Cơ hội cho thủy sản chinh phục thị trường chất lượng cao
FTA Việt Nam - EFTA được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực cho ngành thủy sản xuất khẩu của nước nhà nhờ các ưu đãi thuế quan và cơ hội tiếp cận nhóm thị trường có sức mua lớn.

FTA Việt Nam - EFTA mở ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp thủy sản chinh phục thị trường chất lượng cao. Ảnh: Chu Khôi.
Tiềm năng rộng mở
Số liệu của VASEP cho thấy, năm 2025, xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang Thụy Sĩ đạt 34,123 triệu USD, tăng 15% so với năm 2024; xuất khẩu sang Na Uy đạt 18,479 triệu USD, tăng tới 95%. Tổng kim ngạch xuất khẩu sang hai thị trường đạt khoảng 52,6 triệu USD, vẫn chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam nhưng phản ánh tiềm năng mở rộng tại phân khúc thị trường có giá trị gia tăng cao.
5 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu sang Thụy Sĩ đạt 13,437 triệu USD, giảm 15% so với cùng kỳ năm trước và chỉ chiếm khoảng 0,3% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam; riêng tháng 5 đạt 3,5 triệu USD, giảm 13,5%.
Ngược lại, xuất khẩu sang Na Uy tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực. Trong 5 tháng đầu năm, kim ngạch đạt 7,027 triệu USD, tăng 36,7%; riêng tháng 5 đạt 1,643 triệu USD, tăng 11,5% so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này cho thấy EFTA chưa phải thị trường lớn về quy mô, song vẫn mở ra cơ hội đáng kể đối với các doanh nghiệp (DN) có chiến lược phát triển sản phẩm chất lượng cao.
Bà Kim Thu - chuyên gia thị trường tôm của VASEP nhận định, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EFTA được ký kết sẽ góp phần đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, giảm phụ thuộc vào các thị trường truyền thống trong bối cảnh thương mại toàn cầu còn nhiều biến động. Đây cũng là hướng đi quan trọng khi xuất khẩu sang Mỹ vẫn tiềm ẩn rủi ro về thuế quan và các biện pháp phòng vệ thương mại, trong khi EU tiếp tục siết chặt các yêu cầu về chống khai thác hải sản bất hợp pháp (IUU), truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn phát triển bền vững.
Lợi ích thứ hai là ưu đãi thuế và khung thương mại ổn định hơn. Khi hiệp định được ký kết, phê chuẩn và có hiệu lực, các cam kết cắt giảm hoặc xóa bỏ thuế quan sẽ giúp hàng hóa có xuất xứ Việt Nam tiếp cận EFTA thuận lợi hơn.
Một trong những lợi ích quan trọng của FTA là các cam kết cắt giảm hoặc xóa bỏ thuế quan đối với hàng hóa có xuất xứ Việt Nam sau khi hiệp định có hiệu lực. Tuy nhiên, theo VASEP, ưu đãi thuế chỉ phát huy hiệu quả khi DN đáp ứng đầy đủ các quy định về quy tắc xuất xứ, hồ sơ chứng nhận, tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu về an toàn thực phẩm. Nếu không đáp ứng đúng các điều kiện này, lợi thế thuế quan sẽ khó chuyển hóa thành lợi thế cạnh tranh trên thị trường.
Chuẩn hóa để chinh phục thị trường
Cùng với cơ hội, EFTA cũng đặt ra những yêu cầu rất khắt khe đối với DN xuất khẩu. Theo bà Kim Thu, 3 quốc gia Na Uy, Iceland và Liechtenstein thuộc Khu vực kinh tế châu Âu (EEA), áp dụng hệ thống tiêu chuẩn gần tương đồng với Liên minh châu Âu (EU), trong khi Thụy Sĩ cũng nổi tiếng là thị trường có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, bảo vệ môi trường... Điều này đòi hỏi DN phải đầu tư đồng bộ từ vùng nuôi, đội tàu khai thác, nguyên liệu đầu vào, hệ thống chế biến, chuỗi lạnh đến bao bì, nhãn mác và các chứng nhận quốc tế về phát triển bền vững...
Ở chiều ngược lại, khi thuế nhập khẩu giảm, các sản phẩm thủy sản cao cấp của Na Uy và Iceland như cá hồi, cá tuyết, cá thu cùng nhiều sản phẩm đông lạnh khác cũng sẽ có điều kiện tiếp cận thị trường Việt Nam thuận lợi hơn. Điều này sẽ tạo áp lực cạnh tranh tại phân khúc cao cấp, đặc biệt trong hệ thống bán lẻ hiện đại và ngành dịch vụ khách sạn, nhà hàng. Tuy nhiên, nếu nhìn theo hướng tích cực, đây cũng là động lực để DN Việt Nam nâng cao chất lượng sản phẩm nội địa, đầu tư chế biến sâu, phát triển thương hiệu và chuẩn hóa hệ thống phân phối.
“Cơ hội sẽ thuộc về những DN chủ động nâng cao chất lượng, đảm bảo các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, quy tắc xuất xứ... và khả năng làm việc với các hệ thống bán lẻ, nhập khẩu, foodservice tại Thụy Sĩ, Na Uy và Iceland. Trong ngắn hạn, ngành thủy sản cần tiếp tục theo dõi tiến trình ký kết, phê chuẩn và công bố cam kết chi tiết. Về dài hạn, EFTA có thể trở thành một “ngách” thị trường giá trị cao, góp phần giúp thủy sản Việt Nam không chỉ bán nhiều hơn, mà bán tốt hơn, bền vững hơn và có vị thế cao hơn trong chuỗi cung ứng thủy sản toàn cầu” - bà Thu đánh giá.














