Cơ chế mới cho Quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo

Ảnh minh họa.

Bộ Khoa học và Công nghệ vừa ban hành Thông tư số 17/2026/TT-BKHCN kèm theo Điều lệ mẫu về tổ chức và hoạt động của Quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo áp dụng thống nhất từ trung ương đến địa phương, có hiệu lực từ ngày 16/4/2026.

Lần đầu tiên, một hành lang pháp lý đồng bộ được thiết lập cho toàn hệ thống quỹ, tạo nền tảng cho quản trị thống nhất nhưng vẫn bảo đảm tính chủ động, linh hoạt theo thực tiễn.

Quỹ được xác định là tổ chức tài chính nhà nước hoạt động không vì lợi nhuận, có tư cách pháp nhân, tiếp nhận và sử dụng nguồn lực từ ngân sách nhà nước và các nguồn hợp pháp khác.

Quỹ có chức năng tài trợ, đặt hàng thực hiện chương trình, nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; hỗ trợ kinh phí, hỗ trợ lãi suất vay để ứng dụng công nghệ, chuyển giao công nghệ, đổi mới công nghệ, đổi mới sáng tạo; hỗ trợ hoạt động nâng cao năng lực khoa học và công nghệ, hỗ trợ hoạt động phát triển hệ thống đổi mới sáng tạo, hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, thúc đẩy văn hóa đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp...

Các hoạt động tài trợ, đặt hàng và hỗ trợ không dàn trải mà tập trung giải quyết các bài toán lớn của ngành, lĩnh vực và địa phương; đồng thời nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Toàn bộ hoạt động quản lý được định hướng theo kết quả đầu ra, gắn chặt với nhu cầu của thị trường; góp phần hình thành hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hiệu quả, liên kết giữa Nhà nước - viện, trường - doanh nghiệp.

Thông tư đưa ra các cơ chế mới như đồng tài trợ giữa Nhà nước với doanh nghiệp, tiếp nhận nguồn lực ngoài ngân sách, tăng cường trách nhiệm giải trình và giám sát cũng được thiết kế đồng bộ, hướng tới quản trị hiện đại.

Cơ chế đồng tài trợ được quy định rõ theo hướng ngân sách nhà nước ưu tiên cho giai đoạn nghiên cứu cơ bản và ứng dụng, trong khi tỷ lệ đóng góp của doanh nghiệp tăng dần theo mức độ hoàn thiện và khả năng thương mại hóa của công nghệ. Cách tiếp cận này không chỉ huy động hiệu quả nguồn lực xã hội mà còn thúc đẩy gắn kết giữa nghiên cứu - ứng dụng - thị trường.

Một thay đổi mang tính bản chất được thiết lập trong Thông tư là chuyển từ "quản lý theo đầu vào" sang "quản lý theo kết quả đầu ra". Theo đó, việc cấp kinh phí được thực hiện theo các mốc đánh giá gắn với tiến độ và kết quả thực hiện nhiệm vụ, thay vì cấp phát dàn trải, đồng thời cho phép điều chỉnh, tiếp tục hoặc chấm dứt nhiệm vụ trên cơ sở kết quả đánh giá.

Một điểm mới đáng chú ý là việc bổ sung nội hàm "đổi mới sáng tạo", bảo đảm thống nhất với Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025, đồng thời thiết lập cơ chế quản trị rủi ro phù hợp với đặc thù nghiên cứu.

Các rủi ro khách quan, phát sinh ngoài dự kiến nhưng tuân thủ đúng quy trình có thể được xem xét chấp nhận; việc đánh giá theo từng giai đoạn là cơ sở để quyết định tiếp tục, điều chỉnh hoặc chấm dứt nhiệm vụ, bảo đảm linh hoạt và hiệu quả.

Việc đánh giá rủi ro được thực hiện thông qua hội đồng khoa học hoặc chuyên gia độc lập, làm căn cứ để quyết định tiếp tục, điều chỉnh hoặc chấm dứt nhiệm vụ.

Thông tư cũng nhấn mạnh yêu cầu phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, không áp đặt mô hình cứng nhắc, tạo điều kiện để các Bộ, ngành, địa phương chủ động lựa chọn mô hình vận hành phù hợp với thực tiễn.

Các Quỹ đã được thành lập, Điều lệ tổ chức và hoạt động của Quỹ được ban hành trước ngày Thông tư này có hiệu lực, cần thực hiện rà soát, sửa đổi, bổ sung Điều lệ tổ chức và hoạt động của Quỹ để phù hợp với quy định tại khoản 1 Điều này và quy định của pháp luật có liên quan trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày Thông tư này có hiệu lực thi hành.