CITENCO: Doanh nghiệp xử lý hàng triệu tấn rác tại TP.HCM làm ăn ra sao? (Bài 6)
Nếu nhiều doanh nghiệp tư nhân trong lĩnh vực xử lý chất thải đang theo đuổi các dự án điện rác hàng nghìn tỷ đồng, Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị TP.HCM (CITENCO) lại có một xuất phát điểm khác.
LTS: Rác đang trở thành một ngành kinh tế như thế nào?
Mỗi ngày, hàng chục nghìn tấn rác được thải ra từ các đô thị, khu dân cư, nhà máy và hoạt động sản xuất. Nếu trước đây chất thải chủ yếu được nhìn nhận như một bài toán vệ sinh môi trường và chi phí xã hội, thì cùng với quá trình đô thị hóa, yêu cầu giảm chôn lấp và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, rác đang dần trở thành một nguồn tài nguyên có giá trị kinh tế.
Phía sau mỗi tấn rác là cả một chuỗi dịch vụ và dòng tiền: thu gom, vận chuyển, xử lý, chôn lấp, đốt phát điện, tái chế, thu hồi vật liệu và xử lý các sản phẩm sau quá trình đốt. Hàng loạt dự án có tổng vốn hàng nghìn tỷ đồng đang được triển khai, trong khi các doanh nghiệp môi trường ngày càng tham gia sâu hơn vào lĩnh vực điện rác, tái chế và xử lý chất thải công nghiệp, chất thải nguy hại.
Nhưng ai đang sở hữu những “mỏ rác” này? Doanh nghiệp kiếm tiền từ rác thế nào? Đâu là những tài sản thực sự có giá trị trong ngành môi trường? Và khi Việt Nam chuyển từ chôn lấp sang đốt rác phát điện, tái chế và kinh tế tuần hoàn, dòng tiền trong ngành sẽ thay đổi ra sao?
Đây cũng là một thị trường có những nghịch lý không dễ nhìn thấy. Nhu cầu xử lý rác rất lớn nhưng không phải dự án nào cũng có hiệu quả tài chính; vốn đầu tư cho công nghệ cao, thời gian thu hồi vốn dài, trong khi giá dịch vụ xử lý, cơ chế mua điện và nguồn rác đầu vào quyết định trực tiếp đến khả năng vận hành của doanh nghiệp.
Với loạt bài “Thị trường rác Việt Nam: Ai đang sở hữu những “mỏ vàng” nghìn tỷ?”, Tạp chí Kinh tế Môi trường đi từ những con số về lượng rác phát sinh đến những doanh nghiệp đang sở hữu nhà máy, công nghệ và hạ tầng xử lý chất thải; từ các dự án điện rác quy mô nghìn tỷ đến những doanh nghiệp môi trường đang hiện diện trên thị trường chứng khoán.
Thông qua các dữ liệu về vốn đầu tư, công suất xử lý, doanh thu, lợi nhuận, cổ đông, dự án và dòng tiền, loạt bài hướng tới phác họa bản đồ kinh tế phía sau ngành rác Việt Nam – nơi chất thải đang từng bước được nhìn nhận không chỉ là thứ cần loại bỏ, mà còn là nguồn nguyên liệu cho một nền kinh tế tuần hoàn.
Bài 6 - CITENCO: Doanh nghiệp xử lý hàng triệu tấn rác tại TP.HCM làm ăn ra sao?
CITENCO ghi nhận 1.095 tỷ đồng doanh thu năm 2025 và gần 25 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, tăng hơn 4 lần so với cùng kỳ. Phía sau nguồn thu từ dịch vụ công ích là hệ thống hạ tầng xử lý chất thải và kế hoạch chuyển đổi từ chôn lấp sang thu hồi năng lượng.
Bãi chôn lấp số 3 và bài toán điện rác 1.000 tấn/ngày
Nếu nhiều doanh nghiệp tư nhân trong lĩnh vực xử lý chất thải đang theo đuổi các dự án điện rác hàng nghìn tỷ đồng, Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị TP.HCM (CITENCO) lại có một xuất phát điểm khác.
CITENCO là doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, thuộc UBND TP.HCM.
CITENCO là đơn vị quản lý và thực hiện dự án tại Khu liên hiệp xử lý chất thải rắn Tây Bắc (huyện Củ Chi, TP.HCM).
Theo thông tin CITENCO công bố, bãi có diện tích 19,75 ha, gồm 4 ô chôn lấp và phần kết nối với Bãi chôn lấp số 2. Tổng khả năng tiếp nhận và xử lý được công bố là 6.474.000 tấn rác, với công suất tối thiểu 2.000 tấn/ngày.
Bãi chôn lấp số 3 của CITENCO. Ảnh: CITENCO
Bãi được xây dựng theo công nghệ chôn lấp hợp vệ sinh của Hàn Quốc, với hệ thống chống thấm, thu gom nước rỉ rác và các giải pháp kiểm soát tác động đến môi trường. CITENCO cho biết công nghệ KBEC của Hàn Quốc được sử dụng trong xây dựng, thi công bãi.
Đây là lớp hạ tầng gắn trực tiếp với hoạt động xử lý chất thải của doanh nghiệp. Nhưng trong bối cảnh TP.HCM thúc đẩy chuyển đổi công nghệ xử lý rác, câu hỏi lớn hơn là làm thế nào để những tài sản chôn lấp truyền thống tạo ra giá trị cao hơn.
Một trong những hướng đi CITENCO theo đuổi là chuyển đổi công nghệ xử lý rác sinh hoạt từ chôn lấp sang đốt phát điện.
Từ năm 2021, CITENCO đã cùng HFIC xác định dự án chuyển đổi công nghệ tại Bãi chôn lấp số 3 với công suất 1.000 tấn/ngày là một trong những dự án hợp tác trọng điểm.
Đến tháng 3/2025, CITENCO tiếp tục kiến nghị TP.HCM chấp thuận chủ trương và tạo điều kiện triển khai nhà máy xử lý chất thải rắn sinh hoạt bằng công nghệ đốt có thu hồi năng lượng. Doanh nghiệp đồng thời đề xuất nâng công suất tiếp nhận tại Bãi chôn lấp số 3 từ 1.500 lên 3.500 tấn/ngày. Đến năm 2025, CITENCO tiếp tục kiến nghị triển khai dự án chuyển đổi công nghệ tại Bãi chôn lấp số 3, giai đoạn 1, với công suất 1.000 tấn/ngày.
Lò đốt chất thải công nghiệp nguy hại; chất thải y tế công suất 21 tấn ngày/đêm. Ảnh: Citenco
Tham vọng chuyển đổi công nghệ của CITENCO không phải câu chuyện mới.
Năm 2017, doanh nghiệp từng phối hợp triển khai đề án thực nghiệm Điện – Rác Gò Cát, hướng tới chuyển hóa chất thải thành năng lượng.
Giai đoạn 2017-2019, CITENCO cũng phối hợp với Hitachi Zosen thực hiện dự án thử nghiệm lên men khí methane từ chất thải hữu cơ với công suất 300 tấn/ngày, hướng tới tạo khí và phát điện.
Đến năm 2026, hướng tiếp cận tiếp tục mở rộng. Tháng 5/2026, CITENCO ký biên bản ghi nhớ với Ecosteryl của Bỉ để nghiên cứu, đầu tư nhà máy xử lý và tái chế chất thải y tế bằng công nghệ vi sóng. Doanh nghiệp cũng ký thỏa thuận với GreenMed Ecotech để nghiên cứu công nghệ phản ứng nước cận tới hạn trong xử lý chất thải y tế và chất thải nguy hại.
Như vậy, hướng công nghệ mà CITENCO theo đuổi đang mở rộng từ chôn lấp, đốt, thu hồi năng lượng đến xử lý chuyên sâu và tái chế.
Hơn 5,1 triệu tấn rác được xử lý trong năm 2024
Theo các báo cáo đánh giá tình hình tài chính, doanh thu của CITENCO biến động trong giai đoạn 2020-2025 nhưng nhìn chung duy trì quanh ngưỡng 1.000 tỷ đồng mỗi năm.
Năm 2020, doanh nghiệp đạt 815,6 tỷ đồng doanh thu thuần, lợi nhuận kế toán trước thuế 34,5 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 28 tỷ đồng.
Năm 2021, doanh thu tăng 25,8%, lên 1.026,6 tỷ đồng. Lợi nhuận sau thuế đạt 39,5 tỷ đồng, tăng 40,72% so với năm trước.
Đà tăng không duy trì trong hai năm tiếp theo. Năm 2022, doanh thu thuần giảm còn 932,5 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế 33,9 tỷ đồng. Năm 2023, doanh thu tiếp tục giảm nhẹ xuống 917,8 tỷ đồng, trong khi lợi nhuận sau thuế đạt 35 tỷ đồng.
Sang năm 2024, doanh thu phục hồi lên 936 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế đạt 35,3 tỷ đồng.
Tình hình làm ăn của CITENCO qua các năm (tỷ đồng).
Đáng chú ý, năm 2025 đánh dấu sự trở lại rõ nét của CITENCO. Doanh thu thuần đạt 1.095,3 tỷ đồng, tăng 17% so với năm 2024. Lợi nhuận kế toán trước thuế đạt 49,7 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế 44,4 tỷ đồng, tăng 25,6%.
Đà tăng lợi nhuận tiếp tục trong nửa đầu năm 2026. CITENCO ghi nhận 533 tỷ đồng doanh thu thuần đạt hơn 29 tỷ đồng lợi nhuận kế toán trước thuế và 24,8 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế.
Theo báo cáo đánh giá tình hình thực hiện sản phẩm, dịch vụ công ích năm 2024, CITENCO ghi nhận 5.132.353 tấn rác được xử lý, tương đương 122,2% kế hoạch và bằng 2.419,3% mức thực hiện cùng kỳ năm trước.
Con số này đáng chú ý bởi khối lượng xử lý rác trong các báo cáo từng năm có sự biến động rất lớn. Báo cáo năm 2020 ghi nhận 171.041 tấn, năm 2021 là 303.414 tấn, năm 2022 440.906 tấn, trong khi năm 2025 là 1.263.394 tấn. Sáu tháng đầu năm 2026, CITENCO thực hiện 739.868 tấn, tương đương khoảng 58,6% khối lượng cả năm 2025.
Báo cáo năm 2024 cũng cho thấy hoạt động thu gom, vận chuyển rác đạt 39.304.584,62 T/Km, tương đương 108,32% kế hoạch và bằng 211,37% cùng kỳ năm trước.
Ở mảng chất thải y tế, CITENCO xử lý 6.292.028,26 kg trong năm 2024, đạt 96,06% kế hoạch và bằng 146,95% năm trước.
Sau giai đoạn Covid-19, khối lượng chất thải y tế xử lý giảm dần, từ 12.715.361 kg năm 2021 xuống 10.220.543 kg năm 2022, 8.458.352 kg năm 2023, 6.292.028 kg năm 2024 và 5.741.083 kg năm 2025. Sáu tháng đầu năm 2026, con số này là 2.693.585 kg.
Tại ngày 30/6/2026, tổng tài sản của CITENCO đạt 1.554,483 tỷ đồng, tăng 4,04% so với mức 1.494,166 tỷ đồng đầu năm.
Trong đó, tài sản ngắn hạn đạt 808,3 tỷ đồng, tăng 8,5%. Đáng chú ý nhất là tiền tăng từ 41,6 tỷ đồng lên 104,6 tỷ đồng, tương đương tăng 151,5%. Các khoản tương đương tiền cũng tăng từ 240 tỷ đồng lên 260 tỷ đồng, tương ứng 8,3%.
Tổng tiền và các khoản tương đương tiền cuối tháng 6 đạt 364,6 tỷ đồng, tăng khoảng 29% so với đầu năm.
Ở chiều ngược lại, các khoản phải thu ngắn hạn giảm 4,7%, từ 409,2 tỷ đồng xuống 390 tỷ đồng. Hàng tồn kho giảm 2,8%, còn 45 tỷ đồng.
Tài sản dài hạn đạt 746,2 tỷ đồng, giảm nhẹ so với đầu năm. Trong đó, tài sản cố định có giá trị còn lại 535,7 tỷ đồng. Chi phí xây dựng cơ bản dở dang đạt 205,9 tỷ đồng, nhích nhẹ.
Ở phía nguồn vốn, nợ phải trả đạt gần 781 tỷ đồng, tăng 8,4% so với 720,6 tỷ đồng đầu năm.
Động lực chính đến từ nợ ngắn hạn. Khoản mục này tăng 11,6%, từ 644,5 tỷ đồng lên 719,4 tỷ đồng.
Đáng chú ý, người mua trả tiền trước ngắn hạn tăng vọt từ 4,5 tỷ đồng lên 83,5 tỷ đồng, tương đương tăng khoảng 1.753,75%.
Trong khi đó, phải trả người bán giảm 47,4%, từ 104,7 tỷ đồng xuống 55 tỷ đồng. Chi phí phải trả ngắn hạn tăng 17,2%, từ 249,4 tỷ đồng lên 292,3 tỷ đồng. Doanh thu chưa thực hiện ngắn hạn tăng 15%, đạt 181 tỷ đồng.
Trái ngược với nợ ngắn hạn, nợ dài hạn giảm 19,2%, từ 76 tỷ đồng xuống 61,4 tỷ đồng. Trong đó, vay và nợ thuê tài chính dài hạn giảm 19, 2%, còn 61 tỷ đồng.
Trong khi đó, vốn chủ sở hữu giữ nguyên ở mức 773,6 tỷ đồng, trong đó vốn góp của chủ sở hữu là 304,5 tỷ đồng.
Như vậy, trong 6 tháng đầu năm, tổng tài sản của CITENCO tăng 4,04%, nhưng nợ phải trả tăng nhanh hơn, ở mức 8,37%, trong khi vốn chủ sở hữu không thay đổi. Cơ cấu nợ cũng dịch chuyển theo hướng tăng nợ ngắn hạn và giảm nợ dài hạn.
Năm 2025, CITENCO từng kiến nghị TP.HCM và các sở, ngành giải quyết những khoản công nợ liên quan đến chi phí xử lý rác, nước rỉ rác và các khoản chưa thanh toán. Lãnh đạo thành phố khi đó yêu cầu rà soát và xử lý các khoản công nợ của doanh nghiệp.
Điều này cho thấy trong lĩnh vực môi trường công ích, doanh thu ghi nhận và tiền thực thu không nhất thiết diễn ra đồng thời.
Đây cũng là vấn đề cần theo dõi khi đánh giá sức khỏe tài chính của CITENCO. Với doanh thu hơn 1.095 tỷ đồng năm 2025, tổng tài sản hơn 1.554 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 24,8 tỷ đồng chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, câu hỏi không chỉ là doanh nghiệp xử lý bao nhiêu rác mà còn là bao nhiêu tiền được thu về đúng hạn, cần bao nhiêu vốn để duy trì hệ thống hạ tầng và nguồn lực nào sẽ được sử dụng cho quá trình chuyển đổi công nghệ.
Nếu trước đây giá trị của rác chủ yếu được tính bằng phí thu gom, vận chuyển và xử lý, thì mô hình mới hướng tới việc tạo thêm giá trị từ chính chất thải thông qua vật liệu tái chế, chất hữu cơ, khí, nhiệt và điện.
Với CITENCO, lợi thế không nằm ở việc bắt đầu xây dựng một nhà máy xử lý rác từ con số 0. Doanh nghiệp đã có hệ thống hạ tầng, nguồn rác, hoạt động công ích và một nền tảng doanh thu trên 1.000 tỷ đồng mỗi năm.
Nhưng chính từ nền tảng đó xuất hiện bài toán tiếp theo: làm thế nào để biến hệ thống tài sản môi trường đã hình thành thành chuỗi giá trị có giá trị gia tăng cao hơn.
Nhà máy điện rác công suất 1.000 tấn/ngày tại Bãi chôn lấp số 3, nếu được triển khai, sẽ là một phép thử quan trọng đối với quá trình chuyển đổi này.
Trong khi CITENCO đang từng bước chuyển đổi công nghệ xử lý rác, một dự án khác tại Củ Chi lại có hành trình kéo dài gần hai thập kỷ. Từ một nhà máy xử lý và tái chế chất thải công suất 500 tấn/ngày, dự án của Tasco đã nhiều lần điều chỉnh về quy mô, công nghệ và định hướng đầu tư. Đến nay, dự án được định hướng phát triển thành nhà máy điện rác.
Điều đáng chú ý là quá trình này cũng gắn với những thay đổi trong cấu trúc đầu tư của Tasco. Khoản đầu tư 18 tỷ đồng tại Công ty TNHH Môi trường Tasco Củ Chi từng được ghi nhận trong báo cáo tài chính năm 2025, nhưng không còn xuất hiện tại mục “Đầu tư góp vốn vào đơn vị khác” của báo cáo giữa niên độ 2026.
Gần 20 năm, nhiều lần điều chỉnh và một dự án điện rác vẫn đang trong quá trình hoàn thiện thủ tục - đó là câu chuyện của Tasco Củ Chi, sẽ được Tạp chí Kinh tế Môi trường phân tích trong Bài 7.
