Chuyển hồ sơ sang công an nếu phát hiện gian lận, làm sai lệch dữ liệu quan trắc môi trường

Tăng cường kiểm tra, giám sát các hệ thống quan trắc tự động

Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) vừa có Văn bản số 3154/BNNMT-MT yêu cầu các địa phương kiểm tra, giám sát các hệ thống quan trắc tự động nước thải, khí thải trên địa bàn.

Hệ thống quan trắc nước thải tự động, liên tục. (Ảnh minh họa)

Theo Bộ NN&MT, thời gian qua, các phương tiện thông tin đại chúng đã phản ánh tình trạng can thiệp, làm sai lệch số liệu quan trắc tại một số cơ sở, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường. Trước thực tế này, Bộ NN&MT đề nghị các địa phương khẩn trương tổ chức kiểm tra toàn diện, bảo đảm tính chính xác, minh bạch của dữ liệu quan trắc.

Cụ thể, các cơ sở phải thực hiện kiểm tra hệ thống bằng chất chuẩn còn hạn sử dụng, đánh giá độ chính xác và ghi nhận sai số theo quy định. Trường hợp sai lệch vượt ngưỡng cho phép, tạm dừng công nhận dữ liệu và yêu cầu hiệu chỉnh toàn bộ hệ thống trước khi tiếp tục vận hành.

Bộ NN&MT yêu cầu các địa phương lựa chọn một số cơ sở có quy mô lớn, nguy cơ ô nhiễm cao để thực hiện quan trắc đối chứng, phối hợp với tổ chức độc lập đủ năng lực nhằm đánh giá độ chính xác tương đối của hệ thống. Mọi thay đổi liên quan đến hệ số cài đặt trên thiết bị phải được báo cáo để theo dõi, quản lý chặt chẽ.

Bên cạnh đó, việc kiểm tra nhật ký vận hành, nhật ký thiết bị (event log) được nhấn mạnh nhằm phát hiện các dấu hiệu bất thường, phân biệt giữa hiệu chỉnh kỹ thuật và hành vi cố tình can thiệp làm sai lệch dữ liệu.

Đối với hệ thống tiếp nhận và truyền dữ liệu, Bộ NN&MT yêu cầu kiểm soát chặt chẽ quyền quản trị, trong đó Sở NN&MT trực tiếp quản lý tài khoản cấp cao nhất của thiết bị. Đồng thời, tăng cường các biện pháp bảo mật, niêm phong thiết bị và giám sát bằng camera, bảo đảm dữ liệu được lưu trữ tối thiểu 3 tháng để phục vụ đối chiếu khi cần thiết.

Công tác kiểm tra thực địa cũng được đặt ra nghiêm ngặt, bao gồm: trực tiếp kiểm tra thực địa ống dẫn dòng thải và đường ống dẫn mẫu từ điểm lấy mẫu về buồng phân tích; kiên quyết xử lý theo quy định nếu phát hiện các hành vi cố tình pha loãng mẫu, can thiệp dòng thải, lắp đặt hệ thống bypass hoặc đường ống ngầm không đúng quy định.

Trong trường hợp cần thiết, cơ quan chức năng có thể phối hợp với các đơn vị kiểm định, hiệu chuẩn để kiểm tra chuyên sâu thiết bị, bảo đảm không xảy ra tình trạng can thiệp kỹ thuật nhằm làm sai lệch kết quả đo.

Bộ NN&MT nhấn mạnh, nếu phát hiện hành vi gian lận, làm sai lệch dữ liệu, phải xử lý nghiêm theo quy định pháp luật, đồng thời chuyển hồ sơ sang cơ quan công an khi có dấu hiệu vi phạm hình sự.

Khắc phục triệt để các lỗ hổng kỹ thuật

Thông tin tại họp báo thường kỳ Bộ NN&MT, Phó Cục trưởng Cục Môi trường Nguyễn Xuân Hải cho hay, các hành vi can thiệp, làm sai lệch dữ liệu quan trắc môi trường là vi phạm nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả quản lý nhà nước và niềm tin của xã hội. Từ các vụ việc vừa qua có thể nhận diện một số tồn tại, trong đó, một số hệ thống còn có lỗ hổng trong kiểm soát kỹ thuật, đặc biệt trong truyền và quản lý dữ liệu. Tuy nhiên, một số hành vi vi phạm tinh vi, có chủ đích, lợi dụng kẽ hở kỹ thuật. Trong khi đó, hệ thống trước đây chưa được thiết kế đầy đủ để phát hiện tất cả các hành vi này.

Ông Hải cũng nhấn mạnh, đây không phải là khoảng trống của hệ thống pháp luật, mà là vấn đề trong tổ chức thực hiện, cần tiếp tục được siết chặt. Bộ NN&MT cam kết xử lý nghiêm sai phạm, đồng thời rà soát toàn bộ quy trình kỹ thuật và quản lý dữ liệu để siết chặt kiểm soát. Trước mắt, Bộ NN&MT sẽ đôn đốc các địa phương thực hiện ngay các biện pháp như: Rà soát, kiểm tra đồng bộ việc kết nối, niêm phong cổng kết nối, quản lý tài khoản quản trị, cấu hình data logger, camera giám sát và việc lưu trữ dữ liệu gốc tại các hệ thống quan trắc tự động, liên tục; tăng cường kiểm tra đột xuất, kiểm tra đối chứng, kiểm soát chất lượng định kỳ và hậu kiểm đối với các cơ sở có dấu hiệu bất thường về dữ liệu.

Về việc vì sao có trường hợp bị can thiệp dữ liệu mà chưa được phát hiện kịp thời, ông Hải cho biết sau vụ việc, Bộ NN&MT xác định cần tăng cường thêm các lớp kiểm soát để bảo đảm tính minh bạch thực chất của hệ thống. Cụ thể là siết chặt quản lý truy cập và cấu hình hệ thống, đặc biệt đối với data logger và phần mềm truyền dữ liệu; tăng cường giám sát từ xa, phân tích dữ liệu bất thường và cảnh báo sớm; đẩy mạnh kiểm tra đột xuất, kiểm tra đối chứng và hậu kiểm dữ liệu; rà soát, hoàn thiện quy định kỹ thuật theo hướng nâng cao tính bảo mật và tính toàn vẹn của dữ liệu.

Theo Phó Cục trưởng Cục Môi trường, về quan điểm xử lý, sai phạm lần này không chỉ là vấn đề quản lý mà còn là hành vi cố ý vi phạm, lợi dụng kẽ hở của một số tổ chức, cá nhân. Vì vậy, giải pháp đặt ra phải đồng bộ: xử lý nghiêm các vi phạm, siết chặt quản lý và đồng thời khắc phục triệt để các lỗ hổng kỹ thuật của hệ thống.

Đấu tranh 3 chuyên án liên quan đến quan trắc môi trường

Theo Bộ Công an, Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường đã phối hợp Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra - Bộ Công an, Công an thành phố Hà Nội, Công an tỉnh Bắc Ninh xác lập, đấu tranh đồng thời 3 Chuyên án làm rõ các hành vi vi phạm trong lắp đặt, vận hành, quản lý các trạm quan trắc môi trường tự động, liên tục do một số doanh nghiệp lắp đặt trên phạm vi toàn quốc, như: Công ty CP thiết bị công nghiệp và công nghệ môi trường Deahan; Công ty CP tập đoàn Seiki; Công ty CP kỹ thuật môi trường Việt An; Công ty TNHH Minh Thành Group.

Kết quả đến nay cơ quan điều tra đã chứng minh, làm rõ 168/306 trạm có sự can thiệp, chỉnh sửa dữ liệu phân tích môi trường (chiếm hơn 54,9% số trạm được kiểm tra). Cơ quan Cảnh sát điều tra các cấp đã khởi tố vụ án hình sự, khởi tố 74 bị can về 10 tội danh.

Các tội danh gồm: “Xâm nhập trái phép mạng máy tính, phương tiện điện tử của người khác”; “Làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức”, “Vi phạm quy định về đấu thầu”; “Đưa hối lộ”, “Nhận hối lộ”; “Giả mạo trong công tác”, “Tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước”, “Tội trốn thuế”, “Vi phạm quy định về kế toán”, “Lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ”.

Trong số các bị can bị khởi tố có nhiều bị can giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý trong các cơ quan, đơn vị như Hoàng Văn Thức - Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Trần Thị Minh Hương - Giám đốc Trung tâm quan trắc môi trường miền Bắc, Lê Việt Cường - Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Nhiệt điện Quảng Ninh.

Cơ quan điều tra bước đầu làm rõ phương thức, thủ đoạn can thiệp, chỉnh sửa kết quả quan trắc: (1) Can thiệp, chỉnh sửa từ xa bằng cách sử dụng phần mềm thông qua kết nối internet để chỉnh sửa; (2) Can thiệp trực tiếp bằng thủ đoạn vật lý, thủ công vào hệ thống hút mẫu, thiết bị phân tích tại trạm quan trắc.

Hiện Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường đang phối hợp Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra - Bộ Công an, Công an thành phố Hà Nội và Công an tỉnh Bắc Ninh khẩn trương điều tra mở rộng, làm rõ bản chất vụ án, xử lý các đối tượng vi phạm theo quy định pháp luật; rà soát, thu hồi triệt để tài sản cho Nhà nước.

Phúc Lâm