Công nghệ dẫn dắt chuyển đổi ngành kiểm toán

Nguồn: AICPA

Lợi thế cạnh tranh và khả năng giữ chân nhân tài từ công nghệ

Theo báo cáo “Cơ hội thông qua chuyển đổi kiểm toán” do Viện Kế toán công chứng Hoa Kỳ (AICPA) và CPA.com phối hợp thực hiện, các công nghệ mới nổi, yêu cầu nâng cao chuẩn mực nghề nghiệp, áp lực thiếu hụt nhân lực chất lượng cao cùng kỳ vọng ngày càng lớn từ khách hàng và cơ quan quản lý đang đẩy ngành Kiểm toán vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ, buộc phải định hình lại phương thức cung cấp dịch vụ đảm bảo.

Kết quả khảo sát cho thấy, nhiều CTKT tỏ ra lạc quan về tiềm năng của chuyển đổi số nhưng vẫn thiếu định hướng rõ ràng trong triển khai thực tế. Phần lớn doanh nghiệp vẫn dựa trên các phương pháp luận truyền thống; 75% chưa xây dựng kế hoạch chuyển đổi chính thức; gần 1/4 chưa sử dụng bất kỳ công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) nào và 22% chưa áp dụng giải pháp tự động hóa.

Điểm chung của các CTKT chậm chuyển đổi là gặp khó khăn trong tiếp cận dữ liệu khách hàng (53%); nhân viên chưa được đào tạo về các phương pháp, công nghệ tiên tiến (66%); chất lượng dữ liệu khách hàng còn hạn chế (60%); ngân sách đầu tư chưa đáp ứng yêu cầu (53%). Ngoài ra, khoảng 30% doanh nghiệp cho rằng chính các phương pháp kiểm toán truyền thống đang cản trở quá trình đổi mới và ứng dụng công nghệ.

Ngược lại, những CTKT đi đầu trong chuyển đổi cho thấy hiệu quả rõ rệt về năng suất, chất lượng kiểm toán, trải nghiệm nhân viên và mức độ hài lòng của khách hàng. Các doanh nghiệp này đang tích cực thử nghiệm và ứng dụng nhiều công cụ AI mới. Đáng chú ý, bên cạnh các công nghệ hiện đại, những công cụ quen thuộc như Excel hay Power BI vẫn được sử dụng phổ biến trong phân tích dữ liệu nhờ tính dễ tiếp cận, trong khi các công nghệ mới giúp tạo lợi thế cạnh tranh, thu hút và giữ chân khách hàng.

Một trong những thay đổi rõ nét nhất là việc ứng dụng công nghệ nhằm giảm khối lượng nhập liệu thủ công, thúc đẩy AI và tự động hóa để nâng cao hiệu quả, giảm áp lực công việc cho KTV. Công nghệ đồng thời trở thành công cụ hỗ trợ đánh giá chất lượng nhân sự và quản trị nguồn nhân lực. Có tới 48% CTKT tham gia khảo sát cho biết việc tuyển dụng và giữ chân nhân viên trở nên thuận lợi hơn nhờ sở hữu nền tảng công nghệ tiên tiến. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh cạnh tranh nhân lực chất lượng cao ngày càng gay gắt. Nhiều doanh nghiệp hiện xem mức độ hài lòng của nhân viên là một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá hiệu quả đầu tư công nghệ.

Những động lực chính thúc đẩy chuyển đổi

Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ là một trong những động lực đầu tiên thúc đẩy ngành Kiểm toán thay đổi. Các chuyên gia của AICPA cho rằng, trong bối cảnh hiện nay, những doanh nghiệp sẵn sàng đầu tư và có chiến lược ứng dụng công nghệ bài bản sẽ hạn chế được rủi ro chi phí, đồng thời nâng cao hiệu quả đầu tư.

Bên cạnh công nghệ, yêu cầu nâng cao hiệu quả hoạt động cũng đang trở thành động lực quan trọng của quá trình chuyển đổi kiểm toán. Các CTKT ngày càng nhận thức rõ rằng hiệu quả không chỉ là rút ngắn thời gian thực hiện mà còn là tạo thêm năng lực, loại bỏ các công việc lặp lại để KTV tập trung vào những nhiệm vụ có giá trị gia tăng cao hơn nhưng vẫn bảo đảm chất lượng kiểm toán. Vì vậy, tiết kiệm thời gian đang trở thành chỉ số quan trọng để đo lường hiệu quả đầu tư công nghệ.

Một động lực khác là xu hướng tăng tốc áp dụng các phương pháp kiểm toán hiện đại, đặc biệt là kiểm toán dựa trên rủi ro và phân tích dữ liệu. Những khó khăn phổ biến khi triển khai phương pháp tiếp cận dựa trên rủi ro bao gồm yêu cầu về hồ sơ tài liệu, thời gian lập kế hoạch, sự phản đối từ phía khách hàng cũng như chi phí đào tạo nhân sự. Để vượt qua các thách thức này, nhiều CTKT đã áp dụng công nghệ đánh giá rủi ro nhằm đẩy nhanh tiến trình chuyển đổi.

Cùng với đó, phân tích dữ liệu kiểm toán đang được triển khai ở nhiều cấp độ, từ trực quan hóa dữ liệu, kiểm tra toàn bộ dữ liệu, phát hiện bất thường bằng AI đến kiểm tra liên tục, phân tích chi phí, doanh thu và tỷ lệ tài chính. Dù vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận dữ liệu khách hàng, nhiều CTKT đã tiến xa hơn trong chuyển đổi khi sử dụng đồng thời nhiều công cụ phân tích dữ liệu thay vì chỉ dựa vào các phần mềm phổ biến như Excel hay Power BI.

Ngoài ra, việc bổ sung các kỹ năng phi truyền thống cũng đang trở thành xu hướng nổi bật. Nhiều CTKT tuyển dụng thêm các chuyên gia phân tích dữ liệu, chuyên gia công nghệ, lập trình viên phần mềm, chuyên gia đào tạo đảm bảo chất lượng, giám đốc năng suất... nhằm hỗ trợ KTV, thay vì yêu cầu một KTV phải thành thạo toàn bộ kỹ năng mới.

Theo AICPA, trong bối cảnh AI và tự động hóa ngày càng phổ biến, các chỉ số truyền thống về hiệu quả như thời gian làm việc hay mức độ sử dụng báo cáo kiểm toán đang dần trở nên kém phù hợp. Thay vào đó, các chỉ số hướng tới tương lai sẽ ngày càng quan trọng hơn trong việc đo lường và thúc đẩy chuyển đổi.

Những CTKT đi đầu trong quá trình đổi mới hiện theo dõi nhiều chỉ số hơn trước, bao gồm hiệu quả theo sản phẩm bàn giao, mức độ sẵn sàng của khách hàng và biên lợi nhuận kiểm toán trên từng dự án. Các doanh nghiệp cũng chủ động xây dựng bộ chỉ số riêng phù hợp với mục tiêu phát triển nhằm thúc đẩy đổi mới và nâng cao hiệu quả quản trị.

Một động lực quan trọng khác được nhấn mạnh là nâng cao trải nghiệm cho khách hàng và nhân viên. Chuyển đổi kiểm toán không chỉ nhằm tăng hiệu quả hoạt động mà còn hướng tới xây dựng môi trường làm việc năng động, tạo điều kiện để nhân viên phát triển, đồng thời giảm thiểu sự gián đoạn đối với khách hàng trong khi vẫn bảo đảm chất lượng và giá trị dịch vụ. Các công nghệ tiên tiến cùng phương pháp tiếp cận mới được kỳ vọng sẽ giúp hiện thực hóa mục tiêu này./.