Chuyện về Mẹ Suốt bên dòng sông Nhật Lệ

Đoàn công tác của chúng tôi đi qua những cánh đồng lúa mênh mang trải dài, những dòng sông hiền hòa và những mái nhà bình yên nối tiếp nhau hiện ra sau ô cửa kính. Điểm dừng chân của đoàn là tượng đài Mẹ Suốt bên dòng Nhật Lệ. Giữa quảng trường rộng mở, bức tượng bằng đá granit hiện lên sừng sững. Người mẹ với đôi chân trần bám chắc trên mạn thuyền, hai tay ghì mái chèo, ánh mắt nhìn thẳng về phía trước như đang vượt qua một cơn mưa bom của hơn nửa thế kỷ trước. Phía sau tượng đài, dòng sông Nhật Lệ vẫn lững lờ trôi, mặt nước xanh trong phản chiếu bầu trời tháng Bảy. Không gian bình yên đến mức khó hình dung nơi đây từng là trọng điểm đánh phá của không quân Mỹ. Chiến tranh đi qua, cuộc sống đã trở lại với nhịp điệu vốn có, chỉ có tượng đài Mẹ Suốt và những câu chuyện được người dân lưu giữ là nhắc nhớ về một thời "hoa lửa".

Tượng đài Mẹ Suốt nằm bên tả ngạn dòng sông Nhật Lệ.

Cùng ngắm dòng sông chúng tôi bắt chuyện với người đàn ông trung tuổi tên Hưng, người dân sinh ra và lớn lên bên dòng Nhật Lệ. Chỉ về phía lòng sông đang lặng sóng, anh Hưng chia sẻ: Chỗ này ngày xưa là bến đò. Bom đánh suốt ngày đêm. Cầu bị phá, muốn sang sông chỉ còn cách đi đò. Mẹ Suốt chèo chính trên đoạn này. Người ta kể với nhau rằng, có những ngày máy bay Mỹ quần thảo liên tục trên bầu trời, bom rơi đến mức nước sông dựng thành cột, vậy mà Mẹ vẫn bình tĩnh chống chèo. Hễ có người cần qua sông là Mẹ lại đẩy thuyền rời bến, ai cũng bảo Mẹ không biết sợ. Nhưng tất cả đều được tả qua những dòng thơ của nhà thơ Tố Hữu được khắc ngay dưới chân tượng đài mẹ Suốt.

“Ngẩng đầu, mái tóc mẹ rung

Gió lay như sóng biển tung trắng bờ

Gan chi, gan rứa, mẹ nờ

Mẹ rằng cứu nước, mình chờ chi ai…”

Lời kể của anh Hưng không mang màu sắc của một người thuyết minh mà như đang kể về một người thân trong gia đình. Bởi với người dân Đồng Hới, Mẹ Suốt không chỉ là nhân vật lịch sử. Đó là niềm tự hào của quê hương, là ký ức được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Có lẽ, điều làm nên sự vĩ đại của Mẹ Suốt không nằm ở những chiến công được ghi lại mà ở sự bình dị của một người phụ nữ nông dân. Mẹ không cầm súng, không chỉ huy trận đánh. Vũ khí của Mẹ chỉ là chiếc thuyền gỗ và mái chèo đã mòn theo năm tháng. Nhưng chính từ những điều bình dị ấy, một biểu tượng bất khuất của phụ nữ Việt Nam đã được tạo nên.

Hình ảnh Mẹ Suốt chèo đò qua mưa bom, bão đạn đưa hàng nghìn lượt cán bộ, chiến sĩ cùng hàng hóa, vũ khí vượt sông an toàn.

Mẹ Suốt tên thật là Nguyễn Thị Suốt, sinh năm 1908 tại làng Trung Bính, xã Bảo Ninh. Khi chiến tranh phá hoại lan đến Quảng Bình, cầu đường liên tục bị đánh sập, việc vận chuyển bộ đội, thương binh, lương thực, vũ khí qua sông Nhật Lệ trở thành nhiệm vụ đặc biệt quan trọng. Dù tuổi đã ngoài năm mươi, Mẹ vẫn tình nguyện chèo đò phục vụ chiến trường. Chỉ trong giai đoạn từ năm 1964 đến năm 1967, Mẹ Suốt đã thực hiện hơn 1.400 chuyến đò, đưa hàng nghìn lượt cán bộ, chiến sĩ cùng hàng hóa, vũ khí vượt sông an toàn. Năm 1968, Mẹ anh dũng hy sinh trong khi làm nhiệm vụ. Mẹ được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Đứng bên tượng đài Mẹ Suốt, chị Nguyễn Thị Thanh Mai, Trưởng phòng Xây dựng chính quyền và Cải cách hành chính, Sở Nội vụ tỉnh Cao Bằng cho biết: Nhiều năm qua, cứ mỗi dịp kỷ niệm Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27/7, tôi đều được tham gia, phục vụ Đoàn công tác của tỉnh đến dâng hương, tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ tại các nghĩa trang liệt sĩ ở tỉnh Quảng Trị và dừng chân bên dòng Nhật Lệ để viếng Tượng đài Mẹ Suốt. Đối với tôi, mỗi chuyến về nguồn không chỉ là thực hiện nhiệm vụ mà còn là một hành trình của lòng tri ân. Được lắng nghe câu chuyện về Mẹ Suốt bên dòng Nhật Lệ, tôi càng thấm thía rằng hòa bình, độc lập hôm nay đã được đánh đổi bằng biết bao máu xương và sự hy sinh của các thế hệ đi trước. Dù công tác tại bất cứ đơn vị hay vị trí nào, tôi luôn coi việc tham gia các hoạt động tri ân người có công là niềm vinh dự và trách nhiệm của mình. Mỗi chuyến đi là lời nhắc nhở tôi phải không ngừng nỗ lực, tận tâm với công việc, góp phần thực hiện tốt chính sách đối với người có công và xây dựng quê hương, đất nước ngày càng phát triển, xứng đáng với sự hy sinh cao cả của các thế hệ cha anh.

Dòng sông Nhật Lệ vẫn chảy mãi, mang phù sa bồi đắp cho đôi bờ, mang theo cả những ký ức không bao giờ quên của một thời hoa lửa.

Nhìn những đoàn khách lần lượt dừng chân trước tượng đài, không ai bảo ai, mọi người đều nói nhỏ hơn, bước chậm hơn. Có những em học sinh chăm chú đọc từng dòng giới thiệu về cuộc đời Mẹ. Có những cựu chiến binh đứng rất lâu trước bức tượng, ánh mắt xa xăm như đang tìm lại những ký ức của một thời trận mạc. Có những gia đình trẻ đưa con đến đây để kể cho các em nghe về người mẹ anh hùng đã dùng mái chèo thay cho vũ khí. Những hình ảnh ấy khiến tượng đài không chỉ là một công trình tưởng niệm, mà còn là một "địa chỉ đỏ", nơi lịch sử được truyền lại bằng sự tiếp nối của các thế hệ. Trong đoàn công tác của chúng tôi, nhiều người lần đầu đến với Nhật Lệ, câu chuyện về Mẹ Suốt đã giúp mỗi người hình dung rõ hơn sức mạnh của hậu phương trong những năm tháng chiến tranh. Từ Pác Bó, nơi Bác Hồ trở về lãnh đạo cách mạng, đến Quảng Trị, vùng đất ghi dấu biết bao chiến công và mất mát, là một hành trình dài trên bản đồ đất nước. Nhưng giữa hai miền đất ấy luôn có một sợi dây vô hình kết nối lòng yêu nước, truyền thống cách mạng và đạo lý "Uống nước nhớ nguồn".

Những ngày tháng Bảy hằng năm, các đoàn du khách từ khắp mọi miền Tổ quốc vẫn tìm về Quảng Trị. Có người đến thăm Thành cổ, có người đến Nghĩa trang Trường Sơn, Nghĩa trang Đường 9, đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải và cũng có nhiều người dành thời gian dừng chân bên dòng Nhật Lệ để thắp nén hương tưởng nhớ Mẹ Suốt. Sự bình yên hôm nay càng làm nổi bật giá trị của hòa bình, điều mà biết bao thế hệ đã đánh đổi bằng máu, nước mắt và cả tuổi thanh xuân.

Dòng Nhật Lệ vẫn chảy như từ bao đời nay, mang phù sa bồi đắp cho đôi bờ, mang theo cả những ký ức không bao giờ cũ. Với chúng tôi, chuyến về nguồn chỉ mới bắt đầu nhưng đã để lại trong lòng mọi người những suy ngẫm rất lâu. Hình ảnh mẹ Suốt nhắc nhở chúng tôi rằng, lịch sử không chỉ được tạo nên bởi những chiến thắng lẫy lừng, mà còn được làm nên từ hành động của những con người bình dị, sống trọn nghĩa với quê hương, đất nước, dâng hiến cả cuộc đời vì độc lập, tự do của Tổ quốc và hạnh phúc của Nhân dân.