Chuyện ít biết về tục cúng tiến ngựa giấy tại đền Chợ Củi

Đền Chợ Củi là ngôi đền thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh, Quan Hoàng Mười, ngoài ra, còn có cung thờ Ngũ vị Tôn quan, Chầu Mười cùng Đức Thánh Trần Hưng Đạo. Đền nằm dưới chân núi Ngũ Mã, nơi hội tụ nhiều truyền thuyết linh thiêng của vùng đất Nghệ Tĩnh, có lịch sử khoảng 500 năm, hình thành vào cuối thời Lê Trung Hưng.

Đền Chợ Củi nằm ngay dưới chân núi Ngũ Mã, mặt hướng hạ nguồn sông Lam

Đền Chợ Củi được Bộ VHTTDL xếp hạng di tích cấp Quốc gia vào năm 1993. Hàng năm, dịp đầu xuân và lễ hội tháng 10 (âm lịch), đền đón hàng trăm nghìn lượt khách đến chiêm bái, cầu bình an, tài lộc, công danh và học hành đỗ đạt.

Đặc biệt, tại ngôi đền này, hàng trăm năm qua đã gắn liền với phong tục cúng tiến ngựa giấy.

Ngựa được du khách dâng làm lễ cúng tiến tại đền

Theo ông Nguyễn Công Đức - Tổ trưởng Tổ quản lý Di tích Quốc gia đền Chợ Củi, phong tục cúng tiến ngựa giấy tại đền Chợ Củi có nét tương đồng với đền thờ Quan Hoàng Bảy tại Lào Cai. Theo quan niệm dân gian, các vị thánh và tướng lĩnh có công với đất nước cần phương tiện đi lại, nên người dân dâng ngựa giấy để các ngài “cưỡi” đi giúp dân trừ tà, hộ quốc an dân.

Dọc hai bên lối vào đền Chợ Củi dễ dàng bắt gặp hình ảnh ngựa giấy được bày bán

Tại đền Chợ Củi, ngựa giấy thường được làm với nhiều kích cỡ, từ nhỏ đến cao hơn một mét, trang trí yên cương, cờ lệnh. Sau khi dâng lễ, ngựa được hóa vàng như một cách gửi lễ vật về cõi linh thiêng. Phong tục này vừa thể hiện lòng thành kính, vừa phản ánh tín ngưỡng thờ Mẫu và thờ các vị anh hùng dân tộc trong đời sống văn hóa Việt.

Ngựa giấy tại đây có nhiều loại kích cỡ

Trong nhiều sách lịch sử văn hóa tỉnh Hà Tĩnh nói riêng và huyện Nghi Xuân (cũ) nói riêng, Quan Hoàng Mười được cho là vị tướng thời nhà Lê. Ông là vị tướng có công dẹp giặc giữ yên bờ cõi, chăm lo dân sinh và mở mang giao thương. Nhờ đó, đời sống người dân ngày một ổn định, trù phú.

Trong một lần giúp dân dựng lại nhà cửa sau bão lũ, ông xuôi bè gỗ về chân núi Ngũ Mã dưới dãy Ngàn Hống thì gặp cuồng phong, gặp nạn giữa dòng. Thương tiếc công lao, dân làng lập đền thờ tại Đền Chợ Củi, tin rằng ông hiển thánh phù hộ cho cuộc sống bình an và việc làm ăn thuận lợi.

Trong dân gian, hình tượng Quan Hoàng Mười còn được đồng nhất với một số nhân vật lịch sử gắn bó vùng Nghệ Tĩnh như Lý Nhật Quang - Uy Minh Vương, con vua Lý Thái Tổ, từng trấn thủ Nghệ An và có nhiều công lao với dân chúng.

Dù ở hình dung nào, Quan Hoàng Mười vẫn hiện lên như vị anh hùng văn võ song toàn, gần gũi với đời sống người dân xứ Nghệ, biểu tượng của chí khí, nghĩa tình và khát vọng bình yên no ấm.

Cung thờ Quan Hoàng Mười tại đền Chợ Củi

Hàng năm, vào dịp lễ hội chính của đền Chợ Củi diễn ra từ mùng 1 đến 30.10 (âm lịch), cao điểm ngày giỗ Quan Hoàng Mười (10.10 âm lịch). Đây là thời điểm người dân khắp nơi mang ngựa giấy, hương hoa, lễ vật về dâng cúng.

Người dân cúng tiến ngựa giấy với mong muốn cầu bình an, công danh

Ngoài ra, dịp Tết Nguyên đán cũng là mùa cúng tiến lớn. Người đi thi, làm ăn xa, kinh doanh buôn bán thường đến cúng tiến ngựa giấy với mong muốn cầu công danh và tài lộc.

Theo thống kê của Ban quản lý, mỗi năm đền Chợ Củi đón hơn 300.000 lượt khách, trở thành một trong những điểm hành hương lớn của miền Trung.

Sau khi dâng lễ, ngựa giấy được đưa ra hóa vàng như một cách gửi lễ vật về cõi linh thiêng

Tục cúng tiến ngựa giấy không chỉ là tín ngưỡng mà còn nuôi sống nhiều làng nghề làm đồ vàng mã ở xã Nghi Xuân và vùng phụ cận, trở thành nét văn hóa độc đáo, riêng biệt trong đời sống tâm linh tại đền Chợ Củi.

NGÂN HÀ