Cơ sở khoa học và định hướng chính sách phát triển con người Việt Nam trong giai đoạn mới

Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, PGS.TS Đoàn Minh Huấn phát biểu khai mạc Hội thảo

Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, PGS.TS Đoàn Minh Huấn; Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng; Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, GS.TS Lê Văn Lợi chủ trì Hội thảo.

Cùng chủ trì có Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội đồng Lý luận Trung ương, PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng; Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, PGS.TS Tạ Minh Tuấn.

Hội thảo gồm hai phiên làm việc chính. Phiên thứ nhất với chủ đề “Phát triển con người Việt Nam trong bối cảnh mới: Những vấn đề lý luận và thực tiễn” tập trung trao đổi các nội dung về phát triển con người Việt Nam; tiếp biến văn hóa và phát triển con người; phát triển con người, quyền con người và an ninh con người; vai trò của hệ sinh thái văn hóa và tác động của công nghệ số đối với phát triển con người.

Phiên thứ hai với chủ đề “Định hướng, giải pháp phát triển con người Việt Nam toàn diện trong bối cảnh mới” có sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học và nhà quản lý nhằm trao đổi, đề xuất các định hướng và giải pháp về chính sách phát triển con người Việt Nam trong giai đoạn mới.

Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng phát biểu đề dẫn Hội thảo

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, PGS.TS Đoàn Minh Huấn nhấn mạnh, nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của phát triển con người, Đảng ta luôn xác định con người vừa là chủ thể, vừa là mục tiêu, đồng thời là động lực của sự phát triển. Sau gần 40 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu quan trọng về phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, phát triển con người ở Việt Nam hiện nay vẫn đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức mới. Khoảng cách phát triển giữa các vùng miền, nhóm xã hội còn lớn; chênh lệch trong tiếp cận cơ hội, dịch vụ xã hội và khoảng cách số có xu hướng gia tăng trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển kinh tế tri thức. “Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới tư duy phát triển, hoàn thiện thể chế và xây dựng chính sách phát triển con người theo hướng toàn diện, bao trùm, bền vững và thích ứng với bối cảnh mới”, PGS.TS Đoàn Minh Huấn khẳng định.

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh, Đại hội XIV của Đảng đã có nhiều đổi mới quan trọng về tư duy lý luận và định hướng chiến lược đối với sự nghiệp phát triển con người Việt Nam.

Đại hội XIV xác định rõ con người giữ vị trí trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia với quan điểm: “Phát triển xã hội bền vững là phát triển cho con người, vì con người, vì hạnh phúc con người”. Đồng thời, chuyển mạnh từ cách tiếp cận thiên về tăng trưởng kinh tế và số lượng sang chú trọng cả số lượng lẫn chất lượng, lấy chất lượng phát triển làm thước đo chủ yếu.

Đại hội cũng nhấn mạnh vai trò nền tảng của hệ giá trị văn hóa và hệ giá trị con người trong phát triển đất nước; yêu cầu phát triển con người phải chủ động thích ứng, tận dụng cơ hội từ chuyển đổi số và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đồng thời bảo đảm tính bao trùm, bền vững và công bằng xã hội trong quá trình phát triển.

Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, GS.TS Lê Văn Lợi phát biểu tổng kết Hội thảo

Theo Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, cần nhận diện đầy đủ những biến đổi sâu sắc của thời đại như AI, dữ liệu lớn, chuyển đổi số, già hóa dân số hay biến đổi khí hậu đang tác động mạnh đến con người và xã hội Việt Nam; từ đó tiếp tục hoàn thiện lý luận về phát triển con người theo hướng toàn diện, bao trùm, bền vững và thích ứng với thời đại số.

GS.TS Nguyễn Xuân Thắng cũng cho rằng cần tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, chính sách, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, trọng dụng nhân tài và bảo đảm công bằng trong tiếp cận cơ hội phát triển. Trên cơ sở tổng kết thực tiễn và nghiên cứu lý luận, cần sớm xây dựng chiến lược tổng thể quốc gia về phát triển con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới, trọng tâm là xây dựng con người mới Việt Nam xã hội chủ nghĩa phù hợp với thực tiễn phát triển mới của đất nước và xu thế thời đại.

Theo đó, cần nghiên cứu khả năng ban hành một nghị quyết chuyên đề của Trung ương về phát triển toàn diện, bền vững con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Đồng thời, tạo bước chuyển căn bản trong tư duy phát triển con người, từ cách tiếp cận quản lý hành chính, áp đặt sang kiến tạo môi trường và các điều kiện thể chế, văn hóa, xã hội để con người tự phát triển.

Đáng chú ý, trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển đổi số và không gian mạng đang làm thay đổi sâu sắc cấu trúc phát triển của thế giới, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy chấp nhận, bắt chước, thụ động sang tư duy chủ động sáng tạo, ứng dụng AI, kiến tạo và quản trị không gian phát triển con người cả trên môi trường số và môi trường quốc tế.

Các đại biểu tham dự Hội thảo

Một nội dung quan trọng khác được nhấn mạnh là xây dựng hệ chỉ số phát triển con người Việt Nam theo hướng toàn diện, hiện đại, hội nhập và mang bản sắc riêng, phản ánh đầy đủ hơn chất lượng phát triển con người trong kỷ nguyên mới.

Với hơn 50 tham luận và nhiều ý kiến phát biểu trực tiếp, quan điểm nhất quán của Đảng và Nhà nước về con người là trung tâm, là chủ thể, là nguồn lực chủ yếu và mục tiêu của sự phát triển tiếp tục được khẳng định và làm rõ. Theo các tham luận, trong tiến trình phát triển của nhân loại, con người luôn giữ vị trí trung tâm của mọi chiến lược phát triển. Sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia không chỉ phụ thuộc vào nguồn lực vật chất như tài nguyên, tiềm lực kinh tế hay trình độ khoa học – công nghệ, mà trước hết phụ thuộc vào chất lượng con người và nguồn nhân lực.

Tại Việt Nam, quan điểm lấy con người làm trung tâm của sự phát triển được hình thành từ truyền thống văn hóa dân tộc, được phát triển sâu sắc trong tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam. Con người vừa là chủ thể, vừa là nguồn lực quan trọng nhất, đồng thời là mục tiêu của sự phát triển.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, kinh tế tri thức và chuyển đổi số, yêu cầu phát triển con người Việt Nam toàn diện, xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao và phát huy vai trò của nhân tài ngày càng trở nên cấp thiết, tạo nền tảng cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Sau 40 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt được những tiến bộ rõ rệt với Chỉ số phát triển con người (HDI) liên tục tăng, thu nhập, tuổi thọ và trình độ học vấn của người dân ngày càng được cải thiện, tỷ lệ nghèo giảm, v.v... Theo UNDP (2025), Việt Nam duy trì vị trí trong nhóm các nước có mức phát triển con người cao với HDI đạt 0,766, xếp thứ 93 thế giới, phản ánh những tiến bộ tích cực về tuổi thọ, giáo dục, thu nhập và chất lượng cuộc sống người dân.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, phát triển con người ở Việt Nam hiện nay cũng đang đứng trước nhiều khó khăn, thách thức mới. Bất bình đẳng trong tiếp cận các cơ hội phát triển giữa các vùng, nhóm xã hội và nhóm dân cư vẫn còn tồn tại; khoảng cách thu nhập, khoảng cách số và sự chênh lệch về khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội đang có xu hướng gia tăng trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển kinh tế tri thức.

Phiên thảo luận tại Hội thảo

Để hiện thực hóa mục tiêu HDI đạt khoảng 0,8 vào năm 2030, Hội thảo nhấn mạnh cần có cơ chế chuyển hóa hiệu quả từ tăng trưởng kinh tế sang nâng cao thực chất năng lực và chất lượng sống của người dân.

Các tham luận cũng cho rằng, phát triển con người trong bối cảnh mới cần được tiếp cận theo hướng toàn diện, tích hợp và liên ngành, không chỉ dừng lại ở cải thiện điều kiện sống mà còn phải chú trọng mở rộng năng lực, cơ hội, bảo đảm quyền con người và an ninh con người, phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững và xu thế phát triển hiện đại.

Phát triển con người toàn diện không chỉ được đo lường thông qua các chỉ báo về thu nhập, giáo dục hay sức khỏe mà còn bao gồm các yếu tố về nhân cách, bản lĩnh, trách nhiệm xã hội, khả năng thích ứng và năng lực tham gia của con người trong quá trình phát triển.

Điều này cho thấy phát triển con người trong giai đoạn mới cần được nhìn nhận như một quá trình phát triển hài hòa cả về thể chất, trí tuệ, tinh thần, giá trị và năng lực xã hội của con người.

Phát biểu tổng kết Hội thảo, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, GS.TS Lê Văn Lợi khẳng định, Hội thảo đã cung cấp nhiều luận cứ khoa học có giá trị, góp phần làm sâu sắc thêm nhận thức lý luận và thực tiễn về phát triển con người Việt Nam trong bối cảnh phát triển mới, đồng thời cung cấp nhiều luận cứ khoa học quan trọng cho việc xây dựng và hoàn thiện chính sách phát triển con người Việt Nam trong thời kỳ mới. Đặc biệt, những kết quả của Hội thảo góp phần thiết thực vào việc nghiên cứu, đề xuất xây dựng Nghị quyết về phát triển con người Việt Nam toàn diện trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.