Chuyến thám hiểm Magellan: Di sản thay đổi thế giới (Kỳ 2)
Từ sai lầm chiến lược tại Philippines đến hành trình sinh tồn trên Thái Bình Dương, Magellan đã không sống sót để hoàn thành chuyến đi. Tuy nhiên, di sản của ông đã làm thay đổi nhận thức của nhân loại về thế giới.
Khi rời bờ biển Nam Mỹ và tiến vào Thái Bình Dương, Magellan tin rằng đoàn thám hiểm đã ở rất gần quần đảo Gia vị. Nhưng thực tế, ông và thủy thủ đoàn đang bước vào đại dương lớn nhất hành tinh - rộng lớn hơn mọi tưởng tượng của con người thời bấy giờ.
Chuyến thám hiểm của Magellan trở thành di sản thay đổi thế giới. Ảnh minh họa: Hulton Archive
Nhà sử học Laurence Bergreen cho biết Magellan từng nghĩ rằng việc vượt Thái Bình Dương chỉ là một chặng ngắn. Trên thực tế, khi hành trình kéo dài, lương thực cạn kiệt, nước ngọt được chia phần nghiêm ngặt, thủy thủ đoàn rơi vào cảnh đói khát và kiệt quệ.
Bản thân Magellan cũng chịu áp lực nặng nề. Ông nhận ra các bản đồ đang sử dụng hoàn toàn sai lệch và trong cơn tức giận ông đã ném chúng xuống biển. Thủy thủ đoàn hoảng loạn, cho rằng không có bản đồ đồng nghĩa với cái chết.
Tuy nhiên, chính điều đó buộc Magellan phải dựa hoàn toàn vào kinh nghiệm hàng hải. Ông phát hiện các luồng gió mậu dịch thổi qua Thái Bình Dương, giúp đoàn thám hiểm vượt đại dương trước khi chết vì đói và khát.
Sai lầm chí mạng tại Philippines
Tháng 3/1521, đoàn thám hiểm đến Philippines. Tại đây, Magellan nhìn thấy cơ hội truyền bá Công giáo và đặt các cộng đồng bản địa dưới quyền kiểm soát của Vương quốc Tây Ban Nha. Một số thủ lĩnh địa phương, nhận thấy lợi ích trong liên minh với người Tây Ban Nha, đã đồng ý với Magellan. Nhưng Lapu Lapu, thủ lĩnh của đảo Mactan, kiên quyết từ chối.
Ngày 27/4/1521, Magellan dẫn theo khoảng 60 binh sĩ Tây Ban Nha và 20-30 đồng minh bản địa tiến hành cuộc đổ bộ lúc rạng sáng. Ông tin rằng súng hỏa mai và áo giáp đủ để áp đảo các chiến binh bản địa chỉ có giáo gỗ.
Đó là một sai lầm chết người. Thuyền không thể áp sát bờ do đá ngầm, buộc nhóm của Magellan phải lội nước vào đất liền, nơi hơn 1.500 chiến binh bản địa đang chờ sẵn. Trong hỗn loạn, súng và nỏ của quân Tây Ban Nha không phát huy được hiệu quả.
Pigafetta viết: “Giáo mác và đá ném tới quá nhiều, chúng tôi không thể chống đỡ”. Magellan bị trúng tên tẩm độc vào chân, bị đánh bật mũ. Dù chống cự quyết liệt, ông cuối cùng bị chém ngã và bị bao vây, đâm chém cho tới chết.
Chỉ một con tàu trở về
Sau cái chết của Magellan, đoàn thám hiểm tiếp tục trong tình trạng kiệt quệ. Do thiếu người, họ buộc phải bỏ lại một con tàu - chiếc Concepcíon.
Vào tháng 9/1521, Gonzalo Gómez de Espinosa được bầu làm chỉ huy của đội kiêm thuyền trưởng của tàu Trinidad, và Juan Sebastían Elcano trở thành đội phó, phụ trách tàu Victoria. Hai con tàu còn lại cuối cùng đã đến được Quần đảo Gia vị vào tháng 11/1521.
Những tuần sau đó, Elcano và Espinosa đã hoàn thành việc ký kết hiệp ước với các vị vua của những hòn đảo gần đó và chuẩn bị cho chuyến hành trình trở về dài dằng dặc.
Trong thời gian này, tàu Trinidad bị hư hỏng nghiêm trọng và phải ở lại để sửa chữa. Sau đó, con tàu bị người Bồ Đào Nha bắt giữ và cuối cùng bị chìm trong một cơn bão. Chỉ còn lại tàu Victoria tiếp tục hành trình trở về châu Âu. Con tàu nhổ neo vào ngày 21/12/1521 với 60 thủy thủ.
Sau khi vòng qua Mũi Hảo Vọng và thủy thủ đoàn trong tình trạng đói khát nghiêm trọng, buộc Elcano phải dừng lại ở quần đảo Cape Verde. Tại đây, một số thủy thủ đã bị lực lượng Bồ Đào Nha bắt làm con tin. Lo sợ mất số hàng hóa quý giá của mình, Elcano nhanh chóng ra khơi.
Tàu Victoria cập cảng Tây Ban Nha ngày 6/9/1522 – đúng nơi nó đã rời đi 3 năm trước. Chỉ 18 thủy thủ sống sót trong số 260 người ban đầu, suy kiệt vì đói khát và bệnh tật.
Dù mang về được một lượng gia vị, rõ ràng tuyến đường biển phía tây tới châu Á mà Magellan theo đuổi là mất quá nhiều thời gian, quá tốn kém và quá nguy hiểm.
Di sản lịch sử
Dù bị coi là thất bại vào thời điểm đó, chuyến thám hiểm của Magellan đã làm thay đổi lịch sử. Việc hoàn thành vòng quanh Trái Đất đã xóa bỏ những nghi ngờ cuối cùng về hình dạng của hành tinh, chứng minh châu Mỹ tách biệt với châu Á và cho thấy phần lớn bề mặt Trái Đất được bao phủ bởi nước.
Phải nửa thế kỷ sau, kỳ tích này mới được lặp lại, khi nhà hàng hải người Anh Sir Francis Drake hoàn thành chuyến đi vòng quanh thế giới trong giai đoạn 1577 - 1580.
