được công bố vào ngày 19/10. Chỉ số giá tiêu dùng của Canada trong tháng 9 đã vượt ngưỡng 3% – mức trần trong biên độ mục tiêu của BoC.

Tuy nhiên, tốc độ tăng này thấp hơn dự báo của các chuyên gia và các thước đo lạm phát cơ bản vẫn duy trì ở mức ổn định. Dù vậy, những phát biểu mang tính "diều hâu" (thiên về thắt chặt chính sách) của Thống đốc BoC Tiff Macklem vào cuối tuần qua tại một cuộc họp của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) ở Bangkok đã làm gia tăng sự bất định.

Ông Macklem cho biết, trước những diễn biến liên quan đến cuộc xung đột tại Iran, "rủi ro lạm phát lan rộng và trở nên dai dẳng hơn đã gia tăng".

Ông Robert Kavcic, chuyên gia kinh tế cấp cao tại BMO Capital Markets, cho rằng, BoC có khả năng sẽ tăng lãi suất thêm 25 hoặc 50 điểm cơ bản để đưa chính sách về trạng thái trung lập. Tuy nhiên, theo ông, thời điểm thực hiện vẫn là một vấn đề cần cân nhắc, bởi tình hình hiện nay có đủ cấp bách để BoC quyết định hành động ngay trong tháng 10 hay không vẫn còn là một ẩn số.