Chuyện về cây vải tổ Thanh Hà, di sản hơn trăm tuổi hút khách du lịch

Theo các tài liệu, người có công đưa giống vải thiều về Việt Nam là cụ Hoàng Văn Cơm, sinh sống ở làng Thúy Lâm, xã Thanh Sơn, huyện Thanh Hà, tỉnh Hải Dương (cũ). Cụ Cơm làm nghề buôn bán hoa quả.

Trong một lần dự tiệc cưới của Hoa kiều tại Hải Phòng, cụ được nếm thử loại vải có hương vị thơm ngon đặc biệt. Vì thế, cụ đã mang 3 hạt giống về ươm tại vườn nhà.

Cả 3 hạt đều nảy mầm nhưng chỉ có 1 cây sống. Do phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng nên cây sinh trưởng và phát triển tốt, cho quả ngọt. Sở dĩ gọi là vải thiều vì giống vải này có nguồn gốc từ Thiều Châu (Trung Quốc).

Khi cây trưởng thành, gia đình cụ Cơm tiếp tục ươm hạt giống, chiết cành để các hộ trong làng cùng trồng.

Năm 1958, nhân dân làng Thúy Lâm đem 30 kg vải biếu Bác Hồ tại Phủ Chủ tịch. Bác khen vải Thúy Lâm là giống vải quý, ăn rất ngon và khuyên người dân nên phát triển giống vải này.

Cũng từ thời điểm đó, nhân dân tích cực nhân giống, mở rộng diện tích trồng trên toàn huyện Thanh Hà rồi toàn tỉnh Hải Dương. Thương hiệu vải thiều Thanh Hà cũng ra đời và nổi tiếng từ đó.

Một số người dân địa phương đi làm kinh tế mới cũng mang theo giống vải này. Dần dần, từ cây vải đầu tiên, vải thiều không chỉ trở thành cây ăn quả đặc sản, chủ lực của mảnh đất Thanh Hà mà còn hiện diện ở nhiều vùng miền khác.

Hiện nay, cây vải do cụ Cơm ươm trồng vẫn xanh tốt; đã hơn 150 năm qua đi nhưng cây vải này vẫn đều đặn đơm trái ngọt. Để tỏ lòng thành kính, biết ơn với người trồng và minh chứng cho nguồn gốc lâu đời của vải thiều Thanh Hà, nhân dân gọi cây vải này là cây vải tổ.

Theo thời gian, cây vải tổ được đời con, đời cháu của cụ Cơm chăm sóc, gìn giữ cẩn thận. Được sự quan tâm của các cấp, các ngành, cây vải tổ được nghiên cứu bảo tồn, bảo vệ nguồn gen quý. Đồng thời, địa điểm trồng cây vải tổ cũng được cải tạo, nâng cấp để du khách gần xa tới tham quan, trải nghiệm.

Ông Hoàng Văn Lượm - cháu đời thứ 5 của cụ Cơm - hiện là người trực tiếp chăm nom cây vải tổ. Ông cho biết, những năm gần đây mọi người biết tới, tìm về tham quan cây vải tổ nhiều hơn. Qua câu chuyện của du khách, ông Lượm biết được rằng họ muốn tận mắt chiêm ngưỡng cây vải đầu tiên được ươm trồng cũng như tìm hiểu về lịch sử vải thiều Thanh Hà.

Để bảo tồn cây vải tổ, địa phương cũng đã phối hợp với các đơn vị, nhà khoa học đánh giá hiện trạng sinh trưởng, phân tích điều kiện tự nhiên, hàm lượng dinh dưỡng để đưa ra biện pháp chăm sóc hiệu quả nhất.

Cạnh cây vải tổ 199 năm tuổi còn có cây vải con và cây vải cháu hơn trăm năm tuổi. Đến thăm cây vải tổ đúng mùa thu hoạch, du khách sẽ được thưởng thức đặc sản ngon trứ danh ngay tại vườn. Vị ngọt thanh, giòn thơm đặc trưng của quả vải sẽ là một trải nghiệm đáng nhớ.

Theo ông Hoàng Văn Lượm, năm nay cây vải tổ có duyên đón rất nhiều đoàn khách du lịch trong và ngoài nước đến thăm.

Họ đến thăm vì tò mò xem cây vải tổ có hình dáng thế nào, có giống như họ đã từng được đọc báo, xem trên mạng xã hội hay không.

Nhiều đoàn du khách đến thăm cây vải tổ còn được trải nghiệm du lịch bằng thuyền qua các con sông nhỏ, hai bên là mùa vải chín rất thơ mộng.

Không chỉ là cây ăn quả, cây vải tổ Thanh Hà còn là biểu tượng văn hóa, chứng tích lịch sử của nền nông nghiệp Việt Nam.

Cây vải tổ như nhắc nhớ mỗi người dân khi sản vật quê hương vươn ra thế giới, về lòng biết ơn với tiền nhân, trách nhiệm giữ gìn giống quý.

Năm 1992, Trung ương Hội Làm vườn Việt Nam xác định đây là cây vải lâu đời nhất cả nước. Năm 2016, Hội Kỷ lục Việt Nam cũng xác nhận cây vải cụ Cơm trồng là cây vải thiều lâu năm nhất ở nước ta.