Con chán học, trốn học, bố mẹ phải làm sao?

Trước sự thay đổi ấy, nhiều phụ huynh phản xạ theo bản năng quen thuộc, muốn uốn nắn ngay, sửa cho đúng. Những lời dạy dỗ cứng nhắc, những hình phạt nghiêm khắc được đưa ra với mong muốn kéo con “trở lại quỹ đạo”. Nhưng thực tế, điều nhận về thường là sự chống đối dữ dội hơn và một mối quan hệ cha mẹ – con cái ngày càng xa cách.

Ít ai nhận ra rằng, phía sau sự bướng bỉnh của tuổi dậy thì thường không phải là sự hư hỏng, mà là tiếng kêu thầm lặng của những nhu cầu nội tâm chưa được nhìn thấy. Thay vì đối đầu, có lẽ điều trẻ cần nhất lúc này là được thấu hiểu. Giao tiếp bằng sự đồng cảm chính là con đường nhẹ nhàng nhưng hiệu quả để kéo một đứa trẻ đang trốn học quay trở lại.

Ảnh minh họa

Nổi loạn là cách trẻ cầu xin được hiểu

Tuổi dậy thì là giai đoạn chuyển tiếp đầy chông chênh, khi trẻ bước ra khỏi thế giới trẻ con nhưng chưa thực sự đứng vững trong vai trò người lớn. Những biến đổi mạnh mẽ về sinh lý đi kèm với nhu cầu khẳng định bản thân khiến các em vừa khao khát độc lập, vừa lo sợ vì năng lực và trải nghiệm còn non nớt. Áp lực học tập, mối quan hệ bạn bè phức tạp, nỗi hoang mang về tương lai… cùng lúc đè nặng lên tâm trí, khiến nhiều em rơi vào trạng thái rối loạn cảm xúc.

Khi ấy, nếu cha mẹ chỉ nhìn thấy hành vi trốn học và đáp lại bằng những lời trách móc như “sao con lại vô ý thức thế”, “học hành kiểu này thì bỏ đi”, thông điệp mà trẻ nhận được không phải là sự quan tâm, mà là: “Cảm xúc của con không quan trọng”. Và để tự vệ, trẻ sẽ phản kháng bằng những cách ngày càng quyết liệt hơn.

Theo thuyết ABC trong tâm lý học, sự kiện (A) không trực tiếp tạo ra cảm xúc hay hành vi (C), mà chính cách con người nhận thức và diễn giải sự kiện đó (B) mới là yếu tố quyết định. Một lần thi trượt, một mâu thuẫn với bạn bènhay cảm giác bị phớt lờ trong lớp học đều có thể trở thành “giọt nước tràn ly”, khiến trẻ chọn trốn học như một cách thoát khỏi áp lực hoặc khẳng định sự tồn tại của mình. Chỉ khi cha mẹ nhìn xuyên qua hành vi để chạm đến cảm xúc ẩn phía sau, cánh cửa giao tiếp mới có cơ hội mở ra.

Đón nhận cảm xúc trước, giải quyết vấn đề sau

Cốt lõi của giao tiếp đồng cảm là nguyên tắc tưởng chừng đơn giản nhưng lại thường bị bỏ quên: xử lý cảm xúc trước, rồi mới xử lý vấn đề.

Trước hết, hãy gác lại phán xét. Khi phát hiện con trốn học, thay vì dồn dập chất vấn “tại sao con không đi học”, cha mẹ có thể bắt đầu bằng một quan sát trung tính: “Bố/mẹ để ý thấy tuần này con có vài buổi không đến lớp. Con có muốn chia sẻ xem chuyện gì đang xảy ra không?”. Một lời mở đầu không quy kết đúng sai sẽ giúp trẻ bớt phòng vệ và cảm thấy an toàn hơn khi nói thật.

Khi con đã chịu mở lòng, điều quan trọng tiếp theo là lắng nghe. Không phải để phản biện, không phải để dạy dỗ mà để phản hồi lại cảm xúc của con: “Bố/mẹ hiểu lúc đó con chắc rất buồn”, “Nghe có vẻ con đang chịu nhiều áp lực”.

Ví dụ, nếu con nói “Toán khó quá, con học không nổi”, thay vì đáp “cố gắng lên”, cha mẹ có thể nói: “Bị kẹt ở những bài không giải được thật sự rất nản. Con thấy phần nào làm con mệt nhất?”. Khi cảm xúc được công nhận, trẻ sẽ cảm thấy mình được tôn trọng và sẵn sàng nói ra những điều sâu kín hơn.

Chỉ khi cảm xúc đã được “đón nhận”, việc tìm giải pháp mới thực sự hiệu quả. Lúc này, cha mẹ có thể cùng con suy nghĩ: “Con thấy trốn học có giúp con đỡ áp lực hơn không?”, “Nếu tạm thời chưa muốn đến trường, mình có thể trao đổi với thầy cô để điều chỉnh nhịp học được không?”, hoặc đơn giản là hỏi: “Con mong bố mẹ hỗ trợ con theo cách nào?”. Khi được tham gia vào quá trình tìm hướng đi, trẻ sẽ cảm thấy mình có quyền kiểm soát cuộc sống, thay vì chỉ là người bị áp đặt.

Đồng cảm không phải là nhượng bộ

Nhiều phụ huynh lo sợ rằng đồng cảm với con sẽ khiến con “được đà làm tới”. Thực tế, đồng cảm không phải là dung túng mà là cách dẫn dắt khôn ngoan hơn. Khi trẻ cảm nhận được sự thấu hiểu và tin cậy, các em mới sẵn sàng tiếp nhận định hướng từ cha mẹ.

Có những đứa trẻ sau nhiều lần trốn học, chỉ khi được lắng nghe mới dám thừa nhận: “Con ghét đi học vì thầy hay mắng con trước lớp”. Từ sự thật ấy, cha mẹ có thể cùng nhà trường điều chỉnh cách giáo dục, giúp con lấy lại động lực và cảm giác an toàn.

Tuổi dậy thì, suy cho cùng là một bài học bắt buộc trong hành trình trưởng thành của trẻ, đồng thời cũng là phép thử đối với tình thân. Thay vì để đối đầu bào mòn yêu thương, hãy chọn cách xây cầu bằng sự thấu cảm. Khi cha mẹ biết lắng nghe trước khi dẫn dắt, trẻ sẽ lớn lên trong cảm giác được hiểu, được chấp nhận và dần tìm lại hướng đi cho chính mình. Bởi bản chất sâu xa nhất của giáo dục không phải là sửa sai mà là khơi dậy sức mạnh tự vươn lên từ bên trong mỗi đứa trẻ.

An Chi