Công viên 29 Tháng 3 và ký ức phố

Công trình “Chiếc nhẫn hòa bình” là một trong những điểm nhấn kiến trúc của Dự án nâng cấp, cải tạo Công viên 29 Tháng 3. Ảnh: BẢO LÂM

Dự án nâng cấp, cải tạo đang từng bước thay đổi diện mạo công viên, nối tiếp hành trình gần nửa thế kỷ của một không gian công cộng giàu dấu ấn lịch sử.

Nửa thế kỷ vun đắp một khoảng xanh

Giữa lòng thành phố, công trình “Chiếc nhẫn hòa bình” đang dần hoàn thiện bên mặt hồ rộng, giữa những khoảng xanh của Công viên 29 Tháng 3. Khó hình dung rằng, gần nửa thế kỷ trước, nơi đây từng là bãi rác lớn của Đà Nẵng, được người dân gọi là Hầm Bứa.

Ông Nguyễn Xuân Ba (69 tuổi) là một trong những thanh niên trực tiếp góp sức cải tạo vùng đất ấy. Ngày đó, ông tham gia công tác thanh niên tại địa phương. Cứ đến thứ Bảy, Chủ nhật, các đoàn thể lại tập hợp lực lượng, người mang cuốc, người vác xẻng cùng đào vét, dọn dẹp bãi rác. Công việc kéo dài qua nhiều đợt, đến khi ông Ba lên đường nhập ngũ.

Trên vùng đất từng in dấu những buổi lao động của ông và bạn bè, công viên dần hình thành. Gần nửa thế kỷ trôi qua, ông Ba vẫn gắn bó với khu vực này. Nhà cách công viên chừng 500m, chiều nào ông cũng cố gắng đi bộ, dù việc đi lại khó khăn hơn sau một lần tai biến. Mỏi chân, ông ghé quán cà phê đối diện công viên nghỉ một lúc rồi trở về. Chứng kiến nơi từng góp sức xây dựng đang được cải tạo, ông vui vì thành phố có một không gian vừa đẹp, vừa mát mẻ để người dân dạo chơi, thư giãn.

Không chỉ lưu giữ những kỷ niệm đời thường, Công viên 29 Tháng 3 còn mang dấu ấn của một thời kỳ lịch sử, gắn với quá trình hình thành và phát triển đô thị Đà Nẵng.

Nhà nghiên cứu Bùi Văn Tiếng nhìn nhận, chỉ riêng việc có một không gian công cộng với hồ nước và nhiều cây bóng mát giữa lòng phố thị đã đủ để Công viên 29 Tháng 3 giữ vị trí đáng kể trong đời sống đô thị qua các thời kỳ. Giá trị ấy càng đặc biệt bởi dấu ấn lịch sử, không chỉ thể hiện qua tên gọi gắn với ngày giải phóng thành phố, mà chủ yếu ở thông điệp “đổi đời” từ một bãi rác thải trong chiến tranh trở thành “lá phổi xanh” sau chiến tranh.

Nhìn lại quá trình hình thành và phát triển công viên, ông Tiếng nhắc đến những dấu mốc đáng nhớ. Mùa hè năm 1976, người Đà Nẵng bắt đầu dọn dẹp bãi rác Hầm Bứa, khởi động công trường xây dựng. Năm 1982, Công ty Công viên Cây xanh ra đời và được giao trực tiếp quản lý công viên.

Đến năm 2007, người Đà Nẵng nói “không” với ý tưởng chia lô bán nền khu vực mặt tiền phía đường Nguyễn Tri Phương, đồng thời bức tường công viên được hạ giải để tạo không gian mở, giúp người đi đường nhìn rõ hồ nước và cây cối bên trong. Dấu mốc gần nhất là năm 2025, khi Dự án nâng cấp, cải tạo Công viên 29 Tháng 3 chính thức khởi công với tổng mức đầu tư gần 673 tỷ đồng từ ngân sách thành phố.

Theo ông Tiếng, chính đặc trưng của một không gian công cộng mang đậm dấu ấn lịch sử, có hồ nước và nhiều cây bóng mát đã khẳng định vai trò của công viên trong việc gìn giữ bản sắc và ký ức đô thị.

Bởi vậy, ông Tiếng nhấn mạnh, trong quá trình cải tạo, nâng cấp, cần gìn giữ hồ nước, cây xanh và đặc biệt là không gian thoáng mở, không chỉ về phía đường Nguyễn Tri Phương. Ông lưu ý, nếu thiếu hồ nước, mỹ quan của công trình kiến trúc mới là “Chiếc nhẫn hòa bình” sẽ giảm đi đáng kể.

Điểm hẹn của bao thế hệ

Chiều xuống, vài người dân trong con hẻm 25 đường Điện Biên Phủ kê ghế trước hiên nhà, thong thả nhìn sang Công viên 29 Tháng 3 đang bước vào giai đoạn nước rút của đợt cải tạo, nâng cấp. Hàng rào sắt thay cho bức tường ngăn cách trước đây, mở ra tầm nhìn về những tán cây xanh ngát.

Ông Nguyễn Lộc (66 tuổi) chuyển về sống ở đây từ năm 1993. Hơn ba thập niên, công viên đã trở thành một phần khung cảnh quen thuộc trước hiên nhà. Bức tường cũ phủ dấu mưa nắng, dãy chuồng thú từng gây mùi khó chịu nay không còn, nhường chỗ cho khoảng không gian rộng thoáng hơn. Ông Lộc đón nhận những đổi thay ấy, vừa vui vừa bùi ngùi: “Bây giờ không gian thoáng đãng hơn, nhưng ở lâu rồi thì cái cũ cũng có cái hay, cái thú vị riêng”.

Ông Lộc nhớ nhất những mùa Tết. Thời ấy, khi các điểm vui chơi ở Đà Nẵng còn thưa thớt, Công viên 29 Tháng 3 là điểm hẹn quen thuộc của nhiều gia đình mỗi dịp đầu xuân. Nhà ở gần, bạn bè, người thân lại thường hẹn nhau đến đây, thành ra có những mùa Tết, gia đình ông ghé chơi gần như mỗi ngày.

Nay các con đã trưởng thành. Vợ ông vẫn giữ thói quen đi bộ ở công viên mỗi tối, còn ông thỉnh thoảng đưa các cháu sang chơi, ngồi nghỉ trên ghế đá như những ngày từng đưa con đến đây năm nào.

Cũng như nhiều đứa trẻ lớn lên ở Đà Nẵng những năm 1990, chị Nguyễn Hoàng Lan (36 tuổi, phường Hòa Xuân) từng háo hức chờ Tết để được đến Công viên 29 Tháng 3. “Chỉ cần được đến công viên, hòa vào không khí đông vui những ngày đầu năm là đã thấy Tết thật trọn vẹn. Bây giờ có nhiều nơi để đi hơn, nhưng mỗi lần ngang qua công viên, tôi vẫn nhớ cảm giác háo hức của mình ngày bé”, chị Lan chia sẻ.

Nhiều năm trôi qua, mỗi lần trở về quê, chị vẫn thường đi ngang công viên, ngắm lại hồ nước, những hàng cây quen thuộc và xúc động trước những đổi thay của cảnh quan qua từng đợt chỉnh trang.

Men theo con đường phía trước công viên, chúng tôi ghé vào một quán cà phê nhỏ. Nơi đây có những vị khách quen thường tìm đến mỗi chiều, người nghỉ chân sau buổi đi bộ, người tranh thủ nhấp ly cà phê giữa những chuyến xe mưu sinh.

Trong số đó có ông Nguyễn Văn Tư (64 tuổi), người gắn bó nhiều năm với nghề chạy xe ôm. Ông nhớ những mùa Tết, khi dòng người tìm đến Công viên 29 Tháng 3 đông hơn thường lệ, ông cũng có thêm những chuyến xe, thêm đồng ra đồng vào để trang trải cuộc sống gia đình.

Nay dịch vụ xe công nghệ ngày càng phổ biến, khách đi xe ôm truyền thống thưa dần. Ông chọn trở về khu vực gần nhà để đợi khách, tiếp tục gắn bó với những con đường quanh công viên đã quen thuộc qua nhiều năm.

Từ một bãi rác đến không gian xanh giữa lòng thành phố, Công viên 29 Tháng 3 đã đi qua hành trình gần nửa thế kỷ cùng những đổi thay của Đà Nẵng. Mỗi người gắn bó với nơi này lại lưu giữ một phần ký ức riêng. Những ký ức ấy, dù bình dị, đã góp phần làm nên giá trị của một không gian công cộng.

Diện mạo công viên đang đổi thay, nhưng điều người dân mong đợi có lẽ vẫn là được nhìn thấy hồ nước, những hàng cây thân thuộc và những khoảng không gian rộng mở tiếp tục hiện diện trong đời sống thường ngày - nơi ký ức được trân trọng và những thế hệ mai sau có thêm những kỷ niệm của riêng mình.