Con đường mở lối mùa xuân - biến 'điểm nghẽn' thành 'điểm tựa' đột phá

Hơn một thập kỷ “ấp ủ” giấc mơ cao tốc

Với vị trí địa lý và điều kiện địa hình của tỉnh vùng cao biên giới, Cao Bằng từ lâu vẫn được xem là một trong những địa phương có điều kiện giao thông khó khăn nhất cả nước. Hệ thống giao thông của tỉnh chỉ có đường bộ, gồm 4 tuyến quốc lộ (Quốc lộ 3, 4A, 34 và 4C), cùng mạng lưới đường tỉnh, đường liên xã, liên thôn.

Đồng chí Hoàng Xuân Ánh, nguyên Phó Bí thư Tỉnh ủy, nguyên Chủ tịch UBND tỉnh chia sẻ: Từ Hà Nội lên Cao Bằng chỉ khoảng 280 km, nhưng phải mất gần nửa ngày di chuyển, vượt hàng trăm khúc cua dốc quanh co, đèo cao, vực sâu. Là tỉnh có đường biên giới tiếp giáp với Trung Quốc dài nhất cả nước (trên 333 km), nhưng lại thiếu hệ thống giao thông hiện đại khiến Cao Bằng chưa phát huy hết tiềm năng, lợi thế để trở thành điểm đầu kết nối kinh tế khu vực. Ý tưởng xây dựng tuyến cao tốc nối về Cao Bằng đã được ấp ủ từ giai đoạn 2011 - 2014, song đến nhiệm kỳ 2016 - 2020, dự án mới thực sự được khởi động. Các thế hệ lãnh đạo chúng tôi đều đau đáu, ấp ủ, hành động, tìm lời giải cho bài toán về hạ tầng giao thông liên kết của tỉnh.

Đến tháng 8/2020, Thủ tướng Chính phủ chính thức chấp thuận chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng tuyến cao tốc Đồng Đăng (Lạng Sơn) - Trà Lĩnh (Cao Bằng), đánh dấu cột mốc quan trọng trong hành trình hiện thực hóa giấc mơ cao tốc của tỉnh. Chủ trương đã được chấp thuận, nhưng những khó khăn khi triển khai dự án mới chỉ thực sự bắt đầu. Trải dài qua địa phận Lạng Sơn và Cao Bằng, với tổng chiều dài 121 km với cấu tạo địa chất karst cùng địa hình hiểm trở, dự án được nhận định là một trong những dự án thách thức bậc nhất hiện nay trên cả nước.

Không chỉ khó ở địa hình, dự án còn vướng bài toán lớn về tài chính và thu hút đầu tư. Khi tỉnh phát thông báo mời lần đầu vào tháng 5/2020, số lượng nhà đầu tư tham gia rất hạn chế do đặc thù địa hình phức tạp, chi phí đầu tư lớn và thời gian hoàn vốn kéo dài. Sau nhiều nỗ lực kêu gọi, đến tháng 12/2023, UBND tỉnh công bố Liên danh Tập đoàn Đèo Cả là nhà đầu tư được lựa chọn thực hiện dự án.

Ngày 1/1/2024, tại mảnh đất Đông Khê anh hùng, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã phát lệnh khởi công Dự án đầu tư xây dựng tuyến cao tốc Đồng Đăng (Lạng Sơn) - Trà Lĩnh (Cao Bằng) và gọi là “Chiến dịch Đông Khê năm 2024”. Thủ tướng nhấn mạnh: Làm chiến dịch phải khác với làm bình thường, ứng xử của chiến dịch cũng phải đặc biệt hơn, táo bạo hơn, thần tốc hơn. Chiến dịch Đông Khê năm 2024 cũng phải chiến thắng vào năm 2026. Lời hiệu triệu của người đứng đầu Chính phủ - Thủ tướng Phạm Minh Chính cũng chính là mệnh lệnh từ trái tim để tỉnh và các đơn vị liên quan triển khai các phần việc, biến con đường từng chỉ xuất hiện trên bản vẽ được cụ thể hóa trong thực tiễn.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh kiểm tra tiến độ thi công giai đoạn 1 Dự án đầu tư xây dựng tuyến cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh.

Ý Đảng, lòng dân và mô hình hợp tác PPP thế hệ mới

Dự án đầu tư xây dựng tuyến cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh có tổng chiều dài 121 km, được phân kỳ đầu tư thành 2 giai đoạn với tổng mức đầu tư gần 23.000 tỷ đồng. Với quyết tâm triển khai thi công dự án, tỉnh đã đạt được thành công bước đầu khi những nỗ lực được ghi nhận, Quốc hội thông qua cơ chế đặc thù tại Nghị quyết số 106, nâng tỷ lệ vốn ngân sách Nhà nước tham gia dự án không vượt quá 70% tổng mức đầu tư của dự án, tạo điều kiện để dự án khả thi thu xếp được nguồn vốn tín dụng.

Cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh là minh chứng sống động cho một dự án “ý Đảng hợp lòng dân”. Quyết tâm đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng là một trong những nhiệm vụ trọng tâm được giao cho chính quyền các cấp, huy động mọi nguồn lực, phát động phong trào thi đua, kêu gọi sự đồng lòng của nhân dân, tạo nên khí thế quyết liệt từ tỉnh đến cơ sở.

Đồng chí Lê Hải Hòa, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh chia sẻ về vai trò của nhân dân trong dự án: Triển khai tuyến giao thông chiến lược này, nhân dân không đứng ngoài cuộc. Hàng nghìn hộ dân đã tự nguyện di dời, bàn giao mặt bằng, dù chưa nhận được bất kỳ hỗ trợ nào và chưa có khu tái định cư mới. Không vì bắt buộc mà vì tin tưởng, vì khát vọng thay đổi diện mạo quê hương. Chính tinh thần đặt lợi ích quốc gia, dân tộc lên trên hết tại dự án đã góp phần truyền cảm hứng để Trung ương sửa đổi một điểm quan trọng trong Nghị quyết số 18-NQ/TW, ngày 16/6/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về đất đai: Ở đâu có công trình trọng điểm, thực sự vì lợi ích quốc gia, có sự đồng thuận của nhân dân thì không nhất thiết phải xây dựng và phê duyệt phương án bồi thường, tái định cư trước khi triển khai.

Cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh cũng là dự án PPP đầu tiên trong cả nước triển khai theo Luật PPP mới, đánh dấu bước ngoặt quan trọng về tư duy đầu tư hạ tầng. Để giải quyết thách thức về nguồn vốn cho dự án, Tập đoàn Đèo Cả đã áp dụng giải pháp PPP++, một giải pháp tài chính sáng tạo nhằm tối ưu hóa hiệu quả đầu tư và phân tán rủi ro.

Theo cơ chế này, P1++ là phần vốn Nhà nước, bao gồm ngân sách Trung ương và địa phương; P2++ là vốn chủ sở hữu của các doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp nhà nước; trong khi P3++ là nguồn vốn huy động từ tín dụng, phát hành cổ phiếu, trái phiếu, hợp đồng BCC hoặc vốn nước ngoài. Việc kết hợp linh hoạt 3 cấu phần vốn này không chỉ giúp bảo đảm tiến độ dự án, mà còn tạo tiền lệ mới trong cách huy động và quản lý nguồn lực đầu tư hạ tầng quốc gia.

Chủ tịch Hội đồng Quản trị Tập đoàn Đèo Cả Hồ Minh Hoàng cho biết: Bằng ý chí của chính quyền và doanh nghiệp, cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh đã trở thành một dự án đặc biệt, không chỉ được áp dụng cách triển khai mô hình mới, nguồn vốn mới mà lồng ghép trong đó cả lòng tin mới và quyết tâm mới. Sự hợp tác giữa Cao Bằng và Tập đoàn không chỉ dừng lại ở một dự án BOT, mà là minh chứng sinh động cho mô hình hợp tác công - tư kiểu mới, nơi Nhà nước đồng hành cùng doanh nghiệp theo đúng tinh thần Nghị quyết số 68 của Bộ Chính trị; cùng chia sẻ trách nhiệm, cùng hướng tới mục tiêu phát triển hạ tầng và thúc đẩy kinh tế vùng biên.

Cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh giai đoạn 1 chính thức thông tuyến và hiện hữu rõ nét.

Biến “điểm nghẽn” thành “điểm tựa” đột phá

Nắm giữ vai trò chiến lược và ý nghĩa chính trị to lớn, Dự án đầu tư xây dựng tuyến cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh luôn được lãnh đạo Đảng và Nhà nước quan tâm, đặt nhiều kỳ vọng sẽ xóa bỏ “nút thắt” địa hình vùng Đông Bắc để khơi thông dòng chảy hàng hóa, tạo dựng một con đường “biến dòng người thành dòng tiền”. Giai đoạn 1 của dự án được khởi công đúng ngày 1/1/2024 (chiều dài 93,35 km), xuyên qua khu vực địa hình phức tạp. Giai đoạn 2, dự án khởi công ngày 19/8/2025, mở rộng toàn tuyến giai đoạn 1 và làm mới trên 26,4 km đường cao tốc kết nối lên đến Cửa khẩu Quốc tế Trà Lĩnh.

Không khí nhộn nhịp trên khắp công trường đã thổi sinh khí mới vào vùng đất phên dậu Tổ quốc, khi hơn 3.200 kỹ sư và công nhân cùng 1.600 máy móc thiết bị, triển khai đồng loạt gần 280 mũi thi công, biến khẩu hiệu “vượt nắng, thắng mưa” thành hiện thực mỗi ngày.

Ông Đặng Tiến Thắng, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh chia sẻ: Mặc dù chịu ảnh hưởng bởi thời tiết mưa rét, cấu tạo địa chất phức tạp và khối lượng công việc lớn của đồng thời 2 giai đoạn dự án, các nhà thầu vẫn giữ vững nhịp độ thi công sôi nổi. Dự án được thông tuyến thành công giai đoạn 1 vào ngày 19/12/2025. Đến nay, lực lượng thi công đã đào nền 23,57 triệu m³, đạt 98,21%; đắp nền 10,56 triệu m³, đạt gần 89%; hoàn thành cấp phối đá dăm 20 km và trải thảm bê tông nhựa 16 km. Giá trị sản lượng đạt 7.200/11.476 tỷ đồng, tương đương 63% giá trị hợp đồng. Trước Tết Nguyên đán 2026 thông tuyến trên lớp bê tông nhựa và trên nền cấp phối đá dăm khoảng 80 km; thông tuyến trên nền đường K95, K98 đối với phạm vi còn lại. Phấn đấu hoàn thành, thông xe và đưa vào khai thác sử dụng dự án giai đoạn 1 trong năm 2026.

Giai đoạn 2, công tác giải phóng mặt bằng được triển khai tại 24 xóm thuộc các xã Quảng Uyên, Trà Lĩnh với phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư được phê duyệt và tổ chức chi trả theo quy định. Doanh nghiệp dự án giai đoạn 2 đã hoàn thành lựa chọn các gói thầu tư vấn, xây lắp; đang triển khai khảo sát địa hình, địa chất, lập hồ sơ thiết kế kỹ thuật, tạo điều kiện để tổ chức thi công ngay khi đủ điều kiện mặt bằng.

Đồng chí Phan Thăng An, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy khẳng định: Từ một tỉnh nghèo với địa hình hiểm trở, Cao Bằng đang từng bước hiện thực hóa giấc mơ đột phá nhờ Dự án đầu tư xây dựng tuyến cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh. Nhiều năm qua, cả hệ thống chính trị của tỉnh cùng Liên danh nhà đầu tư và các bên liên quan đã phối hợp chặt chẽ, theo đuổi đến cùng, vượt qua những thách thức về cơ chế, chính sách, nguồn vốn để đưa dự án đi vào quỹ đạo ổn định. Dự án được thông tuyến thành công giai đoạn 1 và khi dự án hoàn thành sẽ là điển hình về việc biến hệ thống hạ tầng giao thông từ “điểm nghẽn” thành “điểm tựa” đột phá. Dự án khi đưa vào khai thác sử dụng sẽ kết nối với 2 dự án cao tốc Hữu Nghị - Chi Lăng và Bắc Giang - Lạng Sơn để hình thành trục cao tốc đối ngoại huyết mạch, mở ra một diện mạo mới cho hệ thống hạ tầng giao thông, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội cho tỉnh Cao Bằng và cả vùng Đông Bắc, tạo cú hích thu hút doanh nghiệp, phát triển sinh kế bền vững cho người dân.

Trong không khí hân hoan đón chào mùa xuân mới, một con đường mới dần hoàn thiện mang theo niềm vui, cơ hội và kỳ vọng cho hôm nay và cả chặng đường phía trước. Cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh không chỉ là con đường kết nối giao thông, mà còn là con đường của “ý Đảng, lòng dân”, con đường của niềm tin và hy vọng, mở cánh cửa để Cao Bằng phá thế “độc đạo”, hòa mình vào dòng chảy phát triển kinh tế - xã hội chung của đất nước. Với truyền thống quê hương cội nguồn cách mạng, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc Cao Bằng tiếp tục đoàn kết một lòng, nỗ lực hoàn thiện hạ tầng giao thông chiến lược, quyết tâm xây dựng tỉnh ngày càng giàu đẹp, văn minh, giữ vững phên dậu của Tổ quốc.

Nguyệt Hà