Cổ phiếu dầu khí 'nổi sóng' theo giá dầu: Cơ hội và rủi ro song hành

Giá dầu thế giới biến động mạnh khiến cổ phiếu dầu khí “dậy sóng”, nhưng cơ hội luôn đi kèm rủi ro đối với nhà đầu tư

Biến động của giá dầu thế giới từ lâu đã trở thành “kim chỉ nam” dẫn dắt diễn biến của nhóm cổ phiếu dầu khí trên thị trường chứng khoán. Mỗi khi giá dầu tăng hoặc giảm mạnh, nhóm cổ phiếu này gần như ngay lập tức phản ứng, thu hút dòng tiền và sự chú ý của nhà đầu tư. Tuy nhiên, thực tế cho thấy không phải doanh nghiệp nào trong ngành cũng được hưởng lợi giống nhau, thậm chí có những trường hợp chịu tác động ngược chiều.

Trong nhiều giai đoạn, cổ phiếu dầu khí từng trở thành tâm điểm của thị trường, đặc biệt khi giá dầu bước vào chu kỳ tăng. Tuy vậy, để đầu tư hiệu quả, nhà đầu tư cần hiểu rõ cách ngành dầu khí vận hành cũng như vị trí của từng doanh nghiệp trong chuỗi giá trị.

Ngành dầu khí được chia thành ba mảng chính gồm thượng nguồn, trung nguồn và hạ nguồn, mỗi mảng có đặc điểm kinh doanh và mức độ phụ thuộc vào giá dầu rất khác nhau. Ở thượng nguồn, các doanh nghiệp tham gia vào hoạt động tìm kiếm, thăm dò và khai thác dầu khí. Đây là nhóm chịu ảnh hưởng trực tiếp nhất từ biến động giá dầu. Khi giá dầu tăng, các dự án khai thác trở nên hấp dẫn hơn, kéo theo nhu cầu dịch vụ khoan và kỹ thuật gia tăng. Do đó, các cổ phiếu thuộc nhóm này thường có mức tăng mạnh trong các chu kỳ giá dầu đi lên.

Trong khi đó, trung nguồn là khâu vận chuyển, lưu trữ và phân phối khí. Nhờ đặc thù hoạt động dựa trên các hợp đồng dài hạn, nhóm doanh nghiệp này thường có dòng tiền ổn định hơn và ít biến động theo giá dầu. Điều này khiến cổ phiếu trung nguồn phù hợp với những nhà đầu tư ưa thích sự ổn định, thay vì tìm kiếm lợi nhuận ngắn hạn.

Ở hạ nguồn, các doanh nghiệp tập trung vào chế biến và phân phối các sản phẩm dầu khí như xăng, dầu hay hóa dầu. Lợi nhuận của nhóm này không chỉ phụ thuộc vào giá dầu đầu vào mà còn chịu tác động từ biên lợi nhuận lọc dầu và nhu cầu tiêu thụ năng lượng. Do đó, biến động cổ phiếu hạ nguồn thường phức tạp hơn, không hoàn toàn đồng pha với giá dầu.

Một trong những yếu tố then chốt khi đầu tư vào cổ phiếu dầu khí là diễn biến của giá dầu thế giới. Giá dầu chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như cung - cầu toàn cầu, chính sách sản lượng của các nước xuất khẩu, căng thẳng địa chính trị và triển vọng kinh tế vĩ mô. Thực tế gần đây cho thấy, căng thẳng tại Trung Đông đã đẩy giá dầu lên cao, có thời điểm vượt 116 USD/thùng trước khi nhanh chóng điều chỉnh về dưới 90 USD/thùng và dao động quanh ngưỡng 100 USD/thùng.

Theo đánh giá của các chuyên gia, giá dầu có thể hạ nhiệt trong thời gian tới khi những rủi ro địa chính trị dần được kiểm soát. Việc các quốc gia xả dầu từ kho dự trữ chiến lược cùng tín hiệu hạ nhiệt căng thẳng đã góp phần làm dịu áp lực nguồn cung. Trong kịch bản cơ sở, giá dầu được dự báo quay về vùng cân bằng khoảng 80 - 90 USD/thùng.

Diễn biến này cũng phản ánh rõ nét lên thị trường chứng khoán. Trong khoảng một tháng qua, khi rủi ro xung đột gia tăng, cổ phiếu dầu khí đã ghi nhận mức tăng đáng kể, nhiều mã tăng từ 10% đến hơn 30%, thậm chí có mã tăng tới 100%. Tuy nhiên, khi giá dầu có dấu hiệu hạ nhiệt, áp lực điều chỉnh cũng nhanh chóng xuất hiện.

Thực tế, hàng loạt cổ phiếu dầu khí đã giảm giá trong các phiên gần đây, cho thấy tâm lý thận trọng của nhà đầu tư sau giai đoạn tăng nóng. Theo nhận định của chuyên gia, khả năng xuất hiện các nhịp điều chỉnh kỹ thuật từ 10% - 30% là hoàn toàn có thể xảy ra trong ngắn hạn, khi các yếu tố hỗ trợ không còn mạnh như trước.

Dù vậy, khả năng giá dầu giảm sâu trong ngắn hạn được đánh giá là không cao, bởi các rủi ro địa chính trị vẫn chưa hoàn toàn được giải quyết. Điều này đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp dầu khí vẫn có thể duy trì mức lợi nhuận nhất định, dù không còn bùng nổ như trước.

Cùng với đó, mới đây giá dầu lại tăng vọt trở lại do căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đã làm gia tăng áp lực lên thị trường. Giá dầu Brent tiến sát mốc 110 USD/thùng sau thông tin một số cơ sở dầu khí của Iran tại South Pars và Asaluyeh bị tấn công. Diễn biến này làm dấy lên lo ngại chi phí năng lượng tăng cao sẽ tiếp tục thúc đẩy lạm phát, đồng thời gây sức ép lên tăng trưởng kinh tế toàn cầu.

Ở góc độ từng phân khúc, các doanh nghiệp trung nguồn có thể hưởng lợi từ hiệu ứng hàng tồn kho trong ngắn hạn, trong khi nhóm thượng nguồn cần giá dầu duy trì ở mức cao trong thời gian dài để đảm bảo biên lợi nhuận. Ngược lại, khi giá dầu đảo chiều giảm, các doanh nghiệp hạ nguồn có thể chịu áp lực do biên lợi nhuận bị thu hẹp.

Một yếu tố khác cũng cần lưu ý là sự phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu đầu vào. Trong khi một số doanh nghiệp có thể chủ động nguồn cung trong nước, thì vẫn có những đơn vị phụ thuộc lớn vào nhập khẩu, khiến rủi ro gia tăng khi thị trường biến động.

Nhìn chung, cổ phiếu dầu khí là nhóm ngành có tính chu kỳ cao, chịu ảnh hưởng mạnh từ giá dầu và các yếu tố bên ngoài. Do đó, việc đầu tư vào nhóm cổ phiếu này không chỉ đơn thuần dựa vào xu hướng giá dầu, mà còn đòi hỏi sự hiểu biết sâu về đặc điểm từng doanh nghiệp và bối cảnh thị trường.

Phan Hà