Công tác dân số: Chuyển trọng tâm để phát triển bền vững

Cán bộ Trạm Y tế xã Đồng Đăng truyền thông cho người dân về chính sách Dân số và Phát triển

Ngày 10/4/2025, Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 149-KL/TW về đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết số 21-NQ/TW về công tác dân số trong tình hình mới. Theo đó, Công tác dân số Việt Nam hiện nay chuyển trọng tâm toàn diện từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển với thông điệp cốt lõi: “Sinh đủ, sinh khỏe, nuôi dạy tốt”.

Tăng truyền thông, thay đổi nhận thức

Lạng Sơn là một tỉnh miền núi, biên giới nên việc triển khai chính sách dân số có nhiều khó khăn, thách thức. Để thực hiện hiệu quả, thời gian qua, UBND tỉnh đã chỉ đạo các cấp, ngành liên quan trong tỉnh triển khai công tác dân số toàn diện, đồng bộ, đúng với tinh thần Kết luận số 149-KL/TW của Bộ Chính trị. Trong đó, tỉnh xác định truyền thông là khâu then chốt và phải đi trước một bước.

Theo đó, các cấp, ngành liên quan trong tỉnh đã chú trọng đổi mới công tác truyền thông dân số theo hướng phù hợp với từng nhóm đối tượng, từng địa bàn. Thay vì truyền thông bằng cách truyền thống như hội họp, qua loa truyền thanh với những thông tin, khẩu hiệu chung chung, khô khan, những năm gần đây, các cấp, ngành đã và đang triển khai theo phương châm “gần dân, sát dân, lấy người dân làm trung tâm”.

Những con số biết nói từ đầu năm 2025 đến nay là minh chứng sinh động nhất cho sự nỗ lực trong công tác tuyên truyền của các cấp, ngành và đội ngũ cán bộ dân số của tỉnh. Cụ thể, toàn tỉnh đã tổ chức hơn 7.300 buổi truyền thông tại cộng đồng lồng ghép vào các cuộc họp thôn, sinh hoạt đoàn thể, khám thai, tiêm chủng tại trạm y tế; phát hành hơn 22.600 tờ rơi tuyên truyền về chăm sóc sức khỏe sinh sản; phối hợp đăng tải 51 tin, bài, phóng sự về dân số và phát triển trên các phương tiện thông tin đại chúng.

Cán bộ Trung tâm Y tế khu vực Bắc Sơn lấy máu gót chân, sàng lọc sơ sinh cho trẻ

Tại cơ sở, việc tuyên truyền của cán bộ dân số ngày ngày "đi từng ngõ, gõ từng nhà" lại bắt đầu từ những câu chuyện rất đời thường. Đó là việc tư vấn về sức khỏe của người mẹ sau sinh, khoảng cách hợp lý giữa các lần sinh để đảm bảo nuôi dạy con tốt, hay lắng nghe và chia sẻ với những nỗi băn khoăn thầm kín của các cặp vợ chồng chưa có con trai... Chính những cuộc trò chuyện cởi mở đó đã trở thành cầu nối đưa chính sách đến người dân.

Chị Nguyễn Thị Hạnh, cán bộ chuyên trách dân số xã Đồng Đăng bộc bạch: Công tác dân số bây giờ không thể chỉ nói một chiều. Khi đến từng hộ, chúng tôi phải lắng nghe hoàn cảnh của từng gia đình rồi mới tư vấn. Có gia đình băn khoăn vì đã có 2 con gái, có nhà muốn sinh thêm nhưng kinh tế còn khó khăn, cũng có phụ nữ mang thai chưa quan tâm đến sàng lọc trước sinh. Chúng tôi thường phân tích để người dân hiểu rằng sinh con là quyền của mỗi gia đình nhưng quan trọng hơn là sinh con khỏe mạnh, nuôi dạy tốt và không nên có suy nghĩ nặng nề là phải sinh "đủ nếp, đủ tẻ".

Từ sự vào cuộc của các cấp, ngành, sự kiên trì, đầy trách nhiệm của đội ngũ cán bộ dân số cơ sở đã giúp nhiều gia đình cởi bỏ được áp lực tâm lý nên đã có những quyết định đúng đắn, phù hợp với hoàn cảnh kinh tế để nuôi dạy con cái trưởng thành, khỏe mạnh.

Triển khai chính sách, đưa dịch vụ về cơ sở

Để người dân yên tâm thực hiện thông điệp “sinh đủ, sinh khỏe, nuôi dạy tốt”, các chính sách hỗ trợ và dịch vụ y tế chuyên môn cũng được triển khai hiệu quả. Theo đó, song song với công tác truyền thông, tỉnh đã triển khai đồng bộ các chính sách dân số phù hợp với tình hình thực tế.

Một trong những điểm sáng mang tính nhân văn sâu sắc là tỉnh đã thực hiện hiệu quả các chính sách hỗ trợ tài chính trực tiếp cho đối tượng yếu thế. Điển hình là việc triển khai thực hiện hiệu quả Nghị định 39/2015/NĐ-CP ngày 27/4/2015 của Chính phủ quy định chính sách hỗ trợ cho phụ nữ thuộc hộ nghèo là người dân tộc thiểu số khi sinh con đúng chính sách dân số. Theo đó mỗi năm, toàn tỉnh có trung bình 150 phụ nữ người dân tộc thiểu số thuộc hộ nghèo được nhận kinh phí hỗ trợ trực tiếp với tổng số tiền khoảng 300 triệu đồng khi sinh con đúng chính sách (2 triệu đồng/người).

Cán bộ Trạm Y tế xã Chiến Thắng tuyên truyền cho người dân về chính sách dân số và phát triển

Về phía Sở Y tế, đơn vị đã chủ động đưa các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản về cơ sở để người dân dễ dàng tiếp cận, chủ động hơn trong việc sinh con và đảm bảo sức khỏe cho trẻ. Ông Phan Lạc Hoài Thanh, Phó Giám đốc Sở Y tế chia sẻ: Giờ đây, những dịch vụ tưởng chừng chỉ có ở bệnh viện tuyến tỉnh hay trung ương như khám thai định kỳ, sàng lọc trước sinh, sàng lọc sơ sinh... đã trở nên quen thuộc với người dân vùng cao. Đến nay, việc cung cấp các biện pháp tránh thai hiện đại, khám thai định kỳ và hướng dẫn sàng lọc sơ sinh đã được triển khai đồng bộ tại 65/65 trạm y tế xã, phường; các bệnh viện tuyến khu vực cũng đã thực hiện thành thục kỹ thuật sàng lọc sơ sinh nâng cao. Sự chủ động này giúp các cặp vợ chồng dễ dàng tiếp cận dịch vụ, theo dõi sát sao thai kỳ để phát hiện sớm các nguy cơ bệnh tật hay dị tật bẩm sinh ở thai nhi và trẻ sơ sinh.

Hằng năm, công tác dân số là 1 trong số 21 chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Riêng năm 2026, tỉnh đề ra chỉ tiêu phấn đấu: 52.300 người thực hiện biện pháp tránh thai hiện đại; tăng 10% tỷ lệ nam nữ được tư vấn khám sức khỏe sinh sản; tăng 10% người cao tuổi được khám sức khỏe định kỳ 1 lần/năm; giảm 0,2 điểm % tỷ số giới tính khi sinh so với năm 2025...

Với sự chủ động đưa dịch vụ đến người dân, đến nay tỷ lệ phụ nữ mang thai trên địa bàn tỉnh được khám thai định kỳ đạt 88,8%; tỷ lệ phụ nữ mang thai thực hiện sàng lọc trước sinh đạt 85,3% và tỷ lệ bà mẹ thực hiện sàng lọc sơ sinh cho con đạt 49,3%.

Chị Lý Thị Thu, thôn Đức Hinh, xã Văn Quan chia sẻ: Trải qua 2 lần sinh nở được cán bộ y tế đồng hành, tuyên truyền, tư vấn, vợ chồng tôi nhận ra rằng, sinh con thì điều quan trọng nhất phải là sức khỏe của người mẹ, sự lành lặn, khỏe mạnh của đứa trẻ và điều kiện kinh tế để nuôi dạy con thành người chứ không phải là số lượng hay giới tính. Chính vì vậy, sau khi được tư vấn kỹ lưỡng về các biện pháp tránh thai hiện đại ngay tại trạm y tế, vợ chồng tôi quyết định dừng lại ở 2 con để tập trung làm lụng, lo cho các con được ăn học đầy đủ, khỏe mạnh.

Câu chuyện của gia đình chị Thu không phải là cá biệt mà là đại diện cho nhiều cặp vợ chồng trẻ tại Lạng Sơn hiện nay. Họ đang chủ động lựa chọn một lối sống văn minh, có trách nhiệm với chính tương lai của gia đình và cộng đồng.

Hành trình chuyển hướng từ "Kế hoạch hóa gia đình" sang "Dân số và Phát triển" theo tinh thần Kết luận số 149-KL/TW tại Lạng Sơn tuy đã đạt được những kết quả rất đáng khích lệ, song chặng đường phía trước vẫn còn nhiều việc phải làm. Từ ngày 1/7/2026, Luật Dân số số 113/2025/QH15 chính thức có hiệu lực thi hành. Thời gian tiếp theo, các cấp, ngành trong tỉnh sẽ cụ thể hóa và quyết tâm thực hiện hiệu quả Luật Dân số cùng các văn bản có liên quan nhằm ổn định quy mô dân số, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững của tỉnh trong giai đoạn mới.