Cơ hội vàng và bài toán thu hút vốn chất lượng cho thị trường chứng khoán

Việc thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam đứng trước khả năng được nâng hạng từ cận biên (frontier) lên mới nổi (emerging market) không còn là câu chuyện kỳ vọng xa vời mà đang dần trở thành kịch bản có cơ sở.

Dòng vốn vào TTCK sẽ mạnh mẽ hơn

Hiện, Việt Nam vẫn được xếp hạng là thị trường cận biên theo MSCI và FTSE Russell, song nhiều tiêu chí kỹ thuật về thanh toán, minh bạch thông tin, cải thiện cơ chế giao dịch đã có những bước tiến rõ rệt.

Dòng vốn bao gồm cả trong nước lẫn quốc tế được dự báo sẽ gia tăng mạnh mẽ, đón đầu thời điểm nâng hạng chính thức.

Theo lộ trình, dự kiến đến tháng 3 này, TTCK Việt Nam sẽ được công bố nâng hạng và tháng 9 chính thức được nâng hạng theo FTSE Russell.

Lịch sử tại nhiều quốc gia cho thấy, TTCK thường tăng trưởng mạnh trước thời điểm được nâng hạng khoảng 6–12 tháng. Khi một thị trường được đưa vào rổ chỉ số mới nổi của MSCI hoặc FTSE, hàng chục tỷ USD từ các quỹ ETF và quỹ đầu tư chủ động toàn cầu sẽ phải tái cơ cấu danh mục để phân bổ vốn theo tỷ trọng mới. Đây là dòng vốn thụ động (passive funds) có tính kỷ luật cao, giải ngân theo chỉ số và duy trì dài hạn.

"Nỗ lực của cơ quan quản lý trong việc đưa vào vận hành đồng bộ hệ thống công nghệ thông tin mới (KRX) và việc Tổ chức xếp hạng FTSE Russell chính thức công bố nâng hạng TTCK Việt Nam từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp sẽ giúp thu hút đáng kể dòng vốn ngoại, gia tăng chiều sâu và quy mô thị trường, qua đó nâng cao vị thế và năng lực cạnh tranh của thị trường tài chính Việt Nam trong khu vực", Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh.

Với quy mô vốn hóa hiện tại và thanh khoản ngày càng cải thiện, nếu được nâng hạng, TTCK Việt Nam có thể thu hút thêm hàng tỷ USD vốn ngoại trong giai đoạn đầu. Không chỉ các quỹ ETF, nhiều quỹ chủ động cũng sẽ tăng tỷ trọng phân bổ vào Việt Nam do đây là thị trường có tốc độ tăng trưởng GDP cao, dân số trẻ, tầng lớp trung lưu mở rộng và triển vọng lợi nhuận doanh nghiệp tích cực.

Đáng chú ý, dòng vốn này không chỉ mang ý nghĩa về quy mô tiền vào thị trường mà còn nâng cao chuẩn mực quản trị, minh bạch và yêu cầu doanh nghiệp niêm yết phải cải thiện chất lượng công bố thông tin, quản trị rủi ro và chuẩn mực báo cáo tài chính theo thông lệ quốc tế.

Song song với dòng vốn ngoại, dòng tiền trong nước – đặc biệt là nhà đầu tư cá nhân, vẫn là lực lượng chủ đạo của TTCK Việt Nam. Những năm gần đây, số lượng tài khoản chứng khoán mở mới liên tục tăng mạnh, tạo nền tảng thanh khoản ổn định. Khi triển vọng nâng hạng trở nên rõ ràng hơn, tâm lý kỳ vọng sẽ thúc đẩy dòng tiền nội quay trở lại mạnh mẽ hơn, đặc biệt ở các nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn, ngân hàng, tiêu dùng, bất động sản khu công nghiệp – những ngành có khả năng được hưởng lợi trực tiếp từ dòng vốn ngoại.

Ngoài ra, khối nhà đầu tư tổ chức trong nước như các công ty bảo hiểm, quỹ hưu trí, quỹ mở cũng đang từng bước mở rộng quy mô. Đây là nguồn vốn có tính ổn định và dài hạn hơn so với dòng tiền đầu cơ ngắn hạn. Khi lãi suất duy trì ở mức hợp lý và các kênh đầu tư khác (bất động sản, vàng, gửi tiết kiệm) không còn quá hấp dẫn, TTCK sẽ tiếp tục là kênh phân bổ tài sản quan trọng.

Một trong những yếu tố được nhà đầu tư nước ngoài quan tâm là hệ thống hạ tầng giao dịch và cơ chế thanh toán bù trừ. Việc đưa vào vận hành hệ thống công nghệ mới, cải thiện chu kỳ thanh toán, hướng tới cơ chế thanh toán bù trừ trung tâm (CCP), nới lỏng các quy định về ký quỹ trước giao dịch… sẽ là những bước đi quyết định để đáp ứng tiêu chí nâng hạng.

Nâng hạng không chỉ là “danh xưng”, mà là sự xác nhận về mức độ phát triển và an toàn của thị trường. Khi niềm tin được củng cố, dòng vốn sẽ đến một cách tự nhiên và bền vững hơn.

Làm sao để thu hút dòng vốn chất lượng dài hạn?

Tuy nhiên, không phải mọi dòng vốn đều mang lại giá trị tích cực như nhau. TTCK Việt Nam cần hướng tới thu hút “vốn chất lượng” – tức dòng vốn dài hạn, ổn định, đi cùng cam kết gắn bó với sự phát triển của doanh nghiệp và nền kinh tế, thay vì dòng tiền ngắn hạn mang tính đầu cơ cao.

Thực tế, TTCK Việt Nam hiện nay vẫn chủ yếu đến từ nhà đầu tư cá nhân trong nước. Dòng vốn cá nhân thường có tính chất ngắn hạn, đầu cơ cao, thường bị ảnh hưởng rất mạnh của tâm lý và áp lực của đòn bẩy, vì vậy dễ gây biến động mạnh cho thị trường.

Các nhà đầu tư nước ngoài chiếm khoảng 9 - 10% giá trị giao dịch. Trước đây, thị trường thường bị dẫn dắt bởi dòng vốn ngoại. Tuy nhiên, trong vài năm vừa qua, dòng tiền nội đã áp đảo và không còn bị ảnh hưởng quá nhiều.

Năm 2026, với việc siết chặt tình trạng mua bán ngoại tệ ở thị trường tự do, việc đầu tư vàng cũng khó khăn hơn và Mỹ tiếp tục hạ lãi suất thì sự mất giá của VND kỳ vọng sẽ thấp hơn, giúp giảm áp lực bán của các nhà đầu tư nước ngoài. Cùng với triển vọng nâng hạng, kỳ vọng dòng tiền ngoại sẽ đóng góp tích cực hơn cho TTCK Việt Nam.

Theo bà Nguyễn Thị Hằng Nga, CFA, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Quản lý Quỹ ĐTCK Vietcombank (VCBF), nhà đầu tư tổ chức nước ngoài đòi hỏi cao về chất lượng tăng trưởng của doanh nghiệp, tầm nhìn chiến lược và tính chính trực của đội ngũ quản lý, sự vững chắc về tài chính, quy mô vốn hóa, tỷ lệ free-float, room ngoại, minh bạch thông tin, tiêu chuẩn ESG quốc tế… Do vậy, để thu hút được dòng vốn của nhà đầu tư tổ chức nước ngoài cần có một số giải pháp.

Trước hết là mở rộng và nâng cao chất lượng hàng hóa trên thị trường, giúp tăng quy mô thị trường, đa dạng hóa ngành nghề để duy trì và tăng tỷ trọng thị trường Việt Nam trong chỉ số thị trường mới nổi. Để làm được điều này, Chính phủ nên khuyến khích hoạt động IPO, niêm yết mới thông qua ưu đãi thuế nhằm tạo ra một làn sóng niêm yết mới. Chính phủ cũng nên tái khởi động chương trình cổ phần hóa và giảm sở hữu tại các doanh nghiệp nhà nước.

Ngoài ra, Chính phủ cũng nên nới lỏng giới hạn sở hữu nước ngoài và mở cửa cho nhà đầu tư quốc tế: Ví dụ ở Saudi Arabia, sau khi được nâng hạng lên thị trường mới nổi năm 2019 đã nới lỏng điều kiện đầu tư với nhà đầu tư tổ chức nước ngoài, cho phép mọi nhà đầu tư quốc tế trực tiếp tham gia từ 2019, do đó tỷ trọng của thị trường này trong chỉ số thị trường mới nổi tăng từ 3,2% lên 4,7%.

Tiếp theo, cải thiện thủ tục hành chính và hạ tầng, cách thức giao dịch và thanh toán cũng là một trọng tâm. Thông tư số 08/2026/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành gần đây (ngày 03/02/2026) là một trong các bước tiến quan trọng khi nhà đầu tư nước ngoài có thể đặt lệnh qua môi giới nước ngoài, tức là không phải mở tài khoản tại công ty chứng khoán Việt Nam.

Cuối cùng, cần tiếp tục nâng cao tính minh bạch và công bố thông tin theo chuẩn mực quốc tế, cung cấp thông tin bằng tiếng Anh, áp dụng tiêu chuẩn ESG quốc tế để tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư nước ngoài, từ đó tăng mức độ hấp dẫn của thị trường.

Nhìn chung, cơ hội lớn đi kèm yêu cầu cải cách sâu rộng. Khả năng nâng hạng TTCK đang mở ra một chu kỳ mới cho dòng vốn vào Việt Nam. Sự gia tăng của dòng tiền trong và ngoài nước là điều có thể dự báo, đặc biệt khi các điều kiện hạ tầng và pháp lý dần hoàn thiện. Tuy nhiên, để biến cơ hội thành lợi ích lâu dài, Việt Nam cần tập trung vào chất lượng thay vì chỉ chạy theo quy mô.

Một thị trường minh bạch, quản trị tốt, sản phẩm đa dạng và chính sách ổn định sẽ là “nam châm” tự nhiên hút dòng vốn dài hạn. Nâng hạng chỉ là điểm khởi đầu, điều quan trọng hơn là xây dựng một TTCK thực sự trưởng thành, đủ sức đồng hành cùng quá trình phát triển bền vững của nền kinh tế trong thập kỷ tới.

Hải Giang