Cơ hội điều trị ung thư nhờ hạt vi cầu phóng xạ Y-90 và thuốc đích

Khám sàng lọc ung thư phổi ở Bệnh viện Bạch Mai. Ảnh: BV Bạch Mai

Khi nhập viện tại Bệnh viện Bạch Mai, ông Nguyễn Văn K. (62 tuổi, Bắc Ninh) mang khối u gan phải kích thước hơn 9 cm, khiến việc điều trị rất khó khăn.

Sau khi hội chẩn đa chuyên khoa, các bác sĩ quyết định điều trị bằng kỹ thuật hạt vi cầu phóng xạ Y-90. Kết quả sau 18 tháng khối u giảm từ hơn 9 cm xuống còn khoảng 4 cm, mất hoàn toàn hình ảnh tăng sinh mạch. Chỉ số PIVKA-II cũng giảm mạnh từ 3.691 mAU/ml xuống còn khoảng 32 mAU/ml.

Câu chuyện của ông K. là một trong những minh chứng rõ nét cho bước tiến mới trong điều trị ung thư tại Việt Nam.

Hạt vi cầu phóng xạ Y-90: Tấn công khối u gan từ bên trong

Ung thư gan vẫn là một trong những bệnh ung thư có tỷ lệ tử vong cao nhất tại Việt Nam, với hơn 23.000 ca/năm. Đáng lo ngại, phần lớn người bệnh chỉ được phát hiện khi đã ở giai đoạn muộn, làm thu hẹp đáng kể cơ hội điều trị triệt căn.

Một trong những bước tiến đáng chú ý hiện nay là kỹ thuật xạ trị trong chọn lọc (SIRT) bằng hạt vi cầu phóng xạ Yttrium-90 (Y-90), đang được triển khai tại Bệnh viện Bạch Mai.

Khác với xạ trị chiếu ngoài truyền thống, kỹ thuật này đưa các hạt vi cầu phóng xạ siêu nhỏ trực tiếp vào động mạch nuôi khối u thông qua hệ thống ống thông. Các hạt vi cầu vừa làm giảm dòng máu nuôi khối u, vừa phát tia beta liều cao để tiêu diệt tế bào ung thư ngay tại vị trí tổn thương.

“Đây là phương pháp điều trị tại chỗ có tính chọn lọc cao, giúp tập trung liều bức xạ vào khối u, hạn chế ảnh hưởng đến phần gan còn lại” - PGS.TS Phạm Văn Thái, Phó Viện trưởng Viện Y học hạt nhân và Ung bướu Bệnh viện Bạch Mai, cho biết.

Nếu TACE (nút mạch hóa chất) sử dụng hóa chất kết hợp nút mạch để cắt nguồn nuôi khối u, thì Y-90 được đánh giá có độ chính xác cao hơn nhờ đưa bức xạ tập trung trực tiếp vào tổn thương, nhưng hạn chế tối đa tổn thương mô lành. Phương pháp này đặc biệt hữu ích với những bệnh nhân có huyết khối tĩnh mạch cửa hoặc không còn chỉ định phẫu thuật.

Theo PGS Phạm Văn Thái, Y-90 phù hợp với bệnh nhân ung thư gan giai đoạn trung gian hoặc tiến triển, nhất là những trường hợp khối u lớn, đa ổ, xâm lấn mạch máu hoặc thất bại sau các phương pháp điều trị trước đó.

Dữ liệu triển khai tại Bệnh viện Bạch Mai cho thấy tỷ lệ đáp ứng hoàn toàn đạt 38,6%. Thời gian sống thêm trung vị đạt từ 25 đến hơn 30 tháng, trong đó có những trường hợp kiểm soát bệnh gần 5 năm.

Không chỉ dừng ở điều trị tại chỗ, Y-90 hiện còn được phối hợp cùng thuốc nhắm trúng đích và miễn dịch trị liệu nhằm tăng hiệu quả kiểm soát bệnh, kéo dài thời gian sống cho người bệnh.

Ung thư phổi: Bước ngoặt với miễn dịch trị liệu và thuốc đích

Nếu ung thư gan đang chứng kiến bước tiến mạnh mẽ của y học hạt nhân, thì ung thư phổi lại bước vào kỷ nguyên mới nhờ miễn dịch trị liệu và liệu pháp nhắm trúng đích.

Theo Globocan 2022, ung thư phổi nằm trong nhóm có số ca mắc mới cao nhất tại Việt Nam, đồng thời là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu do ung thư. Khoảng 85% bệnh nhân thuộc nhóm ung thư phổi không tế bào nhỏ.

Trước đây, phẫu thuật, hóa trị và xạ trị là những lựa chọn điều trị chủ yếu. Tuy nhiên, chiến lược điều trị hiện nay đã thay đổi rõ rệt. Một trong những trụ cột mới là miễn dịch trị liệu — phương pháp giúp kích hoạt hệ miễn dịch nhận diện và tấn công tế bào ung thư hiệu quả hơn.

Khám sàng lọc ung thư phổi

“Xu hướng hiện nay là sử dụng liệu pháp toàn thân ngay từ giai đoạn sớm, bao gồm điều trị tân bổ trợ trước phẫu thuật hoặc điều trị chu phẫu trước và sau phẫu thuật nhằm giảm nguy cơ tái phát”, BSCKII Lê Viết Nam, Viện Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết.

Theo BS Nam, các nghiên cứu lớn đã cho thấy việc phối hợp hóa trị với miễn dịch trị liệu giúp cải thiện rõ rệt hiệu quả điều trị. Nghiên cứu AEGEAN ghi nhận tỷ lệ sống không tiến triển sau 3 năm đạt khoảng 60%.

Đặc biệt, với ung thư phổi tế bào nhỏ — thể bệnh vốn có tiên lượng rất xấu — miễn dịch trị liệu đang tạo ra bước ngoặt lớn.

“Khi phối hợp miễn dịch trị liệu với hóa trị ngay từ điều trị bước một và tiếp tục duy trì sau đó, người bệnh có cơ hội kéo dài thời gian sống rõ rệt. Đây là thay đổi mang tính lịch sử đối với ung thư phổi tế bào nhỏ”, BS Phạm Minh Lanh (Viện Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai), nhận định.

Song song với miễn dịch trị liệu là liệu pháp nhắm trúng đích — hướng điều trị đang thay đổi căn bản cách tiếp cận ung thư phổi.

Khác với hóa trị truyền thống, thuốc nhắm trúng đích tập trung vào các đột biến gen đặc hiệu của khối u như EGFR, ALK hay HER2.

Để lựa chọn đúng phác đồ, người bệnh cần được xét nghiệm sinh học phân tử bằng các kỹ thuật hiện đại như NGS hoặc IHC.

“Điều trị ung thư hiện đại không còn là một công thức chung cho tất cả. Điều quan trọng là xác định đúng đặc điểm sinh học của khối u để lựa chọn chiến lược điều trị phù hợp nhất cho từng người bệnh” - GS.TS Phạm Văn Thái nói.

Điều trị ung thư cá thể hóa

Từ kỹ thuật hạt vi cầu phóng xạ Y-90 trong ung thư gan đến miễn dịch trị liệu và thuốc nhắm trúng đích trong ung thư phổi, một xu hướng rõ ràng đang định hình trong điều trị ung thư hiện đại: điều trị chính xác và cá thể hóa.

Thay vì áp dụng một phác đồ chung cho mọi bệnh nhân, bác sĩ ngày nay xây dựng chiến lược điều trị dựa trên giai đoạn bệnh, chức năng cơ quan và đặc điểm sinh học riêng của từng khối u.

Đây được xem là bước chuyển quan trọng, không chỉ giúp nâng cao hiệu quả kiểm soát bệnh mà còn mở thêm cơ hội sống lâu hơn, chất lượng hơn cho người bệnh ung thư tại Việt Nam.