'Cởi trói' thủ tục đường sắt: Bỏ 3 thủ tục, chuyển mạnh sang hậu kiểm

Bỏ thủ tục không tạo thêm giá trị quản lý, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm

Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến rộng rãi đối với dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 33/2025/TT-BXD về quản lý, khai thác vận tải đường sắt. Dự thảo hướng tới đơn giản hóa thủ tục, cắt giảm khâu trung gian, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm và phân cấp một số thủ tục hành chính cho địa phương.

Dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 33/2025 quy định về quản lý, khai thác vận tải đường sắt, nhằm đơn giản hóa thủ tục, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm (Ảnh: minh hoạ).

Theo Bộ Xây dựng, Thông tư 33/2025 có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, được xây dựng trên cơ sở hợp nhất quy định của 12 thông tư trước đây. Tuy nhiên, quá trình thực hiện cho thấy một số quy định cần được điều chỉnh để phù hợp với yêu cầu phát triển mới của ngành đường sắt.

Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất thay đổi cách thức kiểm tra, chứng nhận đối với phương tiện giao thông đường sắt.

Dự thảo đề xuất đổi tên gọi "chứng nhận chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường" thành "chứng nhận sự phù hợp", thống nhất với pháp luật về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, chất lượng sản phẩm, hàng hóa và thông lệ quốc tế. Việc đổi tên không làm phát sinh chi phí; các giấy chứng nhận, tem kiểm định đã cấp vẫn có giá trị đến hết thời hạn.

Đáng chú ý, dự thảo đề xuất bãi bỏ thủ tục cấp, cấp lại giấy chứng nhận chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường phương tiện đường sắt. Sau khi phương tiện, linh kiện đạt yêu cầu, tổ chức kiểm tra sẽ trực tiếp cấp Giấy chứng nhận sự phù hợp, thay vì doanh nghiệp phải tiếp tục lập và nộp một bộ hồ sơ riêng để nhận giấy chứng nhận và tem kiểm định.

Theo Bộ Xây dựng, việc này giúp loại bỏ một bước thủ tục được đánh giá không tạo thêm giá trị quản lý, qua đó giảm thời gian chờ đợi, chi phí hồ sơ và đi lại cho doanh nghiệp.

Dự thảo cũng đề xuất chuyển phương thức quản lý kiểm tra định kỳ phương tiện từ tiền kiểm sang hậu kiểm, trước mắt áp dụng đối với phương tiện chạy trên các tuyến đường sắt quốc gia chưa điện khí hóa và phương tiện chạy trên đường sắt chuyên dùng.

Thay vì kiểm soát chủ yếu thông qua kiểm tra trước, an toàn sẽ được tăng cường bằng việc kiểm tra trách nhiệm tuân thủ của chủ sở hữu, chủ khai thác và cơ sở sửa chữa phương tiện; đồng thời gắn với hệ thống quản lý an toàn, trách nhiệm bảo dưỡng, sửa chữa và hoạt động kiểm tra, giám sát của cơ quan Nhà nước.

Định hướng này nhằm từng bước tiến tới chuyển hoàn toàn sang hậu kiểm, đồng thời nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp và chủ phương tiện trong bảo đảm an toàn.

Một điểm mới khác là dự thảo tạo hành lang pháp lý để kiểm tra, chứng nhận các loại hình phương tiện công nghệ mới như đường sắt tốc độ cao, LRT, tramway, monorail, tàu đệm từ. Trường hợp trong nước chưa có tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật tương ứng, có thể áp dụng tiêu chuẩn do cơ sở sản xuất hoặc chủ đầu tư đề xuất.

Dự thảo cũng cho phép thừa nhận kết quả kiểm tra, đánh giá, chứng nhận theo các thỏa thuận, thỏa ước thừa nhận lẫn nhau. Qua đó, những phương tiện đã được đánh giá, chứng nhận bởi tổ chức được công nhận trong các thỏa thuận này có thể được kiểm tra đối chiếu hồ sơ thay vì thực hiện lại các phép thử kiểu loại có chi phí lớn.

Dự thảo tạo hành lang pháp lý để kiểm tra, chứng nhận các loại hình phương tiện đường sắt công nghệ mới (Ảnh: minh hoạ).

Phân cấp cấp giấy phép lái tàu về địa phương

Đối với nhân viên đường sắt, dự thảo đề xuất sửa đổi thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận đăng ký phương tiện và giấy phép lái tàu theo hướng giao UBND cấp tỉnh thực hiện.

Hai thủ tục "Xét cấp giấy phép lái tàu" và "Sát hạch cấp giấy phép lái tàu" cũng được gộp thành một thủ tục "Cấp giấy phép lái tàu", tạo điều kiện thực hiện thủ tục hành chính toàn trình trên môi trường điện tử.

Theo Bộ Xây dựng, trong 7 thủ tục hành chính thuộc phạm vi sửa đổi, dự thảo không bổ sung thủ tục mới, bãi bỏ 3 thủ tục và đơn giản hóa 1 thủ tục về cấp giấy phép lái tàu.

Dự thảo Thông tư sửa đổi gồm 43 điều và 8 phụ lục, cơ bản kế thừa cấu trúc và phần lớn nội dung của Thông tư 33/2025, tập trung vào 8 nhóm vấn đề, trong đó có kiểm tra, chứng nhận phương tiện; nhân viên đường sắt; thủ tục cấp giấy phép lái tàu; phân cấp giải quyết thủ tục hành chính và trách nhiệm của các bên liên quan.

Bộ Xây dựng xác định việc sửa đổi nhằm cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm gắn với tăng cường kiểm tra, giám sát, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển mới của ngành đường sắt.