Chuyển tiền kiểm sang hậu kiểm không phải là buông trách nhiệm

Toàn cảnh phiên thảo luận (Ảnh: Quochoi.vn)

Xác định rõ tiêu chí phân loại rủi ro khi thực hiện hậu kiểm

Ngày 4/9, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ, Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.

Phát biểu tại phiên họp, về mối quan hệ giữa tiền kiểm và hậu kiểm trong lĩnh vực phòng cháy chữa cháy tại khoản 5 Điều 2, sửa đổi Điều 18 theo hướng chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình, chủ phương tiện tự tổ chức nghiệm thu, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị rà soát kỹ quy định này. Bởi khi chuyển trách nhiệm không có nghĩa buông trách nhiệm. Khi Nhà nước lùi lại ở khâu tiền kiểm thì cơ chế hậu kiểm phải đủ rõ và đủ sức vận hành trong thực tế.

“Chúng ta thay đổi không có nghĩa là chúng ta bỏ, mà thay bằng cơ chế quản trị khác hiệu quả hơn, thuận lợi hơn chứ không phải bỏ đi công tác quản lý nhà nước”, Phó Chủ tịch Quốc hội nói đồng thời nhắc tới việc trong báo cáo thẩm tra cũng đã nêu cần quản lý theo mức độ rủi ro, phân loại công trình theo nguy cơ cháy nổ và dùng dữ liệu để tập trung nguồn lực kiểm tra vào nơi có nguy cơ cao.

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị tiếp tục nghiên cứu theo hướng nếu chỉ giảm thủ tục trước khi đưa công trình vào sử dụng mà chưa xác định rõ tiêu chí rủi ro, cơ chế kiểm tra và trách nhiệm của từng chủ thể thì vấn đề cơ bản mới chỉ dời thời điểm kiểm tra chứ chưa thay đổi cách quản lý. Đồng thời cần làm rõ hơn tại khoản 2 Điều 2 trách nhiệm duy trì điều kiện phòng cháy chữa cháy trong suốt quá trình khai thác, sử dụng công trình. Bởi thực tế không hiếm trường hợp công trình ban đầu đạt yêu cầu, nhưng sau đó thay đổi công năng, cải tạo, cơi nới hoặc thay đổi hệ thống phòng cháy chữa cháy khiến điều kiện an toàn ban đầu không còn nguyên vẹn.

Vì vậy, Phó Chủ tịch Quốc Hội đề nghị cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra tiếp tục rà soát lại khoản 2, khoản 5 Điều 2, làm rõ ít nhất 3 nội dung: Tiêu chí phân loại rủi ro để thực hiện hậu kiểm; trách nhiệm duy trì điều kiện an toàn trong suốt quá trình sử dụng; trách nhiệm pháp lý của từng chủ thể khi công trình đưa vào hoạt động mà không bảo đảm yêu cầu. “Việc này không nhằm làm thêm thủ tục, mà để bảo đảm giảm tiền kiểm đến đâu thì trách nhiệm và hiệu quả hậu kiểm phải tăng tương ứng đến đó”, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nhấn mạnh.

Cùng quan điểm, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cũng đề nghị, cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát, bổ sung, làm rõ cơ chế thẩm định, nghiệm thu phòng cháy chữa cháy theo hướng phân định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý chuyên ngành và trách nhiệm của chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình. Không vì mục tiêu đơn giản hóa thủ tục hành chính mà giảm nhẹ vai trò quản lý nhà nước trong công tác này.

“Dự thảo Luật cho phép đưa công trình vào khai thác, sử dụng sau khi chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình đã nghiệm thu về phòng cháy chữa cháy. Trong khi quy định hiện hành phải được cơ quan quản lý chuyên ngành chấp thuận kết quả nghiệm thu phòng cháy chữa cháy. Nội dung sửa đổi này nhằm cắt giảm thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho chủ đầu tư, doanh nghiệp. Điều đó rất đúng và cần thiết nhưng lại có nguy cơ lớn về mất an toàn cháy nổ nếu chất lượng tự nghiệm thu của chủ đầu tư không tốt”, Phó Chủ tịch Quốc hội nêu ví dụ. Từ đó đề nghị cần nghiên cứu bổ sung quy định về trách nhiệm pháp lý của chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình và tiêu chuẩn, năng lực của các đơn vị tư vấn nghiệm thu độc lập, góp phần bảo đảm an toàn phòng chống cháy nổ. Vì phòng cháy chữa cháy liên quan trực tiếp đến an toàn tính mạng, sức khỏe, tài sản của người dân. Nếu không quản lý chặt chẽ sẽ dẫn đến cháy nổ, gây thiệt hại rất nghiêm trọng.

Bên cạnh đó, ông Nguyễn Hồng Diên cũng đề nghị tiếp tục rà soát bảo đảm tính đồng bộ giữa pháp luật về phòng cháy chữa cháy và pháp luật về xây dựng, chất lượng sản phẩm, hàng hóa, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và các quy định pháp luật khác có liên quan. Tránh chồng chéo, mâu thuẫn, tạo khoảng trống pháp lý trong khâu tổ chức thực thi luật.

Làm rõ cơ chế thẩm định, nghiệm thu phòng cháy, chữa cháy

Nêu ví dụ, từ ngày 1/7/2026, Luật Xây dựng đã có những điều chỉnh mới liên quan đến thẩm định thiết kế phòng cháy chữa cháy theo hướng từ “thiết kế xây dựng triển khai sau thiết kế cơ sở” chuyển sang “thiết kế xây dựng triển khai sau khi dự án được phê duyệt”. Trong khi đó, nội dung sửa đổi tại dự thảo Luật chưa thể hiện đầy đủ sự phân định giữa thẩm định thiết kế xây dựng, thẩm định thiết kế phòng cháy chữa cháy, kiểm tra công tác nghiệm thu xây dựng và kiểm tra nghiệm thu phòng cháy chữa cháy. Điều này có nguy cơ dẫn đến tình trạng một công trình chịu hai hệ thống kiểm tra có nội dung tương tự nhưng không rõ cơ quan nào chịu trách nhiệm cuối cùng. Do đó, theo ông Nguyễn Hồng Diên cần nghiên cứu bổ sung quy định một điều khoản mang tính nguyên tắc xác định rõ cơ quan nào thẩm định nội dung phòng cháy chữa cháy trong giai đoạn thiết kế. Cơ quan nào kiểm tra, nghiệm thu?, trường hợp một cơ quan đã thực hiện thẩm định xây dựng thì nội dung nào không được kiểm tra lại để cho rõ ràng.

Nêu ý kiến về quy định chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” trong công tác phòng cháy, chữa cháy, Chủ nhiệm Uỷ ban Văn hoá và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh bày tỏ lo ngại nếu áp dụng cho tất cả các loại hình công trình. Đặc biệt, với một số nhóm công trình như chung cư đông người ở, chung cư cao tầng cần phải bảo đảm an toàn tuyệt đối. “Nếu hậu kiểm, tức là khi xây xong rồi mà yêu cầu khắc phục đi thì rất khó”, ông Vinh nói. Vì vậy, nên chăng quy định phân loại một số nhóm loại công trình đặc biệt quan trọng, có thể tác động lớn thì nên vẫn giữ biện pháp tiền kiểm.

Theo ông Vinh, nếu đã kiểm soát thì kiểm soát cả 2 khâu, khâu thiết kế lẫn khâu nghiệm thu, nhưng chỉ xác định một số công trình có tính chất rất quan trọng. Còn lại, các công trình khác thì chuyển sang hậu kiểm để tạo thuận tiện cho người dân, doanh nghiệp.

Nêu ý kiến về việc cắt bỏ thủ tục nghiệm thu phòng cháy, chữa cháy, theo Phó Chủ nhiệm thường trực Hội đồng Dân tộc Hoàng Duy Chinh, để tránh lãng phí, chậm đưa công trình vào sử dụng thì không nên cắt bỏ hoàn toàn thủ tục nghiệm thu về phòng cháy chữa cháy, mà nên “đơn giản hóa” thủ tục này.

“Nếu cắt bỏ hết, ví dụ chung cư xây xong rồi mới đi vào hậu kiểm, phát hiện không đạt thì dừng hết toàn bộ là không nên”, ông Chinh nói. Đồng thời, đề nghị sau này các cơ quan chuyên ngành phải quy định rõ về tiêu chuẩn, quy chuẩn công tác phòng cháy, chữa cháy đối với từng loại công trình cụ thể. Ông Chinh nêu, thực tế thời gian chúng ta đã chứng kiến rất nhiều vụ cháy xảy ra. Có nhiều nơi đầu tư cho công tác phòng cháy, chữa cháy rất lớn, nhưng chưa phát huy hiệu quả.