Cơ chế phối hợp thực chất giữa trường nghề và doanh nghiệp

Thực hành nghề tại Trường Trung cấp nghề Giao thông công chính Hà Nội.

Theo ThS. Trần Việt Hùng - Hiệu trưởng Trường Trung cấp nghề Giao thông công chính Hà Nội, điểm cốt lõi của mô hình Đào tạo kép (Dual System) không đơn thuần là phân chia thời gian đào tạo giữa nhà trường và doanh nghiệp, mà phải tạo ra một cơ chế phối hợp thực chất, trong đó mỗi bên đảm nhận đúng vai trò và cùng chịu trách nhiệm về chất lượng đầu ra.

30% tại nhà trường: Tạo năng lực nền tảng

Một trong những nguyên nhân khiến chương trình đào tạo nghề có nguy cơ rơi vào tình trạng “hàn lâm hóa” là tư duy ôm đồm lý thuyết. Khi phần đào tạo tại trường được giới hạn ở 30% thời lượng, ThS. Trần Việt Hùng cho rằng, công tác quản trị phân phối chương trình đòi hỏi sự chắt lọc nghiêm ngặt, tập trung vào ba trụ cột năng lực nền tảng:

Một là tư duy nguyên lý và khả năng giải mã kỹ thuật. Thay vì bắt người học ghi nhớ từng thông số máy móc nhanh chóng bị lạc hậu, nhà trường tập trung dạy nguyên lý vận hành hệ thống, kỹ năng đọc hiểu bản vẽ/tài liệu kỹ thuật chuẩn và tư duy an toàn lao động (HSE, 5S). Khi nắm chắc "mã nguồn" nguyên lý, người học sở hữu khả năng tự thích ứng với mọi sự thay đổi công nghệ tại doanh nghiệp.

Hai là thao tác kỹ thuật chuẩn mực (Standard Operating Procedures). Xưởng thực hành của nhà trường phải đóng vai trò là "môi trường mô phỏng an toàn". Tại đây, người học phải đạt đến sự thành thạo tuyệt đối về các thao tác công cụ cơ bản, quy chuẩn đo đạc và kiểm soát sai số. Điều này giúp triệt tiêu rủi ro hỏng hóc thiết bị và tai nạn lao động khi chuyển giao sang giai đoạn doanh nghiệp.

Ba là trí tuệ cảm xúc và kỷ luật lao động. Quản trị nhà trường hiện đại nhấn mạnh việc rèn luyện thái độ nghề nghiệp. Tác phong công nghiệp, văn hóa tuân thủ giờ giấc, kỹ năng giao tiếp phối hợp và khả năng chịu áp lực tâm lý cần được đưa vào khung đánh giá định lượng. Thực tế quản lý cho thấy, sự đứt gãy hợp tác giữa học sinh và doanh nghiệp phần lớn xuất phát từ sự lệch chuẩn về thái độ chứ không phải sự thiếu hụt về kỹ năng.

Nhà trường không "khoán trắng" người học cho doanh nghiệp.

70% tại doanh nghiệp: Thiết chế hóa quy trình, triệt tiêu "thực tập hình thức"

Theo ThS. Trần Việt Hùng nhìn nhận, thách thức lớn nhất trong quản lý đào tạo kép là rủi ro biến 70% thời lượng tại doanh nghiệp thành quá trình quan sát thụ động hoặc lao động giản đơn. Để bảo đảm tính sư phạm và hiệu quả thực chất của giai đoạn này, ông cho rằng, hệ thống quản trị cần vận hành đồng bộ các giải pháp:

Chuẩn hóa ma trận năng lực (Competency Mapping): Nhà trường và doanh nghiệp phối hợp xây dựng Nhật ký thực tập (Logbook) và Sổ tay năng lực. Danh mục công việc, vị trí thao tác, tiêu chí sản phẩm và số giờ đứng máy phải được thể hiện bằng các chỉ số đo lường cụ thể (KPIs), loại bỏ hoàn toàn tính định tính trong đánh giá.

Chuẩn hóa đội ngũ giảng viên doanh nghiệp (In-company Trainers): Doanh nghiệp cần cử các kỹ sư, thợ bậc cao có chứng chỉ sư phạm nghề nghiệp đảm nhận vai trò hướng dẫn trực tiếp (Mô hình 1:1 hoặc 1:2). Học sinh được trực tiếp vận hành dây chuyền, tham gia vào quy trình kiểm soát chất lượng (QC) và trực tiếp xử lý các lỗi phát sinh trong điều kiện sản xuất thực.

Cơ chế tài chính và động lực kinh tế: Quản trị hiện đại đòi hỏi sự hài hòa về mặt lợi ích. Việc thể chế hóa mức phụ cấp thực tập dựa trên giá trị sản phẩm do người học tạo ra không chỉ tạo động lực kinh tế, mà còn giúp người học ý thức rõ ràng về chi phí cơ hội và trách nhiệm đối với chất lượng sản phẩm.

Cơ chế kiểm định và giám sát hai chiều: Nhà trường không "khoán trắng" người học cho doanh nghiệp. Giảng viên cơ hữu đóng vai trò là người điều phối chuyên môn, định kỳ làm việc với quản đốc xưởng để đánh giá sự tiến bộ, phát hiện khoảng trống năng lực và điều chỉnh kịp thời kế hoạch giảng dạy.