'Cởi trói' tiêu chuẩn xăng E10: Hóa giải điểm nghẽn, khơi thông lộ trình xanh

Khi tiêu chuẩn cao trở thành "rào cản" tự thân

Việc nới lỏng các chỉ tiêu kỹ thuật đối với xăng sinh học E10 trong dự thảo sửa đổi Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN 01:2022/BKHCN) đang được kỳ vọng là "mũi tên trúng nhiều đích". Động thái này vừa giúp doanh nghiệp tiết giảm hàng nghìn tỷ đồng chi phí, vừa đưa giá thành xăng xanh về mức hấp dẫn hơn để thực sự cạnh tranh với xăng khoáng truyền thống.

Trong bối cảnh an ninh năng lượng và chuyển đổi xanh trở thành ưu tiên hàng đầu, lộ trình phổ biến xăng sinh học tại Việt Nam vẫn gặp không ít rào cản. Một trong những "hòn đá tảng" lớn nhất chính là những quy định kỹ thuật có phần khắt khe quá mức tại QCVN 01:2022/BKHCN hiện hành.

Theo dự thảo Sửa đổi 01:2026 đang được Bộ Khoa học và Công nghệ lấy ý kiến (kéo dài đến hết ngày 2.4.2026), hai thay đổi cốt lõi bao gồm:

Hàm lượng Etanol: Chuyển từ biên độ hẹp 9% - 10% sang biên độ rộng hơn 8% - 10% thể tích.

Hàm lượng Oxy: Nâng mức trần từ 3,7% lên 4,0% khối lượng.

Nhìn qua, đây chỉ là những thay đổi về mặt con số thập phân, nhưng đối với các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu, đây là một cuộc "cách mạng" về chi phí vận hành và khả năng tự chủ nguồn cung.

Việc nới lỏng các chỉ tiêu kỹ thuật đối với xăng sinh học E10 đang được kỳ vọng là "mũi tên trúng nhiều đích".

Theo phân tích từ Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam (cơ quan soạn thảo), quy định hiện hành buộc doanh nghiệp phải sử dụng xăng nền "không có oxy" để khi phối trộn với 10% etanol, sản phẩm cuối cùng vẫn giữ được hàm lượng oxy dưới mức 3,7%.

Tuy nhiên, thực tế thị trường lại cho thấy một bức tranh đối lập. Nguồn cung xăng nền trong nước từ các nhà máy lọc dầu hiện chỉ đáp ứng được khoảng 65% nhu cầu. 35% còn lại phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu. Đáng nói, phần lớn xăng nền trên thị trường quốc tế hiện nay đều có chứa một lượng oxy nhất định.

Để "lách" qua khe cửa hẹp của quy chuẩn Việt Nam, các doanh nghiệp buộc phải tìm đến những nguồn hàng đặc thù, vốn thường dành cho các thị trường khó tính như Nhật Bản hay Australia. Hệ quả là doanh nghiệp phải chấp nhận mức giá mua đắt hơn khoảng 600 đồng mỗi lít do phải cạnh tranh trực tiếp với các quốc gia phát triển. Việc "mua đắt" này không chỉ gây lãng phí ngoại tệ mà còn làm xói mòn năng lực cạnh tranh của nhiên liệu sinh học ngay từ khâu đầu vào.

Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) đã đưa ra một con số gây "giật mình": Với sản lượng kinh doanh khổng lồ, nếu giữ nguyên quy chuẩn cũ, riêng doanh nghiệp này có thể phải gánh thêm chi phí phát sinh không đáng có lên tới 2.900 tỷ đồng mỗi năm.

Đây là một nghịch lý kinh tế: Muốn khuyến khích người dân dùng xăng xanh để bảo vệ môi trường, nhưng quy chuẩn kỹ thuật lại vô tình đẩy giá thành loại xăng này lên cao. Khi chi phí đầu vào tăng, giá bán lẻ xăng E10 khó lòng duy trì khoảng cách đủ lớn với xăng khoáng (như RON 95) để tạo ra động lực chuyển đổi cho người tiêu dùng.

Chuyên gia kinh tế - PGS.TS Đinh Trọng Thịnh nhận định: “Muốn người dân dùng 'xăng xanh', trước hết giá phải 'sạch'. Nếu xăng E10 chỉ rẻ hơn xăng khoáng vài trăm đồng nhưng lại khó tìm trạm đổ hơn, người tiêu dùng sẽ chọn sự tiện lợi của xăng khoáng. Việc hạ rào cản kỹ thuật chính là bước đi đầu tiên để hạ giá thành, đưa xăng E10 về đúng vị thế là loại nhiên liệu kinh tế”.

Tiệm cận thông lệ quốc tế: Không phải "hạ chuẩn" mà là "hợp chuẩn"

TS Trần Hoài Nam - giảng viên công nghệ thông tin tại Hà Nội - cho biết việc nới lỏng này không hề đồng nghĩa với việc giảm chất lượng nhiên liệu gây hại cho động cơ. Ngược lại, nó giúp quy chuẩn Việt Nam bám sát hơn với thực tế vận hành toàn cầu. Ví dụ, tại Trung Quốc, hàm lượng etanol được cho phép ở biên độ rất rộng từ 8% - 12%, trong khi Philippines cho phép hàm lượng oxy lên đến 4,0%.

Sự điều chỉnh này giúp mở rộng "phễu" nguồn cung nhập khẩu. Doanh nghiệp sẽ không còn bị bó hẹp trong một vài nhà cung cấp cố định mà có thể tiếp cận nguồn xăng nền phổ thông trên thị trường quốc tế. Điều này không chỉ giúp giảm chi phí mà còn gia tăng tính chủ động trong việc đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia, đặc biệt là trong những giai đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu bị đứt gãy.

Sự điều chỉnh này giúp mở rộng "phễu" nguồn cung nhập khẩu.

Đại diện một doanh nghiệp đầu mối xăng dầu tại phía Bắc chia sẻ: “Việc nới rộng biên độ etanol lên 8% - 10% giúp quá trình pha chế tại kho bể linh hoạt hơn rất nhiều. Sai số trong vận hành máy móc phối trộn là điều khó tránh khỏi. Quy định cũ quá khắt khe khiến chúng tôi luôn trong trạng thái rủi ro vi phạm tiêu chuẩn dù chỉ lệch một biên độ cực nhỏ, dẫn đến việc phải tái chế hoặc đình trệ xuất kho, gây lãng phí nguồn lực”.

Về phía người tiêu dùng, anh Minh Quân (Hà Nội), một tài xế xe công nghệ, cho biết: “Tôi ủng hộ xăng sinh học vì môi trường, nhưng nếu giá xăng E10 rẻ hơn xăng RON 95 từ 1.500 - 2.000 đồng/lít nhờ việc cắt giảm được chi phí kỹ thuật như dự thảo đề xuất, tôi chắc chắn sẽ chuyển hẳn sang dùng loại này để tiết kiệm chi phí chạy xe mỗi ngày”.

Lộ trình áp dụng xăng sinh học E10 không chỉ là câu chuyện của ngành xăng dầu mà còn liên quan mật thiết đến cam kết Net Zero vào năm 2050 của Chính phủ. Tuy nhiên, mọi chính sách môi trường chỉ thực sự bền vững khi nó đi đôi với hiệu quả kinh tế cho cả doanh nghiệp và người dân.

TS Trần Hoài Nam cho rằng Dự thảo Sửa đổi 01:2026 được kỳ vọng sẽ tạo ra một "cú hích" thực thụ thông qua ba tác động chính:

Hạ giá thành bán lẻ: Trực tiếp tạo ưu thế cạnh tranh cho xăng sinh học so với xăng khoáng.

Khơi thông chuỗi cung ứng: Xóa bỏ sự lệ thuộc vào các nguồn xăng nền đắt đỏ và khan hiếm.

Khuyến khích đầu tư: Khi biên lợi nhuận được cải thiện, các doanh nghiệp sẽ mặn mà hơn trong việc đầu tư hạ tầng phối trộn và phân phối xăng xanh.

Việc Bộ Khoa học và Công nghệ lấy ý kiến sửa đổi quy chuẩn kỹ thuật theo hướng linh hoạt hơn là một quyết sách kịp thời, "trúng và đúng" vào những nút thắt của thị trường. Khi những "vòng kim cô" về kỹ thuật được tháo gỡ, xăng sinh học sẽ có cơ hội sòng phẳng cạnh tranh trên thị trường bằng chính giá trị kinh tế và môi trường mà nó mang lại.

Tuyết Nhung