Cô đơn ở người cao tuổi: Nguy cơ âm thầm dẫn tới trầm cảm, tự sát

Từ cảm giác trống trải đến ý định tự sát

Chia sẻ tại buổi cung cấp thông tin cho báo chí chiều 15/6 với chủ đề "Cô đơn ở người cao tuổi", BS Nguyễn Văn Hải, Viện Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết mới đây Viện tiếp nhận bệnh nhân 66 tuổi vào viện trong tình trạng muốn tự tử.

Trước đây, cuộc sống của bà tương đối ổn định bên chồng và các con. 3 năm trước, chồng bà bị đột quỵ, liệt nửa người và mất khả năng tự chăm sóc bản thân.

Trong suốt thời gian đó, bà là người trực tiếp chăm sóc chồng, từ sinh hoạt hằng ngày đến những lần đưa đi điều trị.

BS Nguyễn Văn Hải chia sẻ thông tin về ca bệnh với báo chí chiều 15/6.

Khoảng 6 tháng trước, người chồng qua đời. Từ đó, bà sống một mình ở quê. Dù các con vẫn quan tâm nhưng đều làm việc và sinh sống tại Hà Nội nên không thể thường xuyên ở bên cạnh.

Sau biến cố mất chồng, người phụ nữ này dần rơi vào trạng thái trống trải, thiếu người trò chuyện và chia sẻ. Bà mất ngủ kéo dài, trung bình mỗi ngày chỉ ngủ khoảng 2 giờ, nhiều đêm thức trắng. Cùng với đó là những cơn đau đầu kéo dài, tăng lên mỗi khi suy nghĩ nhiều.

Tình trạng tâm lý ngày càng xấu đi. Bệnh nhân buồn chán, bi quan, giảm hứng thú với các hoạt động trước đây, thường chỉ muốn nằm một mình và không muốn tiếp xúc với người khác. Bà ăn uống kém, sụt 5kg chỉ trong vòng 2 tháng, thường xuyên khóc lóc và cho rằng mình là gánh nặng của gia đình.

Đáng chú ý, người bệnh xuất hiện những suy nghĩ tiêu cực nghiêm trọng hơn khi tin rằng bản thân có lỗi với các con, đáng bị trừng phạt và nhiều lần nảy sinh ý định tự sát để giải thoát. Dù đã điều trị tại bệnh viện địa phương, tình trạng không cải thiện.

Một tháng trước khi nhập viện, bà thường xuyên khóc, cho rằng mình là gánh nặng của gia đình và xuất hiện ý nghĩ tự sát để "giải thoát". Gia đình đưa bà đến Viện Sức khỏe tâm thần điều trị.

Các bác sĩ chẩn đoán bà mắc trầm cảm nặng kèm triệu chứng loạn thần và ý tưởng tự sát. Sau 17 ngày điều trị bằng thuốc kết hợp trị liệu tâm lý, thư giãn và kích thích từ xuyên sọ, sức khỏe bà cải thiện và được xuất viện, theo dõi ngoại trú.

Khoảng 1/3 số người cao tuổi có cảm giác cô đơn

TS.BS Nguyễn Thị Phương Mai, Trưởng phòng Sức khỏe tâm thần người cao tuổi và Y học giấc ngủ, Viện Sức khỏe tâm thần, cho biết, dù sống giữa con cháu hay trong một ngôi nhà đông người, nhiều người cao tuổi vẫn có thể cảm thấy cô đơn. Sự cô đơn được báo cáo xảy ra ở khoảng 1/3 hoặc hơn số người cao tuổi, trong đó 5% thường xuyên hoặc luôn cảm thấy cô đơn.

Nghiên cứu gần đây tại Hoa Kỳ cho thấy khoảng 17% - 57% người cao tuổi trải qua sự cô đơn, cao hơn đối với những người có vấn đề về sức khỏe thể chất và tâm thần, đặc biệt là những người mắc bệnh tim, trầm cảm, lo âu và sa sút trí tuệ.

"Cô đơn là cảm giác chủ quan khi một người thấy mình thiếu sự gắn kết với người khác - không ai thực sự hiểu mình, không có người để chia sẻ, không còn được cần đến hoặc bị đứng ngoài cuộc sống gia đình.

Điều này khác với việc sống một mình. Một người cao tuổi sống độc lập nhưng vẫn có bạn bè, được con cháu quan tâm, tham gia các hoạt động xã hội và cảm thấy cuộc sống có ý nghĩa thì chưa chắc đã cô đơn"- TS Mai nói.

TS.BS Nguyễn Thị Phương Mai, Trưởng phòng Sức khỏe tâm thần người cao tuổi và Y học giấc ngủ, Viện Sức khỏe tâm thần, cho biết, dù sống giữa con cháu hay trong một ngôi nhà đông người, nhiều người cao tuổi vẫn có thể cảm thấy cô đơn

TS Mai nói thêm, sự cô đơn thường là kết quả của nhiều yếu tố. Sau khi nghỉ hưu, nhiều người mất đi môi trường giao tiếp và vai trò xã hội quen thuộc. Mất bạn đời khiến họ mất đi người đồng hành, trong khi bạn bè đồng trang lứa cũng dần qua đời hoặc mắc bệnh.

Bên cạnh đó, khoảng cách thế hệ khi con cháu bận học tập, công việc hoặc lập gia đình riêng. Dù được chăm lo về vật chất, nhiều người cao tuổi vẫn cảm thấy mình không còn được lắng nghe hay cần đến.

Các bệnh mạn tính, suy giảm thính lực, thị lực, khó khăn vận động... cũng làm giảm khả năng tham gia các hoạt động xã hội, từ đó gia tăng cảm giác cô đơn.

Dấu hiệu cảnh báo trầm cảm và cách giúp người cao tuổi vượt qua cô đơn

Theo khuyến cáo của Viện Sức khỏe Tâm thần, việc hỗ trợ người cao tuổi vượt qua cô đơn cần bắt đầu từ gia đình.

Những hành động đơn giản như duy trì các cuộc gọi đều đặn, cùng ăn bữa cơm gia đình, hỏi ý kiến người cao tuổi trong các quyết định chung hay giao cho họ những công việc phù hợp đều giúp duy trì cảm giác được kết nối và có giá trị.

Bên cạnh đó, người cao tuổi nên được khuyến khích duy trì các hoạt động hằng ngày như đọc sách, chăm cây, nghe nhạc, tập thể dục nhẹ nhàng; tham gia các câu lạc bộ người cao tuổi, nhóm dưỡng sinh, hoạt động cộng đồng hoặc tôn giáo phù hợp.

Trong bối cảnh công nghệ ngày càng phổ biến, việc hướng dẫn người cao tuổi sử dụng điện thoại thông minh, gọi video hay xem hình ảnh của con cháu cũng là cách hữu ích để tăng kết nối xã hội.

Các bác sĩ khuyến cáo người cao tuổi nên được thăm khám sức khỏe tâm thần khi cảm giác cô đơn kéo dài và bắt đầu ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày, đặc biệt khi xuất hiện các biểu hiện như buồn bã kéo dài, mất hứng thú với mọi hoạt động, mất ngủ, chán ăn, sụt cân, lo âu quá mức hoặc cảm giác bản thân vô dụng.

Đây cũng là những dấu hiệu cảnh báo nguy cơ trầm cảm. Nghiêm trọng hơn, nếu người bệnh thường xuyên nói về cái chết, cho rằng mình là gánh nặng hoặc xuất hiện ý định tự sát, gia đình cần đưa người bệnh đến cơ sở chuyên khoa ngay lập tức.