'Con dao hai lưỡi' của Trung Quốc

Đồng nhân dân tệ trở thành tâm điểm chú ý của các nhà đầu tư và phân tích trong thời gian gần đây. Ảnh: Reuters.

Theo Financial Times, nhiều nhà kinh tế và nhà đầu tư trong và ngoài Trung Quốc đang kêu gọi Bắc Kinh cho phép đồng nhân dân tệ tăng giá mạnh hơn, cho rằng đồng tiền này đang bị định giá thấp đáng kể và vô hình trung trở thành công cụ trợ cấp cho xuất khẩu, góp phần tạo ra mức thặng dư thương mại kỷ lục 1.000 tỷ USD.

Trong năm qua, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) - cơ quan quản lý tỷ giá nhân dân tệ - đã cho phép đồng tiền này mạnh lên dần so với USD. Cuối năm 2025, tỷ giá lần đầu vượt mốc 7 nhân dân tệ đổi 1 USD kể từ năm 2023 và hiện giao dịch quanh mức 6,99 CNY/USD.

Tuy nhiên, do đồng USD suy yếu mạnh trong năm qua so với euro và nhiều đồng tiền lớn khác, hàng hóa Trung Quốc xuất khẩu sang châu Âu lại trở nên cạnh tranh hơn đáng kể. Diễn biến này làm gia tăng căng thẳng thương mại và kéo theo các lời kêu gọi Bắc Kinh đẩy nhanh tốc độ nâng giá nhân dân tệ.

Dù đồng nhân dân tệ đã tăng khoảng 4,4% so với USD trong năm 2025 - trái với lo ngại về một đợt phá giá sau các tuyên bố áp thuế của Tổng thống Mỹ Donald Trump - nếu tính theo tỷ giá thực, đã điều chỉnh lạm phát và so sánh với rổ tiền tệ của các đối tác thương mại, đồng tiền này vẫn ghi nhận xu hướng suy yếu kéo dài kể từ năm 2021.

“Thực tế, nhân dân tệ đã giảm giá khoảng 15-20% theo giá trị thực kể từ năm 2021. Điều này trùng khớp với sự bùng nổ của thặng dư thương mại của nước này”, ông Brad Setser, chuyên gia cao cấp tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ và cựu quan chức Bộ Tài chính Mỹ, nhận định.

Theo ông, nếu không có thay đổi chính sách đáng kể, thặng dư thương mại của Trung Quốc nhiều khả năng còn tiếp tục tăng.

Sau khi Mỹ và Trung Quốc rút lại các mức thuế cực đoan nhất, nhân dân tệ bắt đầu nhích lên, trong khi PBOC được cho là đang kiểm soát chặt chẽ để tỷ giá giao dịch sát mức cố định hàng ngày so với USD.

Bên ngoài trụ sở Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) tại Bắc Kinh. Ảnh: Reuters.

Ông Hao Hong, Giám đốc đầu tư của quỹ Lotus Asset Management, cho rằng nhân dân tệ có thể tăng giá đáng kể trong năm 2026, qua đó hỗ trợ thị trường tài sản cũng như giảm bớt các chỉ trích từ phía bên ngoài.

Theo ông, việc sử dụng tỷ giá như một hình thức trợ cấp xuất khẩu sớm muộn cũng sẽ làm dấy lên phản ứng và các rào cản thương mại từ các nền kinh tế khác.

Tác động tại châu Âu đã trở nên rõ rệt. Việc đồng euro tăng giá mạnh trong năm qua so với cả USD và nhân dân tệ khiến hàng xuất khẩu của khu vực này kém cạnh tranh hơn, trong bối cảnh kinh tế vốn đã chịu nhiều áp lực.

Ông Mitul Kotecha, Trưởng bộ phận chiến lược ngoại hối châu Á và thị trường mới nổi tại Barclays, cho rằng sự mất giá của nhân dân tệ so với euro đã thực sự gây tổn hại cho các nhà xuất khẩu châu Âu.

Chủ tịch Phòng Thương mại châu Âu tại Trung Quốc Jens Eskelund cũng đã nêu vấn đề này trong những phát biểu hiếm hoi mang tính chỉ trích vào tháng 12 năm ngoái, khi cho rằng tỷ giá yếu là một trong những yếu tố khiến thâm hụt thương mại của châu Âu với đất nước này ngày càng lớn.

Phát biểu này được đưa ra không lâu sau khi Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cảnh báo về các mất cân đối không bền vững trong quan hệ kinh tế EU - Trung Quốc.

Áp lực quốc tế tiếp tục gia tăng khi Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) kêu gọi Trung Quốc theo đuổi một cơ chế tỷ giá dựa trên thị trường và phản ánh các yếu tố nền tảng của kinh tế.

Dù vậy, nhiều nhà phân tích cho rằng kịch bản khả dĩ nhất vẫn là xu hướng cũ: nhân dân tệ tiếp tục tăng giá từ từ so với USD, nhưng không đủ để thu hẹp khoảng cách định giá thực.

Các nhà phân tích của Goldman Sachs ước tính đồng nhân dân tệ hiện bị định giá thấp hơn khoảng 25% theo giá trị thực và dự báo tỷ giá có thể đạt 6,85 CNY/USD vào cuối năm 2026 - mức tăng mạnh hơn so với dự báo trung vị trong khảo sát của Bloomberg.

Tuy nhiên, không phải tất cả giới chuyên gia đều đồng thuận. Một số nhà kinh tế cho rằng môi trường nội địa với tỷ lệ lạm phát thấp, thậm chí mang tính giảm phát, sẽ hạn chế khả năng tăng giá mạnh của đồng tiền này.

Ông Tai Hui, chiến lược gia thị trường châu Á tại JPMorgan Asset Management, cho rằng thặng dư thương mại lớn là một lý do hợp lý để nhân dân tệ mạnh hơn, nhưng trong bối cảnh nhu cầu trong nước yếu, việc tăng giá đồng tiền lại có thể gây bất lợi cho nền kinh tế.

Một câu hỏi khác được đặt ra là vì sao Mỹ chưa đặt vấn đề tỷ giá với đồng nhân dân tệ ở vị trí ưu tiên cao hơn trong các cuộc đàm phán thương mại. Theo ông Setser, chính quyền Mỹ có thể đang đánh giá quá cao hiệu quả của các biện pháp thuế quan, trong khi bỏ qua một yếu tố có ảnh hưởng sâu rộng hơn là chính sách tỷ giá của Bắc Kinh.

Tiến Lợi