Công bố PISA 2025: Gần 60% học sinh Việt Nam được khảo sát chưa đạt mức đọc hiểu cơ bản

Đây là kỳ PISA lần đầu tiên Việt Nam chuyển từ làm bài trên giấy sang làm bài trên máy tính. Ảnh: MOET

Số học sinh đạt mức năng lực cao còn ít

Chương trình đánh giá học sinh quốc tế PISA 2025 của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) tại Việt Nam tiến hành đối với 7.353 học sinh thuộc 194 trường. Học sinh được khảo sát ở lĩnh vực Khoa học (trọng tâm), Toán và Đọc hiểu là các lĩnh vực phụ. Chu kỳ này cũng đánh giá khả năng giải quyết vấn đề bằng máy tính trong khuôn khổ học tập trong thế giới số.

Kết quả, học sinh Việt Nam đạt trung bình 457 điểm Khoa học, 443 điểm Toán, 392 điểm Đọc hiểu và 461 điểm giải quyết vấn đề bằng máy tính.

Trong đó, Khoa học là lĩnh vực có kết quả tương đối tích cực: 71% học sinh đạt từ Mức 2 trở lên, gần mức 74% của OECD.

Ở Toán, tỷ lệ này là 58%, so với 65% của OECD.

Với Đọc hiểu, chỉ 41% học sinh Việt Nam đạt từ Mức 2 trở lên, trong khi trung bình OECD là 69%. Nói cách khác, khoảng 59% học sinh Việt Nam chưa đạt mức đọc hiểu cơ bản theo cách đánh giá của PISA.

Trong PISA, Mức 2 được xem là mức năng lực cơ bản. Ở mức này, học sinh bắt đầu có thể dùng kiến thức và thông tin để xử lý những tình huống quen thuộc trong thực tế.

Số học sinh đạt mức năng lực cao cũng còn ít. Tỷ lệ đạt Mức 5 hoặc Mức 6 ở Khoa học là 2%, Toán là 4% và Đọc hiểu gần 0%. Trung bình OECD lần lượt là 7%, 8% và 6%.

Số học sinh Việt Nam đạt mức năng lực cao cũng còn ít.Ảnh: MOET

Có thể thấy kết quả đánh giá lần này so với lần trước của học sinh Việt Nam là “khiêm tốn” hơn. Đáng chú ý, đây là kỳ PISA lần đầu tiên Việt Nam chuyển từ làm bài trên giấy sang làm bài trên máy tính. Hai cách làm bài có những khác biệt nhất định (ví dụ bài khảo sát ở lĩnh vực Đọc hiểu yêu cầu học sinh đọc văn bản số và văn bản đa phương thức; điều hướng giữa nhiều màn hình hoặc nguồn thông tin; đọc bảng, biểu đồ và dữ liệu động; xử lý lượng thông tin lớn hơn; quản lý thời gian trên môi trường số; sử dụng chuột, bàn phím và các thao tác số thành thạo; duy trì sự tập trung trong môi trường số). Do đó, Bộ GD-ĐT cho rằng, chưa nên lấy chênh lệch điểm giữa PISA 2025 và các kỳ trước để kết luận chất lượng giáo dục Việt Nam tăng hay giảm.

Học sinh Việt Nam dành trung bình 2,2 giờ mỗi ngày sử dụng thiết bị số tại trường

Đáng chú ý, theo kết quả khảo sát, học sinh Việt Nam dành trung bình 2,2 giờ mỗi ngày sử dụng thiết bị số tại trường cho hoạt động học tập, cao hơn mức 1,7 giờ của OECD. Đồng thời, các em dành khoảng 1,5 giờ mỗi ngày cho hoạt động không phục vụ học tập, so với 1,1 giờ của OECD.

Việc sử dụng AI đã trở nên phổ biến: 94% học sinh dùng chatbot AI để hỗ trợ học tập; 82% dùng AI để nghiên cứu sơ bộ một chủ đề mới; 86% dùng để tóm tắt văn bản và 88% dùng để soạn thảo văn bản cho bài tập. Trong khi đó, khoảng 70% học sinh cho biết đã được học cách đánh giá nội dung do AI tạo ra.

Như vậy, số học sinh dùng AI cao hơn nhiều so với số được học cách kiểm tra nội dung do AI tạo ra. Kết quả khảo sát này cho thấy, câu hỏi quan trọng không còn chỉ là có cho phép học sinh dùng AI hay không. Điều cần thiết hơn là dạy các em biết đặt câu hỏi, kiểm tra thông tin, nhận ra câu trả lời sai hoặc thiếu căn cứ và dùng AI để hỗ trợ việc học, chứ không làm thay việc suy nghĩ.

Theo Bộ GD-ĐT, kết quả sơ bộ PISA 2025 cho thấy đọc hiểu cần được ưu tiên. Đây không chỉ là việc của môn Ngữ văn. Muốn giải một bài Toán có lời văn, hiểu một hiện tượng Khoa học, đọc bản đồ, biểu đồ hay hướng dẫn trên mạng, học sinh đều cần biết đọc, chọn thông tin quan trọng, so sánh và đưa ra nhận xét. Vì vậy, rèn đọc hiểu cần được thực hiện trong tất cả môn học.

Mặt khác, việc đổi mới dạy học và đánh giá theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 cần tiếp tục theo hướng tăng khả năng vận dụng. Cùng với đó, cần có hướng dẫn rõ ràng để giáo viên và học sinh sử dụng AI an toàn, trung thực và có ích. Cách kiểm tra, đánh giá cũng cần được điều chỉnh để đo được năng lực thực của học sinh trong bối cảnh AI ngày càng phổ biến.

PISA là Chương trình đánh giá học sinh quốc tế do OECD tổ chức, dành cho học sinh 15 tuổi. PISA 2025 có 91 quốc gia và nền kinh tế tham gia, với khoảng 765.000 học sinh.