Công viên số 1 Lý Thái Tổ: biểu tượng mới của kiến trúc công cộng đô thị

Lãnh đạo TP.HCM cắt băng khánh thành Công viên số 1 Lý Thái Tổ. Ảnh BTC

Tham dự sự kiện có Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang, Phó bí thư thường trực Thành ủy Lê Quốc Phong, Phó bí thư Thành ủy - Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được, Phó bí thư Thành ủy Nguyễn Phước Lộc, Phó bí thư Thành ủy Đặng Minh Thông, Phó bí thư Thành ủy Văn Thị Bạch Tuyết cùng đại diện các sở ban ngành, và đại diện Tập đoàn Sun Group.

Khoảng lặng xanh hồi sinh từ khu đất bỏ hoang

Công viên số 1 Lý Thái Tổ nhìn từ trên cao. Ảnh BTC

Nằm tại vị trí đắc địa với diện tích 4,3 ha, khu đất số 1 Lý Thái Tổ, phường Vườn Lài (thuộc Quận 10 cũ) vốn là địa điểm có nhiều giá trị về thiên nhiên và lịch sử. Suốt thời gian dài, khu vực này để hoang, một số biệt thự xuống cấp, gây ảnh hưởng đến diện mạo đô thị.

Tháng 10.2025, Thường trực Thành ủy TP.HCM quyết định chuyển đổi khu đất này thành công viên công cộng theo chủ trương “biến đất trống thành công viên, vườn hoa”. Dự án được thực hiện theo phương thức xã hội hóa toàn bộ, do Tập đoàn Sun Group tài trợ và trực tiếp thi công với tổng kinh phí hơn 263 tỷ đồng.

Lãnh đạo TP.HCM và khách tham dự mặc niệm nạn nhân tại lễ khánh thành. Ảnh BTC

Phát biểu tại buổi lễ, Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được nhấn mạnh công viên mang ba thông điệp cốt lõi. Thứ nhất là sự hồi sinh vì sự sống luôn tìm cách nảy mầm từ đau thương. Thứ hai là lòng nhân nghĩa và tình đoàn kết, vì chính tình người đã cứu giúp thành phố trong những thời khắc vô vọng. Và thứ ba là sự hướng tới tương lai, vì một thành phố không chỉ được xây dựng bằng bê tông nhưng còn cả bằng sự chia sẻ.

Công viên không chỉ là “lá phổi xanh” mới mà còn là nơi mỗi người dân có thể tìm về để sống chậm lại, để nhớ, để thương và để tự hào về thành phố đã vượt qua đau thương và đang hồi sinh mạnh mẽ.

Không gian tại công viên trưng bày một số hình ảnh đối phó đại dịch Covid-19. Ảnh Lan Chi

“Chúng ta tự hào về một thành phố đã đi qua giông bão bằng sức mạnh của sự đoàn kết, với tinh thần “chống dịch như chống giặc”. Chúng ta sẽ không bao giờ quên hình ảnh của những “ATM gạo”, “Siêu thị 0 đồng”, những suất ăn miễn phí đầy ắp tình nghĩa trong lúc hoạn nạn. Và chính trong tinh thần ấy, tình người “lá lành đùm lá rách” đã giúp Thành phố không chỉ vượt qua đại dịch mà còn hồi sinh một cách mạnh mẽ, đầy ấn tượng”, ông Được nhấn mạnh.

Công viên được kiến tạo với mục đích làm sống động lại khu vực mang nhiều giá trị lịch sử của thành phố, đưa nơi đây trở thành một không gian tưởng niệm, một hệ sinh thái nhân văn sống động, một sân chơi nghệ thuật và không gian tổ chức triển lãm của các nghệ sĩ trong nước và quốc tế, một điểm đến vui chơi, sinh hoạt cộng đồng nhiều ý nghĩa cho người dân và du khách tới TP.HCM.

Biểu tượng của Giọt nước mắt tri ân

Trái tim lồng phía trong giọt nước. Ảnh BTC

Điểm nhấn quan trọng nhất của công viên chính là Quảng trường trung tâm rộng 1.800 m2. Lấy cảm hứng từ hình ảnh một giọt nước rơi xuống, các nhà thiết kế đã tạo nên một không gian đầy tính biểu tượng. Tượng đài Giọt nước và trái tim bên trong, từ gợi ý giọt nước mắt của nhà điêu khắc Phạm Văn Hạng và được nhóm các kiến trúc sư của dự án hiện thực hóa thành tượng đài thực tế.

Tượng đài Giọt nước cao 6m, chu vi 13m, được chế tác từ inox gương, cho phép người xem nhìn thấy hình bóng của chính mình và mọi người phản chiếu. Hình ảnh này mang thông điệp “nỗi đau này không của riêng ai mà được sẻ chia bởi cộng đồng”. Với không gian mang hình trái tim ẩn giấu bên trong giọt nước, đó là đại diện cho tấm lòng sẻ chia và sự che chở của con người dành cho nhau trong đại dịch.

Từ ý tưởng giọt nước mắt, chuyển thành giọt nước, khởi nguồn sự sống. Ảnh Lan Chi

Giọt nước được thiết kế như rơi xuống khi chạm mặt đất, hình thành nên một hố không gian tựa vết sẹo hằn trong lòng đất, như một lời nhắc nhở về quá khứ đau thương. Giọt nước ấy tan ra, những gợn sóng hình thành từ đó lan tỏa ra xung quanh, tượng trưng cho quá trình chuyển hóa, khi nỗi buồn được nâng lên, trở thành năng lượng tích cực, hướng con người đến một tương lai tốt đẹp hơn.

Hố sâu đượcđào xuống khoảng 4m từ mặt đất, mang chức năng của một “hố ký ức” gợi liên tưởng đến vết sẹo của sự mất mát. Phần đất đào lên được bồi đắp thành vườn đồi bên cạnh, thể hiện triết lý cân bằng lấy đi từ đâu thì trả lại cho đất mẹ ở đó.

Từ phải: Đại diện Tập đoàn Sun Group giới thiệu với Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang tham quan các hạng mục trong công viên. Ảnh Lan Chi

Bao quanh tượng đài là 9 bậc cấp với 360 ngọn nến nước. Khi đêm xuống, cùng với gần 1.000 điểm sáng trên quảng trường, nơi đây trở thành một “khu rừng ánh nến” tưởng nhớ những người đã khuất. Các bậc cấp được chia thành 3 tầng tượng trưng cho vòng đời con người. Tầng thấp nhất có khắc họa 12 con giáp, đại diện cho năm sinh, năm mất của các nạn nhân. Tầng tiếp theo có những dấu chân bằng đá, biểu trưng cho hành trình sống và dấu ấn để lại. Và tầng cao nhất, có những họa tiết bông sen, sứ, cúc khảm đồng vào đá, tượng trưng cho sự hóa thân và hy vọng.

Những câu nói ý nghĩa của nhiều người nổi tiếng trong đại dịch với 6 ngôn ngữ cũng được khắc trên đá quanh hố ký ức, hay các biển chỉ dẫn khoảng cách đến các thành phố trên thế giới. Những chi tiết nhỏ trong một công trình kiến trúc công cộng cho thấy đã có sự cởi mở, thân thiện, trách nhiệm cũng như hòa nhập sâu hơn vào mạng lưới các đô thị hiện đại toàn cầu của TP.HCM.

Đài tưởng niệm được thắp sáng ban đêm. Ảnh BTC

Để kịp khánh thành trước Tết Bính Ngọ, công trình đã được thi công trong điều kiện tiến độ đặc biệt gấp rút. Thông tin từ Tập đoàn Sun Group cho biết đã thi công liên tục trong 90 ngày, thời kỳ cao điểm huy động lên tới 500 công nhân và gần 20 kỹ sư làm việc liên tục.

Gần 23.000 m2 đá trong nước và hơn 5.000 m2 đá Granite Ấn Độ loại dày được đưa về lắp đặt, các thợ thủ công về đá tại làng đá Non nước từ Đà Nẵng đã được mời vào tham gia thực hiện công trình. Kiến trúc hình giọt nước được gia công tại Quảng Châu, Trung Quốc.

Bảo tồn di sản và không gian cộng đồng

Cột thép 3 mặt ghi thông tin chính về công viên tượng đài. Ảnh BTC

Cột thép 3 mặt đặt tại công viên ghi chú thông tin ngắn gọn bằng tiếng Việt và tiếng Anh như một lời giới thiệu, vừa như một lời hướng dẫn mời gọi người dân quên đi cái nóng nực và âm thanh ồn ào của đô thị, bước vào một không gian tĩnh lặng hơn, gặp gỡ, chia sẻ những mất mát, những ký ức đau thương mới vừa xảy ra không chỉ ngay tại thành phố mà trên toàn thế giới.

“Những thay đổi ấy làm con người, một cách hết sức tự nhiên chậm lại, tĩnh hơn, tạm rời khỏi thực tại xô bồ của cuộc sống ngoài kia, để quay về với ký ức và sự tưởng niệm. Bởi lẽ, tưởng niệm không chỉ đến từ một tượng đài, mà từ trạng thái cảm xúc mà không gian ấy mang lại. Không gian công viên số 1 Lý Thái Tổ sẽ khiến bất cứ ai ghé thăm nơi này sẽ tĩnh lại, trở về với sâu thẳm của chính mình, cảm nhận từng hơi thở của thời gian, của rừng cây, của tâm trí bình an”, chia sẻ từ đại diện của dự án.

Bốn biệt thự được trùng tu, sửa sang tích hợp trong công viên. Ảnh Lan Chi

Bên cạnh yếu tố tưởng niệm, các hạng mục sẵn có như mảng xanh và 4 biệt thự cũng được bảo tồn tận dụng cho các chức năng bổ sung. Toàn bộ cây xanh cổ thụ quý giá được giữ lại và được gắn bản tên ghi chú. Các biệt thự cũ được tôn tạo để trở thành không gian triển lãm, bảo tàng, thư viện trong tương lai. Ngoài ra còn có các tiện ích khác thông qua quy hoạch không gian mở cho thể thao, sinh hoạt cộng đồng và vườn tượng nghệ thuật.

Việc khánh thành Công viên số 1 Lý Thái Tổ thể hiện bước đi rõ ràng của TP.HCM trong xu hướng phát triển bền vững, hòa nhập sâu và rộng hơn vào mạng lưới các thành phố hiện đại trên thế giới như. Đây là minh chứng cho chiến lược phát triển hiện đại nhưng luôn đặt con người ở vị trí trung tâm, lấy sự hài hòa giữa kinh tế và bảo tồn ký ức làm nền tảng.

Sân chơi thể thao trong công viên. Ảnh BTC

TS. Nguyễn Thị Hậu chia sẻ, dưới góc độ là người làm văn hóa, có thể thấy dự án tượng đài và công viên này là một bước đi mới mẻ và hiện đại cho đời sống cộng đồng của người dân thành phố. Tổng thể của toàn bộ công viên tượng đài chuyển tải được các khái niệm ý nghĩa dành tưởng niệm, tri ân, ghi nhớ về một sự kiện xảy vừa xảy ra và lại rất dễ hiểu đối với không chỉ người Việt Nam và cả người nước ngoài, những người đã chứng kiến và trải qua thời kỳ đại dịch. “Một kiến trúc nghệ thuật đương đại mang thuần ý nghĩa văn hóa, lịch sử phục vụ cộng đồng rất cần cho đời sống đô thị như TP.HCM”, TS. Hậu nhận xét.

“Thành phố hồi sinh sau đại dịch và đang hướng tới tương lai một cách mạnh mẽ”, là mong muốn và niềm tin của lãnh đạo và người dân thành phố khi nhắc về đại dịch Covid-19. Ảnh Lan Chi

Kiến trúc của Công viên số 1 Lý Thái Tổ là sự giao thoa tinh tế giữa ngôn ngữ thiết kế đương đại và triết lý nhân văn, biến nơi đây thành một biểu tượng mới cho đô thị hiện đại.

Với việc sử dụng chất liệu inox gương cho tượng đài trung tâm, công trình không chỉ là một khối vật thể tĩnh mà còn là một thực thể sống động, không ngừng phản chiếu sự vận động của thành phố và con người xung quanh. Thiết kế quảng trường hạ thấp tạo thành “hố ký ức” là một giải pháp kiến trúc đột phá, giúp tách biệt hoàn toàn tiếng ồn phố thị để tạo ra một không gian tĩnh lặng, chữa lành ngay giữa lòng đại đô thị sầm uất.

Những đường bo mềm mại và quảng trường tròn không chỉ giúp tối ưu hóa diện tích khu đất hình tam giác mà còn thể hiện tầm nhìn về một đô thị vị nhân sinh, nơi các góc cạnh sắc lạnh của bê tông được thay thế bằng sự kết nối và giao thoa. Đây chính là mẫu hình lý tưởng cho kiến trúc cảnh quan tương lai, nơi công trình không chỉ phục vụ công năng mà còn nuôi dưỡng cảm xúc và bảo tồn bản sắc nghĩa tình của TP.HCM.

Bảng giải thích kiến trúc của tượng đài được ghi chú chi tiết giúp người xem hiểu hơn về ý nghĩa của công trình. Ảnh Lan Chi

Tập đoàn Sun Group cho biết, nhân dịp khai trương và là thời gian cận Tết nên đã đầu tư một không gian hoa xuân rực rỡ trên toàn bộ 4,3 ha của công viên, trưng bày gần 30.000 cây và chậu hoa trái, hội tụ sắc xuân ba miền.

Hiện nay, giai đoạn 1 của công viên chức thức hoàn tất. Được biết công viên cũng nằm trong quy hoạch là một trạm của hệ thống đường sắt đô thị đang dần hình thành. Các chức năng của các giai đoạn tiếp theo cũng như việc có đặt tên khác cho công viên hay không, sẽ thuộc quyết định tiếp theo của thành phố.

Video cận cảnh thiết kế Quảng trường Giọt nước. Nguồn: Sun Group

Lan Chi