Chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản trị phát triển về đất đai

Chiều 28/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Luật Đất đai (sửa đổi).

Theo Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng, một trong những nội dung sửa đổi quan trọng tại dự thảo là chính sách về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Định hướng được Chính phủ nêu là chuyển mạnh từ tư duy “bồi thường tài sản bị thu hồi” sang “tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất”, bảo đảm người có đất bị thu hồi có chỗ ở, điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng trình bày tại phiên họp.

Các chính sách được đề xuất theo hướng hài hòa lợi ích của Nhà nước, người dân và nhà đầu tư; rút ngắn thời gian giải phóng mặt bằng; bổ sung cơ chế linh hoạt đối với dự án trọng điểm, cấp bách và trường hợp có sự đồng thuận cao của người dân. Dự thảo cũng quy định việc bồi thường phải bảo đảm dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, minh bạch, kịp thời và đúng pháp luật.

Về quy hoạch, dự thảo Luật đề xuất đổi mới công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất theo hướng tích hợp, số hóa, đơn giản hóa hệ thống quy hoạch, phù hợp với tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.

Theo dự thảo, nội dung quy hoạch sử dụng đất phải kết hợp giữa chỉ tiêu sử dụng đất với tổ chức không gian phát triển, phân vùng sử dụng đất và hệ sinh thái tự nhiên; xác định chức năng sử dụng đất của từng khu vực và các chỉ tiêu sử dụng đất cần được bảo vệ. Hệ thống quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được thiết kế lại theo hai phương án, trong đó đều có kế hoạch sử dụng đất cấp xã.

Thận trọng với thu hồi đất trước khi hoàn tất tái định cư

Tại báo cáo thẩm tra, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính tán thành việc sửa đổi quy định về phân loại đất theo hướng chỉ phân loại thành những loại đất hợp lý, thực sự cần thiết để quản lý theo chỉ tiêu. Việc phân loại, đo đạc, thu thập thông tin, dữ liệu về thửa đất chỉ nên nhằm mục tiêu thống kê, cung cấp thông tin đầu vào phục vụ quy hoạch, định hướng phát triển; đồng thời cần tránh làm phát sinh thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất không cần thiết.

Cơ quan thẩm tra cho rằng, cần quản lý, kiểm soát chặt các chỉ tiêu đất trồng lúa, đất rừng đặc dụng, đất rừng phòng hộ, đất rừng sản xuất là rừng tự nhiên, đất quốc phòng và đất an ninh. Đây là những chỉ tiêu có ảnh hưởng đến an ninh, quốc phòng, định hướng phát triển bền vững và ổn định vĩ mô. Đối với các loại đất còn lại, không nên quản lý theo chỉ tiêu cứng, mà quản lý theo định hướng phát triển kinh tế - xã hội.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày tại phiên họp.

Liên quan đến quy định về thu hồi đất, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ sự cần thiết và căn cứ bổ sung các dự án đầu tư kinh doanh vào trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng; quy định rõ tiêu chí đối với dự án thuộc phạm vi thu hồi đất trong trường hợp thật cần thiết.

Bên cạnh đó, cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát kỹ các trường hợp cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và trước khi hoàn thành bố trí tái định cư. Đây là chính sách có tác động lớn đến quyền, lợi ích hợp pháp và tâm lý của người dân, nên chỉ được áp dụng khi thật sự cần thiết, cấp bách, vì lợi ích chung.

Báo cáo thẩm tra đề nghị nghiên cứu bổ sung các yêu cầu như phải phê duyệt phương án sơ bộ về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; có phương án tạm cư; có cam kết về mức bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trước khi thu hồi đất.

Giá đất do Nhà nước quyết định dựa trên dữ liệu đầy đủ

Một thay đổi lớn khác là đổi mới cơ chế tài chính đất đai và giá đất theo hướng chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản trị phát triển về đất đai. Theo đề xuất của Chính phủ, giá đất do Nhà nước quyết định dựa trên dữ liệu đầy đủ, công khai, minh bạch; điều tiết địa tô chênh lệch và giá trị tăng thêm từ đất đai, phòng, chống đầu cơ, thao túng giá.

Dự thảo xác định việc định giá đất phải bảo đảm trung thực, khách quan, công khai, minh bạch; dựa trên dữ liệu đầy đủ, trong đó có dữ liệu đất đai, thuế, công chứng, ngân hàng, bất động sản; bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và nhà đầu tư.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên phát biểu tại phiên họp.

Cơ chế dự kiến sẽ sử dụng bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất, tỷ lệ tính thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất và tỷ lệ bồi thường; bỏ quy định về giá đất cụ thể. Bảng giá đất được xây dựng theo loại đất, khu vực, vị trí; hệ số điều chỉnh là tỷ lệ tăng, giảm giá của các loại đất tương ứng với khu vực, vị trí đã quy định trong bảng giá đất.

Cơ quan thẩm tra nhận định, cách tiếp cận này tạo thuận lợi, đơn giản và chủ động cho cơ quan nhà nước. Tuy nhiên, việc xây dựng phương pháp định giá có tính khoa học để bảo đảm khả thi, cũng như việc các địa phương tự ban hành bảng giá đất, hệ số điều chỉnh, tỷ lệ tính thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất và tỷ lệ bồi thường sẽ là một thách thức rất lớn.

Do đó, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát để thể chế hóa đầy đủ chủ trương Nhà nước điều tiết, kiểm soát và quyết định giá đất khi đưa vào sử dụng, phù hợp mục tiêu phát triển của từng thời kỳ; nghiên cứu cơ chế xác định giá đất cho sản xuất, kinh doanh bảo đảm hợp lý, góp phần giảm chi phí đầu vào và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế. Đồng thời, cần tách bạch xác định giá đất với cơ chế bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; Luật chỉ nên quy định các nội dung mang tính nguyên tắc, giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm linh hoạt./.