Cởi áo phơi nắng giữa trưa để chữa bệnh, nên hay không?

Trong nhóm “Hội những người thích phơi nắng” với hơn 65.000 thành viên, bên cạnh những chia sẻ về việc tiếp xúc với ánh nắng ban mai, một số bài đăng khuyên phơi nắng vào khoảng 11-12h trưa hoặc 14-15h chiều. Ảnh chụp màn hình.

Trên mạng xã hội, một số người cho biết tình trạng đau cổ vai gáy, đau xương khớp, thoát vị đĩa đệm hoặc các bệnh về phổi được cải thiện sau một thời gian phơi nắng. Thậm chí, có người nằm phơi cả vùng lưng và bụng vào giữa trưa, với niềm tin nắng càng gắt thì hiệu quả càng cao.

Không có chuyện phơi nắng chữa bách bệnh

Tuy nhiên, chúng ta cần phân biệt lợi ích của ánh nắng đối với sức khỏe nói chung với khả năng điều trị một bệnh lý cụ thể. Ánh nắng giúp cơ thể tổng hợp vitamin D và ánh sáng tự nhiên có vai trò điều hòa nhịp sinh học, nhưng chưa có bằng chứng khoa học đáng tin cậy cho thấy nằm phơi nắng có thể chữa khỏi thoát vị đĩa đệm, thoái hóa cột sống hay các bệnh phổi.

Vitamin D được tạo ra khi tia cực tím B (UVB) trong ánh nắng tác động lên da. Đây là vi chất giúp cơ thể hấp thu canxi và phốt pho, góp phần duy trì xương chắc khỏe, phòng còi xương ở trẻ em và nhuyễn xương ở người lớn. Thiếu vitamin D cũng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe xương ở nhiều nhóm tuổi.

Ngoài ra, ánh sáng ban ngày giúp điều chỉnh đồng hồ sinh học, hỗ trợ duy trì chu kỳ thức - ngủ. Việc ra ngoài trời, tiếp xúc ánh sáng tự nhiên và vận động nhẹ cũng có thể cải thiện tâm trạng, giúp cơ thể thư giãn.

Dù vậy, những lợi ích này không đồng nghĩa ánh nắng có thể thay thế thuốc hoặc các phương pháp điều trị y khoa.

Nắng giữa trưa thường có cường độ tia cực tím cao.

Một số người nhầm lẫn giữa việc tự phơi nắng với quang trị liệu trong da liễu. Trên thực tế, tia cực tím được sử dụng để điều trị một số bệnh như vảy nến, bạch biến và viêm da cơ địa. Tuy nhiên, quang trị liệu được thực hiện bằng thiết bị chuyên dụng, lựa chọn bước sóng và liều chiếu phù hợp với từng bệnh nhân, dưới sự theo dõi của bác sĩ.

Ngược lại, ánh nắng ngoài trời là hỗn hợp nhiều loại tia, có cường độ thay đổi theo thời điểm, thời tiết và môi trường. Người tự phơi nắng không thể kiểm soát chính xác liều tia cực tím nhận được, do đó không thể xem đây là một phương pháp điều trị tương đương quang trị liệu.

Vì sao phơi nắng có thể giúp giảm đau tạm thời?

Thoát vị đĩa đệm xảy ra khi phần nhân nhầy bên trong đĩa đệm lồi hoặc thoát ra ngoài qua lớp bao xơ bị tổn thương, có thể gây chèn ép rễ thần kinh hoặc tủy sống. Trong khi đó, thoái hóa cột sống là quá trình biến đổi cấu trúc của đĩa đệm, khớp và các thành phần liên quan theo thời gian.

Tia cực tím không thể xuyên qua các lớp mô sâu để làm khối thoát vị co lại, phục hồi đĩa đệm đã thoái hóa hay khiến gai xương biến mất. Tương tự, với những bệnh lý phổi như xẹp phổi, ánh nắng không thể xuyên qua thành ngực để làm phổi nở ra.

Vậy tại sao một số người vẫn cảm thấy đỡ đau sau khi phơi nắng?

Thứ nhất, nhiệt từ ánh nắng có thể tạo hiệu ứng tương tự chườm ấm. Nhiệt làm giãn mạch máu ở vùng tiếp xúc, giúp cơ bắp thư giãn, giảm cảm giác co cứng quanh cổ, vai, gáy hoặc thắt lưng. Đây là một trong những lý do người bị đau cơ xương khớp có thể cảm thấy dễ chịu hơn trong thời gian ngắn.

Tia UVB giúp da tổng hợp vitamin D, nhưng phơi nắng kéo dài không khiến lượng vitamin tăng vô hạn, trái lại còn làm tăng nguy cơ tổn thương da. Ảnh: Unsplash.

Thứ hai, việc nằm nghỉ trong khoảng 15-30 phút giúp người bệnh tạm ngừng các hoạt động gây áp lực lên cột sống. Nếu kết hợp hít thở chậm, thư giãn và hạn chế cúi gập cổ, cảm giác đau mỏi cũng có thể giảm đi.

Một số nghiên cứu còn ghi nhận tia cực tím có thể kích thích cơ thể tạo beta-endorphin, chất có vai trò điều hòa cảm giác đau. Tuy nhiên, mức độ tác động và ý nghĩa lâm sàng của cơ chế này còn phụ thuộc vào điều kiện tiếp xúc; không thể từ đó kết luận phơi nắng là phương pháp giảm đau được khuyến cáo.

Điều quan trọng là cảm giác đau giảm không đồng nghĩa tổn thương bên trong đã được chữa lành. Người bệnh có thể chủ quan, bỏ qua triệu chứng cảnh báo hoặc trì hoãn điều trị cần thiết nếu tin rằng phơi nắng đã giúp bệnh khỏi.

Với bệnh cơ xương khớp, điều trị cần căn cứ vào nguyên nhân, mức độ tổn thương và triệu chứng. Các biện pháp như dùng thuốc theo chỉ định, tập phục hồi chức năng và điều chỉnh hoạt động có thể giúp cải thiện tình trạng. Một số trường hợp cần can thiệp chuyên sâu hoặc phẫu thuật.

Một quan niệm phổ biến trong các hội nhóm là phơi nắng vào khoảng 10-12 giờ trưa sẽ giúp cơ thể nhận được nhiều vitamin D nhất. Điều này có một phần cơ sở: UVB thường mạnh hơn vào khoảng giữa trưa, giúp da tổng hợp vitamin D hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa càng phơi lâu thì càng có lợi. Quá trình tổng hợp vitamin D tại da có giới hạn. Khi tiếp xúc tia UVB kéo dài, các tiền chất vitamin D và vitamin D3 mới hình thành có thể tiếp tục chuyển thành những chất khác, trong đó có các chất không còn hoạt tính sinh học tương đương vitamin D. Vì vậy, phơi nắng thêm không giúp lượng vitamin D tăng vô hạn, nhưng vẫn làm tăng mức độ tổn thương do tia cực tím.

Thời gian cần thiết để tạo vitamin D phụ thuộc vào nhiều yếu tố như màu da, mùa, vĩ độ, thời tiết, diện tích da tiếp xúc và việc sử dụng kem chống nắng. Do đó, không có một khoảng thời gian phơi nắng cố định phù hợp với tất cả chúng ta.

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng. Ảnh: BSCC.

Đặc biệt, vùng lưng và bụng thường được quần áo che chắn nên ít thích nghi với ánh nắng hơn những vùng da thường xuyên tiếp xúc. Khi bất ngờ để lộ các vùng này dưới nắng gắt, người phơi có thể bị bỏng nắng, với biểu hiện đỏ, nóng rát, đau và thậm chí phồng rộp.

Phơi nắng lâu trên sân thượng, sân bê tông hoặc những nơi ít bóng râm còn làm tăng nguy cơ mất nước, kiệt sức do nóng. Người cao tuổi và người mắc bệnh tim mạch có thể chịu ảnh hưởng nghiêm trọng hơn khi cơ thể phải điều hòa thân nhiệt trong điều kiện nóng bức.

Về lâu dài, tia cực tím gây tổn thương tích lũy cho da. Ngay cả khi da chưa đỏ hoặc đau rát sau mỗi lần phơi, việc tiếp xúc UV quá mức vẫn có thể góp phần làm da lão hóa sớm, xuất hiện nếp nhăn, rối loạn sắc tố và tăng nguy cơ ung thư da. Tia UV còn liên quan đến tổn thương mắt, trong đó có đục thủy tinh thể.

Vì vậy, thói quen phơi nắng 20-30 phút vào giữa trưa với suy nghĩ nắng càng gắt càng tốt có thể khiến người thực hiện phải đối mặt với nhiều rủi ro mà không nhận được lợi ích tương xứng.