Chuyên gia WHO chỉ ra rào cản khiến thiết bị an toàn cho trẻ trên ô tô chưa được sử dụng phổ biến

Trẻ em không phải là "người lớn thu nhỏ"

Theo TS. Dương Khánh Vân, Cán bộ kỹ thuật WHO Việt Nam, trẻ em là một trong những nhóm người tham gia giao thông dễ bị tổn thương nhất. Sự an toàn của trẻ phụ thuộc rất lớn vào người lớn và trách nhiệm bảo vệ trẻ không chỉ thuộc về gia đình mà còn cần sự tham gia của toàn xã hội.

TS. Dương Khánh Vân phân tích, trẻ em không phải là "người lớn thu nhỏ". Trẻ có kích thước đầu lớn hơn tương đối so với người lớn, hệ xương còn đang phát triển, xương mềm hơn và cơ cổ yếu hơn, do đó khả năng chịu lực khi xảy ra va chạm cũng kém hơn.

Thiết bị an toàn cho trẻ em trên ô tô, hay Child Restraint System (CRS), được thiết kế để hỗ trợ trẻ ở tư thế ngồi hoặc nằm ngửa, hạn chế chuyển động của cơ thể khi xe xảy ra va chạm hoặc giảm tốc độ đột ngột, từ đó giảm nguy cơ chấn thương. Ảnh: Quỳnh Mai.

Trong khi đó, dây đai an toàn trên ô tô được thiết kế chủ yếu phù hợp với cơ thể người lớn. Vì vậy, việc chỉ sử dụng dây đai an toàn thông thường chưa đủ để bảo vệ trẻ. Trẻ cần được sử dụng thiết bị an toàn được thiết kế riêng, phù hợp với kích thước cơ thể và từng giai đoạn phát triển. 

Thiết bị an toàn cho trẻ em trên ô tô, hay Child Restraint System (CRS), được thiết kế để hỗ trợ trẻ ở tư thế ngồi hoặc nằm ngửa, hạn chế chuyển động của cơ thể khi xe xảy ra va chạm hoặc giảm tốc độ đột ngột, từ đó giảm nguy cơ chấn thương.

Theo chia sẻ của TS. Dương Khánh Vân, hiệu quả bảo vệ của CRS phụ thuộc vào ba yếu tố quan trọng: lựa chọn đúng loại thiết bị, thiết bị phù hợp với kích thước của trẻ và được lắp đặt đúng cách. Các thiết bị CRS được chứng minh có thể giúp giảm 50-80% nguy cơ chấn thương và 47-70% nguy cơ tử vong ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Điều này cũng cho thấy vì sao việc người lớn thắt dây an toàn không đồng nghĩa trẻ đã được bảo vệ đúng cách.

Luật là điểm khởi đầu, cần đồng bộ nhiều giải pháp

Theo TS. Dương Khánh Vân, xu hướng trên thế giới đang tăng cường bảo vệ trẻ em bằng cả pháp luật và các tiêu chuẩn kỹ thuật. Tuy nhiên, kinh nghiệm quốc tế cho thấy ban hành luật mới chỉ là điểm khởi đầu. Những quốc gia có tỷ lệ sử dụng thiết bị an toàn cao thường triển khai đồng thời nhiều giải pháp như chuẩn bị trước khi thực thi, truyền thông, đào tạo, hỗ trợ người dân, thực thi từng bước, theo dõi và điều chỉnh chính sách. 

Một kinh nghiệm đáng chú ý được TS. Dương Khánh Vân chia sẻ là Malaysia - quốc gia có nhiều điểm tương đồng với Việt Nam như thu nhập ở mức trung bình, tỷ lệ sở hữu ô tô tăng nhanh, nhận thức cộng đồng về CRS còn hạn chế và thị trường thiết bị này mới phát triển.

Malaysia bắt đầu thực hiện luật CRS từ năm 2020. Cùng với quy định pháp luật, nước này triển khai nhiều hoạt động chuẩn bị, huy động sự tham gia của nhiều bộ, ngành, truyền thông quy mô lớn, đào tạo người dân và hỗ trợ tài chính để người dân có thể tiếp cận thiết bị. 

Tại Malaysia, quy định áp dụng CRS đối với trẻ dưới 12 tuổi, hoặc có trọng lượng dưới 36kg, hoặc chiều cao dưới 136cm. Thiết bị phải đáp ứng quy định của Liên hợp quốc, tiêu chuẩn ECE, hệ thống ISOFIX và có mã QR kiểm định. Quy định áp dụng với phương tiện cá nhân sử dụng dây an toàn 3 điểm và không áp dụng cho phương tiện công cộng, xe taxi. 

Đáng chú ý, Malaysia cũng triển khai chính sách hỗ trợ tài chính. Từ năm 2022, Chính phủ nước này thực hiện trợ cấp giảm giá CRS theo ngân sách quốc gia, với mức giảm tối đa 150 ringgit Malaysia (tương đương 960.000 đồng - PV) đối với thiết bị trên 300 ringgit (1,9 triệu đồng) hoặc giảm 50% đối với CRS có giá từ 300 ringgit trở xuống. 

Bên cạnh đó, Malaysia xây dựng hướng dẫn về CRS, cung cấp thông tin về tiêu chuẩn, cách lắp đặt thiết bị trên xe và các quy định liên quan đến đường bộ, bán lẻ và thị trường trực tuyến. Các chương trình tập huấn cũng hướng dẫn cha mẹ lựa chọn CRS dựa trên cân nặng, chiều cao, độ tuổi của trẻ; phân biệt các loại ghế và thực hành lựa chọn, lắp đặt, sử dụng thiết bị. 

Cán bộ kỹ thuật WHO Việt Nam chia sẻ tại Hội thảo khoa học về an toàn cho trẻ em trên ô tô tại Việt Nam. Ảnh: Quỳnh Mai.

Những rào cản nào khiến thiết bị an toàn cho trẻ trên ô tô chưa được sử dụng phổ biến?

Theo TS Dương Khánh Vân, từ thực tế nghiên cứu tại Việt Nam, chi phí và khả năng tiếp cận đang là những rào cản đáng kể. Có 56,2% người tham gia cho rằng mức giá phù hợp cho một thiết bị an toàn dành cho trẻ em là từ 1-3 triệu đồng, trong khi 27,7% lựa chọn mức dưới 1 triệu đồng. Đáng chú ý, 87,2% người được hỏi ưu tiên mua thiết bị mới.

Trong khi đó, nghiên cứu định tính cho thấy thông tin về sản phẩm cũng như sự cần thiết của thiết bị an toàn cho trẻ trên ô tô chưa được phổ biến rộng rãi. Người dân chủ yếu biết đến các thiết bị này thông qua việc nhìn thấy người khác sử dụng, nghe thông tin từ nhiều nguồn rồi tự tìm hiểu thêm.

TS. Dương Khánh Vân cho rằng, để việc bảo vệ trẻ em trên ô tô thực sự hiệu quả, thiết bị an toàn cần được đặt trong một "Hệ thống An toàn", với sự phối hợp giữa pháp luật, phương tiện, hạ tầng, truyền thông, thực thi và chăm sóc y tế. Đồng thời, cần có sự tham gia của các nhà sản xuất, nhà bán lẻ, lực lượng chức năng và cha mẹ. 

"Bên cạnh việc hoàn thiện quy định, Việt Nam cần tăng cường truyền thông để cha mẹ hiểu rõ sự cần thiết của thiết bị an toàn riêng cho trẻ, biết cách lựa chọn thiết bị phù hợp với độ tuổi, chiều cao và cân nặng, đồng thời được hướng dẫn cách lắp đặt và sử dụng đúng.

Việc đào tạo cũng cần được mở rộng tới lực lượng chức năng và các điểm bán, điểm lắp đặt CRS. Song song với đó là tạo điều kiện để người dân tiếp cận các thiết bị đạt tiêu chuẩn, có chất lượng và mức giá phù hợp", TS Dương Khánh Vân nói thêm. 

Ngoài ra, TS. Dương Khánh Vân cũng chỉ ra một số thách thức trong việc sử dụng thiết bị an toàn cho trẻ em (CRS) tại Việt Nam. Nhiều người vẫn chưa hiểu đầy đủ về lợi ích của CRS, trong khi chi phí và khả năng tiếp cận thiết bị phù hợp cũng là những yếu tố khiến việc sử dụng chưa phổ biến. Đáng lưu ý, ngay cả khi đã trang bị CRS, việc sử dụng không đúng cách như chuyển trẻ sang nhóm thiết bị khác quá sớm, cài dây giữ chưa đủ chặt hoặc lắp đặt thiết bị không chắc chắn vào xe cũng có thể làm giảm đáng kể khả năng bảo vệ trẻ khi xảy ra va chạm.