Công an TPHCM khuyến cáo người dân: Cảnh giác với hành vi giả mạo nhãn hiệu gạo, trục lợi bất chính

Không phải cứ là gạo thật thì muốn đóng vào bao nào cũng được

Hạt gạo gắn với bữa cơm hằng ngày của mỗi gia đình Việt Nam, với sinh kế của người nông dân và uy tín của nông sản Việt Nam trên thị trường. Chính vì vậy, việc sản xuất, đóng gói hoặc kinh doanh gạo giả mạo nguồn gốc, nhãn hiệu không đơn thuần là hành vi gian dối trong mua bán mà còn có thể xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng, ảnh hưởng đến doanh nghiệp làm ăn chân chính và, tùy tính chất của sản phẩm, có thể đe dọa an toàn thực phẩm.

Một vụ việc xảy ra tại TPHCM gần đây là lời cảnh báo đáng chú ý. Theo đó, trong tháng 7/2026, lực lượng An ninh kinh tế Công an TPHCM đã ra Quyết định khởi tố vụ án hình sự “Xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp” theo Điều 226 Bộ luật Hình sự, xảy ra tại một hộ kinh doanh gạo ở phường Bảy Hiền, TPHCM. Đối tượng thu mua gạo nguyên liệu từ một số hộ dân tại các tỉnh miền Tây, sau đó mua nhiều loại bao bì in nhãn hiệu các sản phẩm gạo nổi tiếng “ST25” nhằm mục đích gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng, bán ra thị trường với số lượng lớn và thu lợi bất chính hàng trăm triệu đồng.

Không phải cứ là gạo thật thì muốn đóng vào bao nào cũng được, đây là điều người sản xuất, hộ kinh doanh và người dân cần đặc biệt lưu ý. Trong đời sống, chúng ta thường gọi chung là “gạo giả”. Nhưng dưới góc độ pháp luật, cần phân biệt các trường hợp như: hàng giả về giá trị sử dụng, công dụng; hàng giả mạo nhãn hàng hóa, bao bì hàng hóa; và hàng hóa giả mạo về sở hữu trí tuệ. Theo Điều 213 Luật Sở hữu trí tuệ, hàng hóa giả mạo nhãn hiệu bao gồm hàng hóa, bao bì hàng hóa có gắn nhãn hiệu hoặc dấu hiệu trùng hoặc khó phân biệt với nhãn hiệu đang được bảo hộ dùng cho chính mặt hàng đó mà không được phép của chủ sở hữu nhãn hiệu. Nói một cách dễ hiểu - gạo bên trong có thể là gạo thật, nhưng không vì thế mà người bán được tự ý mua bao bì mang nhãn hiệu của người khác rồi đóng gạo của mình vào để bán. Hành vi làm cho người mua hiểu nhầm về thương hiệu, nguồn gốc, chủ thể sản xuất hoặc chất lượng hàng hóa có thể bị xử lý theo pháp luật.

Do đó, người tiêu dùng không nên hiểu “gạo giả” chỉ là những hạt gạo được làm từ vật liệu khác hoặc sản phẩm hoàn toàn không phải gạo. Gian dối về chất lượng, nguồn gốc, bao bì, nhãn hàng hóa hoặc sử dụng trái phép nhãn hiệu của người khác đều có thể làm phát sinh trách nhiệm pháp lý tùy từng trường hợp cụ thể.

Sản xuất, buôn bán “gạo giả” có thể bị xử lý hình sự. Pháp luật xử lý đặc biệt nghiêm đối với hàng giả là lương thực, thực phẩm bởi đây là nhóm hàng hóa liên quan trực tiếp đến đời sống và sức khỏe con người. Điều 193 Bộ luật Hình sự quy định Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm hoặc Điều 226 Bộ luật Hình sự quy định Tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp. Theo đó, ngay ở khung cơ bản, người thực hiện hành vi thuộc cấu thành tội phạm có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 02 năm đến 05 năm. Khi có các tình tiết tăng nặng định khung như phạm tội có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp, tái phạm nguy hiểm, hàng giả có giá trị lớn, thu lợi bất chính lớn hoặc gây hậu quả đối với sức khỏe, tài sản của người khác thì hình phạt sẽ tăng lên. Ngoài ra, người phạm tội còn có thể chịu hình phạt bổ sung theo quy định hiện hành. Pháp nhân thương mại phạm tội cũng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với mức phạt tiền lên đến hàng tỷ đồng. Điều đó cho thấy một bao gạo được “thay tên đổi họ” để kiếm thêm lợi nhuận có thể dẫn đến hậu quả pháp lý rất lớn. Khoản lợi trước mắt không thể đánh đổi với uy tín, tài sản, nghề nghiệp và thậm chí là tự do của chính mình.

Kinh doanh gạo phải minh bạch nguồn gốc, đừng “mượn danh” thương hiệu khác. Từ ngày 01/01/2026, Luật số 78/2025/QH15 ngày 18/6/2025 của Quốc hội sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa có hiệu lực. Đáng chú ý, từ ngày 23/01/2026, Nghị định số 37/2026/NĐ-CP ngày 23/01/2026 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa đã có hiệu lực. Nghị định này đồng thời thay thế Nghị định số 43/2017/NĐ-CP về nhãn hàng hóa và Nghị định số 111/2021/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định số 43/2017/NĐ-CP. Theo Phụ lục I kèm Nghị định số 37/2026/NĐ-CP, đối với nhóm lương thực, nhãn hàng hóa phải thể hiện các nội dung bắt buộc theo quy định, trong đó có định lượng, ngày sản xuất, hạn sử dụng và thông tin cảnh báo (nếu có). Thông điệp rất thiết thực đối với các cơ sở sản xuất, xay xát, đóng gói và kinh doanh gạo là: bán loại gạo nào phải nói đúng loại gạo đó; nguồn gốc ở đâu phải thể hiện đúng nguồn gốc; ai sản xuất, đóng gói phải ghi đúng chủ thể; không tự ý sử dụng tên, nhãn hiệu, bao bì của người khác để làm cho khách hàng nhầm tưởng về sản phẩm. Làm ăn chân chính có thể lợi nhuận không đến nhanh bằng gian dối, nhưng đó mới là con đường bền vững.

Những việc “đơn giản” để phòng chống “gạo giả”

Để bảo vệ chính mình và góp phần ngăn chặn “gạo giả", mỗi người dân khi mua gạo nên hình thành những thói quen đơn giản. Trước hết, nên lựa chọn cơ sở kinh doanh, đại lý hoặc điểm bán có địa chỉ rõ ràng và uy tín. Khi mua gạo đóng gói, cần quan sát kỹ bao bì, tên và địa chỉ của tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm về hàng hóa, thông tin về nguồn gốc, định lượng và các nội dung bắt buộc khác trên nhãn theo quy định. Đừng chỉ nhìn thấy dòng chữ “gạo ngon”, “đặc sản”, “ST25" hay một thương hiệu quen thuộc là lập tức tin tưởng. Nếu bao bì có dấu hiệu in mờ, tẩy xóa, dán chồng nhãn; thông tin về cơ sở sản xuất, đóng gói không rõ ràng; giá bán thấp bất thường hoặc người bán không giải thích được nguồn gốc hàng hóa thì người tiêu dùng cần thận trọng. Đối với hàng hóa có mã truy xuất nguồn gốc, người dân nên kiểm tra thông tin trước khi mua. Việc lưu lại hóa đơn, chứng từ, hình ảnh bao bì hoặc thông tin giao dịch trực tuyến cũng rất cần thiết khi phát sinh tranh chấp hoặc cần cung cấp thông tin cho cơ quan chức năng. Đặc biệt, không vì ham rẻ mà tiếp tay cho hàng hóa không rõ nguồn gốc.

Người dân khi phát hiện gạo nghi giả, hãy báo cơ quan chức năng. Phòng, chống hàng giả không phải chỉ là công việc của lực lượng Công an hay cơ quan quản lý thị trường. Mỗi người dân đều có thể góp phần bằng cách không mua, không bán, không vận chuyển, không quảng cáo và không tiếp tay cho hàng hóa có dấu hiệu giả mạo. Khi phát hiện cơ sở có biểu hiện thu mua gạo không rõ nguồn gốc để đóng vào bao bì của thương hiệu khác; sang chiết, đóng gói lén lút; tập kết số lượng lớn bao bì, tem nhãn có dấu hiệu giả; hoặc bán gạo có dấu hiệu gian dối về nguồn gốc, chất lượng, người dân nên lưu giữ thông tin cần thiết và kịp thời phản ánh, tố giác đến cơ quan Công an, lực lượng Quản lý thị trường hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền tại địa phương để kiểm tra, xác minh. Cần lưu ý rằng, người dân không nên tự ý kết luận một tổ chức, cá nhân “sản xuất gạo giả” khi chưa có kết luận của cơ quan có thẩm quyền. Việc phản ánh cần dựa trên thông tin, dấu hiệu và chứng cứ có thật; tránh đăng tải, chia sẻ những thông tin chưa được kiểm chứng gây ảnh hưởng đến tổ chức, cá nhân làm ăn chân chính.