Cơn đau ở phụ nữ dài hơn nam giới

Ảnh minh họa

Mọi thứ nằm ở… hệ miễn dịch

Sau mỗi lần tai nạn hoặc phẫu thuật, quá trình phục hồi của nam và nữ giới không giống nhau, phụ nữ trải nghiệm cơn đau kéo dài hơn nam giới. Một phần câu trả lời vừa được giải mã thông qua nghiên cứu của Đại học bang Michigan, Mỹ (UoM) là hệ thống miễn dịch, nơi có một số tế bào chủ động tắt cơn đau. Geoffroy Laumet, tác giả chính của nghiên cứu tiết lộ, đau không chỉ là một tín hiệu thần kinh mà sau khi bị thương, các tế bào miễn dịch di chuyển vào mô bị tổn thương, giải phóng các tín hiệu có thể làm tăng hoặc giảm đau. Những tín hiệu này ảnh hưởng đến mức độ phản ứng của hệ thần kinh.

Nghiên cứu trước đây cho rằng nam và nữ có thể dựa vào các con đường miễn dịch khác nhau để xử lý cơn đau. Nghiên cứu của UoM phát hiện thấy một chiếc "phanh" miễn dịch, đó là phân tử có tên interleukin-10, hay IL-10 có khả năng làm dịu viêm. Trong các thí nghiệm sau đó, UoM phát hiện thấy IL-10 dường như làm giảm tín hiệu đau bằng cách tác động lên các thụ thể trên các tế bào thần kinh cảm giác.

Cụ thể, nhóm đã sử dụng chuột bị viêm da ở chân, tạo ra bằng một chất kích hoạt tiêu chuẩn trong phòng thí nghiệm gọi là chất bổ trợ Freund. Chuột đực bắt đầu hồi phục nhanh hơn chuột cái khoảng một tuần sau khi viêm xuất hiện. Sự khác biệt không phải do giảm viêm ở chuột đực, mà thay vào đó, mô bị viêm của chúng chứa nhiều tế bào miễn dịch sản sinh ra IL-10 hơn.

Hầu hết IL-10 đến từ tế bào đơn nhân, một loại bạch cầu. Tại vị trí bị thương, các tế bào này giải phóng phân tử và các dây thần kinh cảm nhận đau gần đó có các thụ thể có thể phát hiện ra nó. Khi nghiên cứu chặn IL-10 từ tế bào đơn nhân, hoặc loại bỏ thụ thể khỏi các dây thần kinh, cơn đau kéo dài hơn ở cả chuột đực lẫn chuột cái.

Câu hỏi tiếp theo, tại sao chuột đực lại có nhiều tế bào này hơn? Các thí nghiệm chỉ ra rằng đó là do các hormone như testosterone. Khi nghiên cứu cho chuột cái dùng androgen tổng hợp mạnh (hormone giống testosterone), chuột cái sản sinh ra nhiều tế bào đơn nhân dương tính với IL-10 hơn và hồi phục nhanh hơn. Khi loại bỏ nguồn testosterone ở nam giới hoặc ngăn chặn androgen, nam giới đã mất đi lợi thế này.

Ứng dụng cho mục tiêu giảm đau

Các nhà nghiên cứu theo dõi bệnh nhân sau các chấn thương nghiêm trọng như tai nạn xe hơi hay tương tự tại Mỹ. Tại thời điểm bị thương, nam và nữ giới báo cáo mức độ đau tương tự nhau. Nhưng trong những tháng tiếp theo, mức độ đau ở nam giới giảm nhanh hơn so với nữ giới. Nghiên cứu cũng tìm thấy trong mẫu máu của nam giới có mức độ IL-10 cao hơn nên mức độ đau thấp hơn sau này trong quá trình phục hồi.

Điểm nhấn của nghiên cứu là làm thay đổi cách nhìn truyền thống về đau. Nếu trước đây cơn đau sẽ tự giảm dần khi tác nhân kích thích biến mất thì nay nghiên cứu chỉ ra rằng quá trình chấm dứt đau là chủ động, được điều khiển bởi hệ miễn dịch. Nếu hệ thống miễn dịch có một "công tắc tắt", liệu y học có thể khai thác nó? Ở chuột, phân tử được gọi là resolvin D1, cơ thể sử dụng để kiểm soát tình trạng viêm đã thúc đẩy các tế bào bạch cầu đơn nhân dương tính với IL-10 và đẩy nhanh quá trình phục hồi ở cả 2 giới, xóa bỏ sự khác biệt giới tính trong mô hình đó. Các nhà nghiên cứu cho rằng các phương pháp điều trị bôi ngoài da, chẳng hạn như miếng dán chứa testosterone, có thể hạn chế các tác dụng phụ liên quan đến hormone lưu thông khắp cơ thể.

Các thí nghiệm sử dụng kỹ thuật phân tích tế bào hiện đại cho phép nhóm nghiên cứu xác định rõ vai trò trực tiếp của monocytes trong việc tương tác với các tế bào thần kinh cảm nhận đau. Khi ức chế hormone giới tính nam trên mô hình động vật, hoạt động sản xuất IL-10 giảm xuống và thời gian đau kéo dài hơn, củng cố giả thuyết về vai trò của hormone trong cơ chế này.

Hiện nay, tình trạng lạm dụng thuốc giảm đau opioid đang diễn ra tại nhiều quốc gia, những phát hiện trên đã mở ra hướng tiếp cận mới không phụ thuộc vào thuốc gây nghiện. Thay vì chỉ tập trung vào việc chặn tín hiệu đau tại não, các nhà khoa học đề xuất hướng tiếp cận nhằm tăng cường hoạt động của các monocytes sản xuất IL-10, qua đó thúc đẩy quá trình chấm dứt đau một cách tự nhiên.

Nguồn: Theo Zmescience

Khắc Nam