Chuyển từ 'quản lý rủi ro' sang 'quản lý tuân thủ và quản lý rủi ro' trong quản lý thuế

Nâng cao tuân thủ cho từng nhóm người nộp thuế

Thông tư số 94/2026/TT-BTC (Thông tư 94) được Bộ Tài chính ban hành ngày 1/7/2026 để quy định về quản lý tuân thủ, quản lý rủi ro trong quản lý thuế, trên cơ sở Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 và các nghị định hướng dẫn Luật Quản lý thuế. Thông tư 94 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đồng thời thay thế Thông tư số 31/2021/TT-BTC quy định về áp dụng quản lý rủi ro trong quản lý thuế (Thông tư 31).

Nếu như Thông tư 31 chỉ tập trung vào nội dung “áp dụng quản lý rủi ro trong quản lý thuế”, thì Thông tư 94 mở rộng cách tiếp cận sang “quản lý tuân thủ, quản lý rủi ro trong quản lý thuế”, phù hợp với Luật Quản lý thuế (năm 2025) và thông lệ quốc tế về quản lý tuân thủ.

Theo quy định mới, cơ quan thuế sẽ chuyển trọng tâm từ “quản lý rủi ro” sang “quản lý hành vi tuân thủ, đồng thời quản lý rủi ro”. Ảnh: Văn Học

Cụ thể, Thông tư 31 xây dựng khung quản lý rủi ro xoay quanh 3 nội dung chính: thu thập, xử lý thông tin; đánh giá tuân thủ và phân loại mức độ rủi ro; áp dụng biện pháp quản lý thuế phù hợp với từng mức rủi ro. Các quy định về tuân thủ trong Thông tư 31 chủ yếu phục vụ việc phân loại rủi ro và lựa chọn đối tượng kiểm tra, thanh tra, hoàn thuế, quản lý đăng ký thuế, quản lý nợ thuế, quản lý hóa đơn.

Thông tư 94 kế thừa cách tiếp cận quản lý rủi ro nhưng bổ sung, nâng cấp thành mô hình quản lý tuân thủ và quản lý rủi ro thống nhất, với các điểm nổi bật là xây dựng cơ chế quản lý tuân thủ riêng, có tiêu chí đánh giá, phân loại mức độ tuân thủ và các biện pháp nâng cao tuân thủ cho từng nhóm người nộp thuế; coi kết quả phân loại tuân thủ là yếu tố đầu vào không thể thiếu cho việc phân loại mức độ rủi ro trong từng nghiệp vụ quản lý thuế, giúp cơ quan thuế vừa khuyến khích nâng cao tuân thủ, vừa phòng ngừa và xử lý rủi ro.

Đồng thời, Thông tư 94 cũng quy định rõ việc gắn kết quản lý tuân thủ với lập kế hoạch kiểm tra, giám sát trọng điểm, quản lý nợ, hoàn thuế, miễn giảm, hóa đơn điện tử, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý thuế và giảm chi phí tuân thủ cho người nộp thuế.

Nói cách khác, Thông tư 94 chuyển trọng tâm từ “quản lý rủi ro” sang “quản lý hành vi tuân thủ, đồng thời quản lý rủi ro”.

Bổ sung nhiều khái niệm, định nghĩa về quản lý tuân thủ và rủi ro thuế

Điểm mới về khái niệm và định nghĩa, Thông tư 31 tập trung giải thích các thuật ngữ liên quan đến quản lý rủi ro như: thông tin quản lý rủi ro, mức độ tuân thủ, tiêu chí đánh giá tuân thủ, tiêu chí phân loại mức độ rủi ro, dấu hiệu rủi ro, dấu hiệu vi phạm, phương pháp chấm điểm, xếp hạng và học máy (machine learning).

Thông tư 94 rà soát, chuẩn hóa và mở rộng hệ thống khái niệm theo hướng hiện đại hóa. Trong đó, nổi bật là bổ sung khái niệm “thông tin quản lý tuân thủ, quản lý rủi ro trong quản lý thuế” - nhấn mạnh dữ liệu về thuế, dữ liệu liên quan đến thuế và dữ liệu về người nộp thuế được cơ quan thuế thu thập, xử lý để phục vụ cả tuân thủ và rủi ro.

Đồng thời, làm rõ lại khái niệm mức độ tuân thủ pháp luật thuế và tiêu chí, chỉ số đánh giá và phân loại mức tuân thủ; mức độ rủi ro, tiêu chí và chỉ số đánh giá, phân loại mức độ rủi ro, đồng thời định nghĩa cụ thể về đánh giá, phân loại mức độ rủi ro.

Cùng với đó, bổ sung khái niệm Phân hệ quản lý tuân thủ và rủi ro thuế, coi đây là phân hệ chuyên ngành trong Hệ thống quản trị thuế của ngành Thuế, phục vụ việc thu thập, xử lý, phân tích thông tin, chấm điểm, phân loại, cảnh báo và hỗ trợ ra quyết định quản lý thuế.

Thông tư 94 còn bổ sung khái niệm Sổ đăng ký rủi ro là cơ sở dữ liệu thông tin về các rủi ro trên Phân hệ quản lý tuân thủ và rủi ro thuế, cho phép tra cứu định nghĩa, mức độ hậu quả, số lượng và loại hình người nộp thuế liên quan đến rủi ro đó; báo cáo đánh giá, tiêu chí và quy tắc chấm điểm, cùng kế hoạch và biện pháp xử lý phù hợp với quy mô và mức độ rủi ro sau khi phân tích.

Về nguyên tắc, Thông tư 31 đặt ra nguyên tắc áp dụng quản lý rủi ro nhằm đảm bảo hiệu lực, hiệu quả quản lý thuế, khuyến khích người nộp thuế tự nguyện tuân thủ và phòng, chống các hành vi vi phạm pháp luật thuế.

Thông tư 94 kế thừa, nhưng đồng thời bổ sung, nhấn mạnh việc quản lý tuân thủ, quản lý rủi ro phải bảo đảm khách quan, minh bạch, đúng quy định pháp luật, không phân biệt đối xử giữa những người nộp thuế.

Phân tích dữ liệu phải được thực hiện trên cơ sở dữ liệu khách quan, toàn diện, thường xuyên cập nhật; ưu tiên ứng dụng công nghệ dữ liệu lớn, học máy, trí tuệ nhân tạo để tự động hóa khâu thu thập, xử lý, phân tích, đánh giá và phân loại.

Kết quả đánh giá, phân loại tuân thủ và rủi ro phải được ghi nhận, theo dõi, truy vết được và sử dụng làm căn cứ xây dựng kế hoạch nâng cao tuân thủ, kế hoạch kiểm tra, giám sát trọng điểm và áp dụng các biện pháp quản lý thuế phù hợp.

Về công cụ, Thông tư 31 đề cập “ứng dụng công nghệ thông tin quản lý rủi ro” dưới dạng một hệ thống hỗ trợ phân tích, đánh giá tuân thủ, xác định mức độ rủi ro và hỗ trợ quyết định của cơ quan thuế.

Thông tư 94 tiến thêm một bước, theo đó, quy định rõ: Phân hệ quản lý tuân thủ, quản lý rủi ro thuế được xây dựng nhằm phục vụ việc thu thập, chuẩn hóa, xử lý, phân tích dữ liệu; đánh giá, phân loại mức độ tuân thủ và mức độ rủi ro; quản lý hồ sơ tuân thủ, hồ sơ rủi ro; hỗ trợ cảnh báo, đề xuất biện pháp quản lý; theo dõi, truy vết và phản hồi kết quả thực hiện nhằm không ngừng nâng cao hiệu quả quản lý thuế.

Kết quả phân tích, đánh giá, cảnh báo và đề xuất của Phân hệ là căn cứ hỗ trợ cơ quan thuế, công chức thuế trong quá trình xem xét, quyết định biện pháp quản lý, không thay thế trách nhiệm của người có thẩm quyền theo quy định của pháp luật.

Về đổi mới phương thức quản lý, Thông tư 94 bổ sung nhiều quy định nhằm hiện đại hóa công tác quản lý tuân thủ, quản lý rủi ro thuế trên cơ sở dữ liệu và công nghệ số.

Trong đó, mở rộng nguồn thông tin phục vụ quản lý từ các cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân, nguồn dữ liệu quốc tế, kết quả khảo sát xã hội và các nguồn hợp pháp khác; tăng cường ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data), học máy (Machine Learning), trí tuệ nhân tạo (AI) và các công nghệ phân tích hiện đại trong đánh giá tuân thủ, phân loại rủi ro, dự báo và cảnh báo sớm.

Đồng thời, thiết lập cơ chế cập nhật, phản hồi kết quả áp dụng các biện pháp quản lý để thường xuyên hoàn thiện tiêu chí, mô hình đánh giá và nâng cao chất lượng quản lý tuân thủ./.