'Cơ hội vàng' cho ngành cá tra vươn mình

Theo bà Phạm Thị Thu Hồng, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Cá tra Việt Nam (VINAPA), ngành cá tra vừa trải qua một năm 2025 đầy biến động với nhiều thách thức chồng chất. Thời tiết bất thường, chi phí đầu vào tăng cao và tiêu chuẩn nhập khẩu ngày càng khắt khe. Tuy vậy, kim ngạch xuất khẩu 11 tháng đầu năm đã vượt mốc 2 tỷ USD, tăng khoảng 9% so với cùng kỳ 2024, và dự kiến cả năm đạt trên 2,1 tỷ USD.

Kim ngạch xuất khẩu cá tra đã vượt mốc 2 tỷ USD.

Thị trường Mỹ và EU tiếp tục là hai trụ cột chính. Điểm sáng là sự bùng nổ của Brazil với mức tăng trưởng 51%, cùng đà tăng mạnh sang Trung Quốc. Về sản phẩm, cá phi lê đông lạnh vẫn chiếm tỷ trọng áp đảo (khoảng 98%). Các sản phẩm chế biến sâu (tẩm bột, nấu liền) dù tăng trưởng 13-19% nhưng tỷ trọng còn nhỏ (khoảng 2,4%), cho thấy tiềm năng lớn cần khai thác.

Đằng sau những con số tích cực, ngành cá tra đối mặt với nghịch lý về giá. Trong khi giá cá nguyên liệu có xu hướng giảm, giá cá giống lại tăng "sốt", có thời điểm lên 55.000 – 58.000 đồng/kg (loại 30 con/kg), gần gấp đôi so với đầu năm do nguồn cung khan hiếm. Hiệp hội Cá tra Việt Nam nêu ra thách thức lớn khi chi phí sản xuất đã tăng từ 1 USD lên 1,2-1,3 USD/kg, làm giảm sức cạnh tranh về giá. Điều này đòi hỏi ngành phải nâng cấp toàn diện, từ chất lượng con giống đến chuẩn hóa toàn bộ chuỗi giá trị.

Bà Tô Thị Tường Lan, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) nhận định năm 2026 mở ra cơ hội lớn khi nguồn cung cá thịt trắng khai thác tự nhiên toàn cầu dự báo giảm khoảng 145.000 tấn. Trước áp lực chuyển đổi từ thị trường EU và sự phân hóa giá, các nhà nhập khẩu sẽ tìm kiếm nguồn cung thay thế ổn định, bền vững.

Cá tra nuôi trồng, với khả năng chủ động điều phối, là lựa chọn tối ưu. Lợi thế từ Hiệp định EVFTA (Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và EU) và việc đáp ứng các chứng nhận bền vững (ASC, BAP) sẽ giúp cá tra Việt Nam chiếm lợi thế. Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam dự báo kim ngạch xuất khẩu năm 2026 có thể đạt khoảng 2,3 tỷ USD, tăng 5%.

Để nắm bắt cơ hội, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam khuyến nghị doanh nghiệp theo dõi sát biến động thị trường toàn cầu để điều chỉnh kế hoạch sản xuất; hoàn thiện các chứng nhận bền vững; và gia tăng tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu. Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định cá tra là một trong những trụ cột quan trọng của ngành thủy sản.

Ông Phùng Đức Tiến, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường lưu ý các nhiệm vụ trọng tâm thời gian tới là tập trung thực hiện đề án chuyển đổi số trong khai thác và cập nhật cơ sở dữ liệu thủy sản (phần mềm, an ninh mạng). Bên cạnh đó là ứng dụng trong toàn ngành từ trồng trọt, chăn nuôi đến thủy sản để xử lý phế phụ phẩm; áp dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo vào chọn giống, cải thiện tỷ lệ sống, tối ưu hóa thức ăn và nâng cao chỉ số kinh tế.

Thực tế, chuyển đổi số đang giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường trực tuyến, truy xuất nguồn gốc minh bạch và phân tích dữ liệu để định hướng sản xuất. Các sàn giao dịch trực tuyến kết nối trực tiếp người nuôi với nhà máy, siêu thị, rút ngắn chuỗi cung ứng. Đây chính là nền tảng vững chắc để ngành cá tra tận dụng "cơ hội vàng" năm 2026, vươn ra biển lớn.

Văn Vĩnh