Thương mại biên giới Quảng Trị: Từ lợi thế hành lang Đông – Tây đến 'nút thắt' hạ tầng

Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo

Với gần 410 km đường biên giới tiếp giáp Lào và hệ thống 3 cửa khẩu quốc tế cùng 5 cửa khẩu phụ, Quảng Trị sở hữu lợi thế hiếm có trong phát triển kinh tế biên mậu. Đây cũng là cửa ngõ quan trọng kết nối Việt Nam với Nam Lào, Đông Bắc Thái Lan thông qua Hành lang kinh tế Đông - Tây.

ĐỊNH HÌNH TRỤC TĂNG TRƯỞNG TỪ KINH TẾ BIÊN MẬU

Theo UBND tỉnh Quảng Trị cho biết, trong những năm gần đây, tỉnh đã tập trung đầu tư hạ tầng giao thông và khu kinh tế cửa khẩu, từng bước hình thành mạng lưới kết nối liên hoàn. Các tuyến huyết mạch như Quốc lộ 9, Quốc lộ 12A, Quốc lộ 15D được nâng cấp, góp phần rút ngắn thời gian vận chuyển hàng hóa từ nội địa ra cửa khẩu và cảng biển.

Đặc biệt, tuyến Quốc lộ 15D kết nối cửa khẩu quốc tế La Lay với Khu kinh tế Đông Nam và cảng biển Mỹ Thủy được kỳ vọng sẽ tạo trục logistics mới, mở rộng không gian phát triển cho hoạt động xuất nhập khẩu.

Cửa khẩu quốc tế La Lay. Ảnh: Thanh Lộc

Nhờ đó, kim ngạch xuất nhập khẩu qua địa bàn tăng trưởng khá, bình quân khoảng 19,2%/năm. Giai đoạn 2021–2025, tổng kim ngạch đạt khoảng 6,5 tỷ USD, phản ánh vai trò ngày càng rõ nét của Quảng Trị trong chuỗi cung ứng khu vực.

Các cửa khẩu như Lao Bảo, Cha Lo, La Lay đang trở thành điểm trung chuyển hàng hóa quan trọng, với các mặt hàng chủ lực như than, gỗ, cao su, nông sản, vật liệu xây dựng… Nhiều mặt hàng được hưởng ưu đãi thuế quan theo các hiệp định thương mại tự do, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh.

Bên cạnh thương mại, lĩnh vực dịch vụ và du lịch biên giới cũng bắt đầu hình thành. Việc hợp tác xây dựng di sản thiên nhiên xuyên biên giới giữa Phong Nha - Kẻ Bàng National Park và Hin Nam No National Park mở ra hướng đi mới cho du lịch sinh thái, gắn với bảo tồn và phát triển bền vững.

GỠ "NÚT THẮT" HẠ TẦNG, LOGISTICS VÀ THỂ CHẾ

Dù có nhiều tiềm năng, nhưng theo UBND tỉnh Quảng Trị kinh tế khu vực biên giới của tỉnh vẫn phát triển chưa tương xứng. Một trong những rào cản lớn nhất là hạ tầng giao thông và logistics chưa đồng bộ.

Nhiều tuyến đường phía Lào kết nối đến cửa khẩu bị xuống cấp, thường xuyên ách tắc, làm tăng chi phí vận tải và giảm sức cạnh tranh của hàng hóa. Ngay tại phía Việt Nam, một số tuyến như Quốc lộ 9 còn hẹp, Quốc lộ 15D và 12A chưa được đầu tư hoàn chỉnh theo quy mô yêu cầu.

Xe tải lưu thông qua quốc lộ 15D tại Quảng Trị. Ảnh: Hữu Tiến

Hệ thống logistics, kho bãi, trung tâm trung chuyển hàng hóa còn thiếu và yếu, chủ yếu tập trung tại một số cửa khẩu lớn, chưa hình thành được chuỗi dịch vụ hỗ trợ hoàn chỉnh.

Ngoài ra, chất lượng nguồn nhân lực khu vực biên giới còn hạn chế, tỷ lệ lao động qua đào tạo thấp, thiếu việc làm ổn định. Các chương trình hỗ trợ sinh kế đã triển khai nhưng chưa tạo được chuyển biến rõ nét về thu nhập và đời sống người dân.

Một điểm nghẽn khác là cơ chế, chính sách. Thủ tục hành chính trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, vận tải liên vận Việt – Lào còn phức tạp, chưa được số hóa đồng bộ. Sự khác biệt về quy định pháp luật giữa các bên cũng gây khó khăn cho doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, việc thay đổi địa giới hành chính theo mô hình chính quyền hai cấp khiến một số khu vực trước đây là nội địa nay trở thành khu vực biên giới, phát sinh thêm thủ tục cấp phép, ảnh hưởng đến hoạt động du lịch và đầu tư.

Trước thực tế này, Quảng Trị đang xây dựng Đề án Khu kinh tế thương mại qua biên giới Lao Bảo – Densavan, hướng tới hình thành cực tăng trưởng mới. Đồng thời, tỉnh cũng đề xuất Trung ương hỗ trợ nguồn lực đầu tư các tuyến giao thông chiến lược, phát triển hạ tầng logistics và hoàn thiện cơ chế đặc thù.

Song song đó, các dự án hợp tác năng lượng như điện gió AMI Savannakhet với quy mô hơn 1.200 MW được kỳ vọng sẽ mở rộng không gian hợp tác kinh tế Việt – Lào, đồng thời góp phần đảm bảo an ninh năng lượng.

Việc tháo gỡ các “nút thắt” về hạ tầng, thể chế và nguồn lực sẽ là yếu tố then chốt để Quảng Trị khai thác hiệu quả lợi thế địa kinh tế, từng bước trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa và phát triển kinh tế biên mậu trên tuyến hành lang Đông - Tây.