Con người sắp trở lại Mặt Trăng sau hơn nửa thế kỷ

Tên lửa Artemis II SLS và tàu vũ trụ Orion của NASA. Ảnh: NASA/Bill Ingalls.

Sau hơn 50 năm kể từ sứ mệnh Apollo cuối cùng, NASA đang chuẩn bị những bước cuối cùng cho hành trình đưa con người trở lại vùng không gian sâu. Nhiệm vụ Artemis II không chỉ là một thử nghiệm kỹ thuật phức tạp mà còn là lời khẳng định về vị thế công nghệ của nhân loại trong thế kỷ 21.

Tuy nhiên, đằng sau những hình ảnh hào nhoáng về con tàu vũ trụ là một mạng lưới tài chính chằng chịt. Hàng tỷ USD ngân sách đang được rót vào các nhà thầu truyền thống như Boeing và Lockheed Martin để duy trì hệ thống phóng và tàu vận chuyển con người.

Bước đệm lịch sử

Sứ mệnh Artemis II là chuyến bay có phi hành đoàn đầu tiên trong chương trình Artemis của NASA, dự kiến đưa 4 phi hành gia thực hiện hành trình bay vòng quanh Mặt Trăng. Đây là một bước tiến quan trọng, chuyển từ việc thử nghiệm tên lửa không người lái sang việc bảo đảm an toàn tuyệt đối cho tính mạng con người trong không gian sâu.

Phi hành đoàn lần này bao gồm một đội ngũ mang tính biểu tượng cao, phản ánh sự đa dạng sắc tộc khi lần đầu tiên có một phụ nữ và một người da màu thực hiện hành trình rời khỏi quỹ đạo Trái Đất tầm thấp.

Phi hành đoàn theo thứ tự: Victor Glover, Reid Wiseman, Christina Koch từ NASA và Jeremy Hansen từ Cơ quan Vũ trụ Canada (CSA). Ảnh: NASA.

Về mặt kỹ thuật, con tàu Orion sẽ được phóng bởi hệ thống tên lửa SLS (Space Launch System) - loại tên lửa mạnh nhất từng được chế tạo. Thay vì hạ cánh trực tiếp, Artemis II sẽ thực hiện lộ trình "quỹ đạo tự do" (free-return trajectory).

Mục tiêu cốt lõi của chuyến đi kéo dài khoảng 10 ngày này là kiểm tra toàn diện hệ thống hỗ trợ sự sống và khả năng điều khiển của tàu Orion trong môi trường bức xạ cao.

Các phi hành gia sẽ không hạ cánh xuống bề mặt Mặt Trăng mà chỉ thực hiện một lộ trình hình số 8, tận dụng trọng lực để quay trở lại Trái Đất. Kết quả của Artemis II sẽ quyết định trực tiếp đến sự thành bại của nhiệm vụ Artemis III - sứ mệnh thực sự đặt chân lên cực Nam của Mặt Trăng.

Phi hành đoàn sẽ bay vòng qua phía xa của Mặt Trăng theo quỹ đạo hình số 8. Ảnh: Space Magazin.

Thách thức lớn nhất mà NASA phải đối mặt trong giai đoạn chuẩn bị chính là sự an toàn của lớp vỏ bảo vệ nhiệt và hệ thống điện tử. Trong các đợt thử nghiệm đầu năm 2026, các kỹ sư đã phát hiện những bất thường nhỏ trong hệ thống pin dự phòng và các vết rò rỉ tại bệ phóng.

Những sự cố này đã khiến lịch trình bị đẩy lùi nhiều lần, gây áp lực lên ngân sách nhưng NASA kiên quyết không thỏa hiệp về an toàn.

“Chúng tôi sẽ bay khi tất cả mọi thứ đã sẵn sàng và an toàn. Bởi chỉ một sai sót nhỏ trong không gian sâu có thể dẫn đến thảm họa không thể cứu vãn”, Bill Nelson, Giám đốc NASA cho biết.

Bài toán kinh tế

Sự hồi sinh của giấc mơ Mặt Trăng đã mang lại nguồn lợi nhuận khổng lồ cho các tập đoàn hàng không vũ trụ truyền thống. Boeing, với vai trò là nhà thầu chính cho tầng lõi của tên lửa SLS, đã nhận được các khoản thanh toán lên đến hàng tỷ USD.

Tuy nhiên, dự án này cũng vấp phải nhiều chỉ trích khi chi phí phát triển liên tục tăng vọt so với dự toán ban đầu. Bloomberg báo cáo rằng việc chế tạo tầng trên cải tiến (EUS) cho các phiên bản SLS mạnh hơn trong tương lai đã tiêu tốn thêm hàng tỷ USD, khiến các cơ quan giám sát ngân sách không khỏi quan ngại về tính bền vững lâu dài.

Sứ mệnh Artemis đã mang về cho các nhà thầu hàng tỷ USD. Ảnh: NASA/Bill Ingalls.

Bên cạnh đó, Lockheed Martin cũng giữ vị trí độc tôn trong việc chế tạo tàu vũ trụ Orion. Để đối phó với áp lực cắt giảm chi phí từ chính phủ, NASA đã ký kết các hợp đồng dài hạn với Lockheed để sản xuất hàng loạt các khoang tàu cho các sứ mệnh từ Artemis.

Chiến lược này giúp doanh nghiệp ổn định dây chuyền sản xuất và giảm chi phí trên mỗi đơn vị sản phẩm, nhưng đồng thời cũng khiến NASA phụ thuộc chặt chẽ vào hệ sinh thái công nghệ của tập đoàn này.

Sự trỗi dậy mạnh mẽ của các công ty vũ trụ tư nhân, điển hình là SpaceX với dự án Starship, đang tạo ra một bối cảnh cạnh tranh chưa từng có. Dù vậy, đối với những nhiệm vụ mang tầm vóc quốc gia và yêu cầu độ tin cậy cao, các nhà thầu truyền thống vẫn giữ vững lợi thế nhờ hạ tầng sẵn có và mối quan hệ mật thiết với chính phủ.

“Sự hợp tác giữa khu vực công và tư nhân là chìa khóa để duy trì sự hiện diện bền vững của chúng ta trên Mặt Trăng”, đại diện văn phòng quản lý ngân sách của NASA chia sẻ.

Với sứ mệnh Artemis II, NASA đang tham vọng về một trạm dừng chân tương lai trên Mặt Trăng, tiền đề để tiến tới Hỏa tinh. Thành công của sứ mệnh này vào tháng 4 tới đây sẽ là câu trả lời thuyết phục nhất cho những khoản đầu tư khổng lồ của Mỹ.

Việt Anh