Còn mãi cung đàn then

Người Tày chiếm số lượng đông trong cộng đồng các dân tộc thiểu số sinh sống trên địa bàn tỉnh. Trải qua nhiều thế hệ, đồng bào Tày vẫn gìn giữ những sắc màu văn hóa đậm nét, thể hiện trong phong tục tập quán, trang phục truyền thống và đặc biệt là làn điệu hát then, đàn tính - loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo.

Một buổi tập của thành viên Câu lạc bộ Hát then, đàn tính xã An Lạc.

Câu lạc bộ Hát then, đàn tính xã An Lạc là một điểm sáng tích cực trong việc gìn giữ, lan tỏa vẻ đẹp của nghệ thuật truyền thống. Câu lạc bộ thành lập và duy trì hoạt động hơn 5 năm nay do bà Hoàng Thị Hoan làm chủ nhiệm, hiện có 15 thành viên. Vốn am hiểu nhiều làn điệu then cổ cũng như các bài then mới được sáng tác phù hợp với đời sống hiện đại, bà Hoan trực tiếp truyền dạy lời then và hướng dẫn các thành viên cách sử dụng đàn tính - nhạc cụ không thể thiếu trong nghệ thuật này. Theo bà Hoan, để có tiếng đàn hay, bầu đàn phải được làm từ nửa quả bầu khô tốt, cần đàn đủ dài để tạo độ vang. Đàn tính thường có ba dây, tượng trưng cho cha, mẹ và đất nước, gửi gắm trong đó triết lý sống sâu sắc của người Tày. Bên cạnh đó, chùm sóc nhạc cũng là đạo cụ quan trọng góp phần tạo nên nhịp điệu cho làn điệu then. Các thành viên trong câu lạc bộ được phân công rõ vai trò khi biểu diễn. Chị Hoàng Thị Hợp, thành viên phụ trách sóc nhạc chia sẻ: "Người sóc nhạc phải phối hợp thật nhịp nhàng với người so dây đàn tính; chỉ cần lệch nhịp, cả tiết mục sẽ mất đi sự hài hòa".

Thường ngày các thành viên bận rộn với nương rẫy, núi rừng nhưng khi cầm đàn tính, chùm sóc nhạc và cất lên lời then dặt dìu, họ như được sống trọn vẹn trong không gian văn hóa của dân tộc. Người biết dạy người chưa biết, người thành thạo kiên trì hướng dẫn người mới để tiếng đàn, câu hát ngày càng vang xa. Cùng với biểu diễn xuất sắc các làn điệu mới, các thành viên còn thể hiện thuần thục điệu múa chầu - nét không thể thiếu trong các nghi lễ then cổ. Câu lạc bộ thường xuyên sinh hoạt, luyện tập phục vụ các chương trình văn nghệ, nhiệm vụ chính trị của địa phương và các hội thi, hội diễn cấp tỉnh. Đặc biệt, tại Liên hoan Hát then, đàn tính tỉnh Bắc Ninh lần thứ I năm 2025, Câu lạc bộ gây ấn tượng với những tiết mục đặc sắc như: “Lời cây đàn tính”, “Sắc màu Tày Nùng”, “Đường về bản em”… giúp đoàn nghệ thuật quần chúng xã An Lạc giành giải cao nhất.

Với các thành viên Câu lạc bộ Hát then, đàn tính xã An Lạc, việc gìn giữ then không chỉ là niềm tự hào mà còn là trách nhiệm bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể quý giá của dân tộc, để cung đàn then còn mãi với thời gian.

Thu Hằng