Công cụ bảo vệ ngành công nghiệp trước cạnh tranh không công bằng

Ông Chu Thắng Trung- Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương). Ảnh: Bộ Công Thương

Ngày 6/8, Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) phối hợp với Tạp chí Công Thương tổ chức Hội nghị bàn tròn "Sử dụng hiệu quả công cụ phòng vệ thương mại trong phát triển ngành công nghiệp và công nghiệp hóa chất bền vững".

Phát biểu tại Hội nghị, ông Chu Thắng Trung - Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại cho biết: Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng kinh tế bình quân trên 10% trong giai đoạn 2026-2030, hướng tới xây dựng nền công nghiệp hiện đại, có năng lực cạnh tranh cao và trở thành quốc gia có mức thu nhập trung bình cao vào năm 2030. Để hiện thực hóa mục tiêu này, phát triển công nghiệp, đặc biệt là công nghiệp chế biến, chế tạo và công nghiệp hóa chất, được xác định là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế.

Theo ông Chu Thắng Trung, cùng với xu hướng gia tăng sử dụng các biện pháp phòng vệ thương mại trên thế giới, doanh nghiệp Việt Nam không chỉ đối mặt với các vụ việc điều tra từ thị trường nước ngoài mà cũng cần chủ động sử dụng hiệu quả các công cụ hợp pháp này để bảo vệ sản xuất trong nước. Thực tiễn cho thấy, các biện pháp phòng vệ thương mại hiện được áp dụng nhiều đối với các ngành công nghiệp nền tảng như thép, hóa chất và nhựa. Điều này cho thấy các quốc gia đều coi phòng vệ thương mại là công cụ chính sách quan trọng nhằm bảo vệ ngành sản xuất trước sự cạnh tranh không công bằng.

Thời gian qua, nhiều ngành sản xuất trong nước đã chủ động tìm hiểu, trao đổi với Cục Phòng vệ thương mại về việc sử dụng các công cụ phòng vệ thương mại để bảo vệ lợi ích chính đáng của ngành mình; một số ngành đã chuẩn bị hồ sơ, chứng cứ để đề nghị khởi xướng điều tra. Tuy nhiên, theo ông Chu Thắng Trung, nhiều doanh nghiệp vẫn còn gặp khó khăn trong việc chuẩn bị hồ sơ, cung cấp thông tin và đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật.

Hội nghị bàn tròn "Sử dụng hiệu quả công cụ phòng vệ thương mại trong phát triển ngành công nghiệp và công nghiệp hóa chất bền vững" được tổ chức nhằm tạo diễn đàn để cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp cùng trao đổi, làm rõ quy trình áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại, các yêu cầu về hồ sơ, dữ liệu và điều kiện theo quy định của pháp luật; đồng thời chia sẻ các giải pháp nâng cao năng lực sản xuất, tăng cường liên kết chuỗi giá trị và phối hợp chính sách để thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp trong nước.

Nhấn mạnh định hướng xuyên suốt của chính sách phòng vệ thương mại, ông Chu Thắng Trung khẳng định: Phòng vệ thương mại không nhằm bảo hộ mà là công cụ chính sách nhằm bảo vệ ngành sản xuất trong nước trong một khoảng thời gian hợp lý trước những hành vi cạnh tranh không công bằng, qua đó tạo điều kiện để doanh nghiệp cải tiến công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất và phát triển bền vững.

Ông Phạm Huy Nam Sơn- Phó Cục trưởng Cục Hóa chất phát biểu tại hội nghị. Ảnh: Bộ Công Thương

Theo ông Phạm Huy Nam Sơn - Phó Cục trưởng Cục Hóa chất, công nghiệp hóa chất là một trong những ngành công nghiệp nền tảng, cung cấp nguyên liệu đầu vào cho nhiều lĩnh vực sản xuất như nông nghiệp, y tế, điện tử, cơ khí, vật liệu xây dựng và nhiều ngành công nghiệp chế biến, chế tạo khác. Vì vậy, việc phát triển ngành hóa chất theo hướng hiện đại, tự chủ và bền vững có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt và thị trường nguyên liệu thế giới liên tục biến động, việc phát triển năng lực sản xuất trong nước cần được triển khai đồng bộ cùng với các chính sách về đầu tư, thương mại và phòng vệ thương mại. Đây là một trong những công cụ quan trọng giúp bảo vệ các ngành công nghiệp nền tảng, trong đó có ngành hóa chất, trước các hành vi cạnh tranh không công bằng từ hàng hóa nhập khẩu.

Việc sử dụng hiệu quả các công cụ này không chỉ góp phần bảo vệ sản xuất trong nước mà còn tạo dư địa để doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và từng bước xây dựng chuỗi cung ứng hóa chất có khả năng cạnh tranh cao hơn. Tuy nhiên, để các công cụ phòng vệ thương mại phát huy hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp trong việc theo dõi diễn biến thị trường, xây dựng cơ sở dữ liệu ngành và kịp thời phát hiện những dấu hiệu cạnh tranh không lành mạnh.

Từ thực tiễn quản lý ngành, ông Phạm Huy Nam Sơn cho rằng cần tiếp tục thúc đẩy sự liên kết giữa các doanh nghiệp sản xuất nguyên liệu với các doanh nghiệp sử dụng nguyên liệu ở hạ nguồn nhằm hình thành chuỗi cung ứng hoàn chỉnh, nâng cao tính chủ động của nền công nghiệp. Cùng với đó, cần phát huy hiệu quả hệ thống cảnh báo sớm, tăng cường chia sẻ thông tin giữa cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp để kịp thời nhận diện những biến động của thị trường, từ đó có giải pháp ứng phó phù hợp.

Quang cảnh hội nghị. Ảnh: Bộ Công Thương

Phát biểu trước phiên thảo luận, bà Phạm Thị Lệ Nhung - Tổng Biên tập Tạp chí Công Thương cho rằng: Trong bối cảnh các biện pháp phòng vệ thương mại ngày càng được sử dụng rộng rãi trên thế giới, việc nâng cao nhận thức và năng lực sử dụng hiệu quả các công cụ này là yêu cầu cấp thiết đối với cả cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp.

Theo bà Phạm Lệ Nhung, bên cạnh hoàn thiện cơ chế, chính sách, cần tạo diễn đàn để cơ quan quản lý, hiệp hội và doanh nghiệp trao đổi khó khăn, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, đồng thời đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả phối hợp trong công tác cảnh báo và xử lý các vụ việc phòng vệ thương mại.

Tại phiên thảo luận, các đại biểu thống nhất rằng phòng vệ thương mại không còn chỉ là công cụ xử lý tình huống mà đã trở thành một phần trong hoạt động quản trị doanh nghiệp hiện đại, góp phần tạo lập môi trường cạnh tranh bình đẳng, tạo điều kiện để doanh nghiệp tái cơ cấu, đổi mới công nghệ và phát triển bền vững.

Ông Vũ Xuân Hưng, đại diện VCCI Chi nhánh Khu vực TP. Hồ Chí Minh nhấn mạnh: Doanh nghiệp Việt Nam đang chịu sức ép từ cả các vụ điều tra phòng vệ thương mại ở nước ngoài và cạnh tranh trên thị trường trong nước. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn hạn chế về tiếp cận thông tin, quản trị dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và nhân lực chuyên trách. Do đó, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy ứng phó sang phòng ngừa, chủ động khai thác hệ thống cảnh báo sớm và chuẩn hóa dữ liệu.

Các đại biểu tham dự tại hội nghị. Ảnh: Bộ Công Thương

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Wichai Techachindawong, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH Hóa dầu Long Sơn (LSP), nhận định phòng vệ thương mại cần được xem là một cấu phần trong hệ sinh thái chính sách phát triển công nghiệp nhằm bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng và tạo động lực cho doanh nghiệp tiếp tục đầu tư.

Tại hội nghị, đại diện một số doanh nghiệp cũng chia sẻ kinh nghiệm cho thấy việc chuẩn bị đầy đủ dữ liệu, hồ sơ và chủ động phối hợp với cơ quan điều tra là yếu tố quan trọng giúp giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả ứng phó các vụ việc phòng vệ thương mại. Cùng đó, kiến nghị cơ quan quản lý tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp trong việc cảnh báo sớm, hướng dẫn chuẩn bị hồ sơ, tăng cường đào tạo theo từng ngành hàng và xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, hiệp hội và doanh nghiệp.

Giải đáp các ý kiến tại hội nghị, ông Chu Thắng Trung và ông Phạm Huy Nam Sơn, khẳng định sẽ tiếp tục hoàn thiện hệ thống cảnh báo sớm, tăng cường chia sẻ thông tin, hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng dữ liệu, hoàn thiện hồ sơ và tiếp tục rà soát, hoàn thiện chính sách nhằm nâng cao hiệu quả phòng vệ thương mại, góp phần phát triển bền vững các ngành công nghiệp nền tảng.