Cột mốc quan trọng trong nỗ lực vun đắp quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Nga - Việt Nam

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp Đại sứ Liên bang Nga tại Việt Nam Gennady Bezdetko. (Nguồn: Báo Nhân dân)

Phát triển năng động trên nhiều phương diện

Hiện nay, quan hệ Nga - Việt Nam phát triển năng động trên nhiều lĩnh vực và phương diện, dựa trên nền tảng vững chắc của mối quan hệ hữu nghị và sự hiểu biết lẫn nhau được vun đắp trong nhiều năm.

Đối thoại chính trị thường xuyên, thực chất ở các cấp, đặc biệt là cấp cao, đã góp phần quan trọng vào việc tăng cường quan hệ giữa hai nước. Các cuộc đối thoại trên tinh thần xây dựng và tin cậy giúp hai nước có quan điểm tương đồng trong các chương trình nghị sự quốc tế và song phương.

Đại sứ Nga tại Việt Nam Gennady Stepanovich Bezdetko. (Ảnh: Chu Văn)

Trong năm nay, Thủ tướng Chính phủ Việt Nam đã hai lần thăm Nga. Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung đã thăm Moscow với tư cách Đặc phái viên của Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam Tô Lâm.

Một số đoàn đại biểu cấp cao của Nga do lãnh đạo các cơ quan nghị viện, các địa phương, các bộ và cơ quan liên bang, các cơ sở khoa học và giáo dục, các hiệp hội công thương dẫn đầu đã đến thăm Việt Nam. Các chuyến thăm đã tạo thêm động lực hợp tác trong các lĩnh vực thương mại - đầu tư, khoa học - công nghệ và xã hội.

Đại diện hai nước tích cực tiếp xúc bên lề các sự kiện đa phương. Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đã tham dự Diễn đàn Kinh tế quốc tế Saint Petersburg; Bộ trưởng Tài chính Việt Nam Ngô Văn Tuấn tham dự Diễn đàn Kinh tế phương Đông tại Vladivostok. Tôi tin tưởng rằng điều này góp phần thiết lập đối thoại hữu ích và hiệu quả giữa các quan chức cũng như cộng đồng doanh nghiệp hai nước.

Chúng tôi coi chuyến thăm Nga sắp tới của Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Tô Lâm là một cột mốc quan trọng trong quá trình phát triển quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Nga - Việt Nam. Chúng tôi kỳ vọng hai bên sẽ thảo luận thực chất toàn bộ các vấn đề trong chương trình nghị sự song phương, thống nhất những hướng hợp tác mới trong dài hạn và đưa ra các quyết định cụ thể nhằm tiếp tục củng cố vững chắc quan hệ hai nước.

Hợp tác kinh tế sôi động

Kinh tế, thương mại và đầu tư là những lĩnh vực then chốt để khai thác hiệu quả tiềm năng hợp tác thực chất giữa Nga và Việt Nam. Việc phát triển các lĩnh vực này đã được xác định là ưu tiên cơ bản trong các văn kiện như Tuyên bố chung về những định hướng lớn của quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện trong giai đoạn mới, được thông qua vào tháng 5/2025 nhân chuyến thăm Moscow của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, và Kế hoạch tổng thể đến năm 2030 được ký bên lề chuyến thăm chính thức Việt Nam của Thủ tướng Chính phủ Liên bang Nga M.V. Mishustin vào tháng 1/2025.

Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh Kinh tế Á - Âu, hướng tới kỷ niệm 10 năm có hiệu lực vào ngày 5/10 tới đây, là công cụ quan trọng duy trì quan hệ hợp tác kinh tế giữa hai nước trong điều kiện phức tạp của thế giới hiện nay.

Bất chấp các biện pháp hạn chế, trừng phạt và tình trạng bất ổn địa chính trị, kim ngạch thương mại trong những năm gần đây vẫn tăng trưởng ổn định. Năm 2025, tổng kim ngạch thương mại tăng 6%, trong sáu tháng đầu năm nay tăng 14%. Lãnh đạo hai nước đã đặt mục tiêu nâng chỉ số này lên 15 tỷ USD trong trung hạn. Chúng tôi dự định kiên trì tiến tới mục tiêu đó.

Chúng tôi ghi nhận vai trò điều phối quan trọng của Ủy ban liên Chính phủ về hợp tác kinh tế - thương mại và khoa học - kỹ thuật, với kỳ họp tiếp theo dự kiến được tổ chức vào quý IV năm nay. Chúng tôi tin rằng việc tăng cường quan hệ kinh tế sẽ đáp ứng lợi ích căn bản của nhân dân hai nước. Việt Nam là một quốc gia phát triển năng động, có vị trí địa lý thuận lợi, nguồn nhân lực dồi dào và là một trong những trung tâm sản xuất, logistics của Đông Nam Á. Nga có công nghệ hiện đại, năng lực trong lĩnh vực năng lượng, công nghiệp, giao thông vận tải, tri thức khoa học và tài nguyên thiên nhiên. Những yếu tố này tạo điều kiện thuận lợi cho quan hệ hợp tác cùng có lợi trong dài hạn.

Tổ hợp nhiên liệu - năng lượng theo truyền thống vẫn là một trong những lĩnh vực ưu tiên của hợp tác Nga - Việt Nam. Liên doanh “Vietsovpetro” hoạt động trên thềm lục địa Việt Nam từ năm 1981 là một minh chứng cho quan hệ hợp tác hiệu quả. Từ năm 2008, liên doanh “đối ứng” “Rusvietpetro” bắt đầu hoạt động tại Khu tự trị Nenets. Năm ngoái, hai bên đã ký Hiệp định liên Chính phủ về mở rộng khu vực hoạt động thăm dò địa chất và khai thác dầu khí trên thềm lục địa Việt Nam và trên lãnh thổ Liên bang Nga, hướng đến mở rộng hoạt động của các doanh nghiệp.

Hai nước đang nghiên cứu khả năng cung cấp khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) của Nga cho Việt Nam và xây dựng hạ tầng sản xuất cần thiết với sự tham gia của Công ty cổ phần đại chúng “NOVATEK”. Những cơ hội hợp tác trong các lĩnh vực liên quan mới cũng đang mở ra, trong đó có năng lượng carbon thấp và các nguồn năng lượng tái tạo.

Tháng 3 năm nay, hai bên đã ký Hiệp định liên Chính phủ về hợp tác xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên trên lãnh thổ Việt Nam với sự tham gia của Tập đoàn Nhà nước “Rosatom”. Hiệp định đặt nền tảng pháp lý cho việc triển khai dự án quy mô lớn này, bao gồm xây dựng hai tổ máy điện theo thiết kế của Nga, bảo dưỡng kỹ thuật, cung cấp nhiên liệu và đào tạo nhân lực. Hai bên đã hoàn tất các thủ tục trong nước để văn kiện có hiệu lực và đang tích cực triển khai công tác chuẩn bị.

Chúng tôi nhận thấy tiềm năng lớn cho hợp tác hiệu quả trong các lĩnh vực chế tạo máy, công nghiệp chế biến, giao thông vận tải, đóng tàu, nông nghiệp, công nghiệp thủy sản và công nghệ số. Chúng tôi sẵn sàng tăng cường hợp tác trong lĩnh vực lương thực - thực phẩm. Năm ngoái, kim ngạch cung ứng nông sản hai chiều tăng 16%.

Hợp tác trong các lĩnh vực dược phẩm, y tế và du lịch có triển vọng tốt đẹp. Theo số liệu mới nhất, Việt Nam trở thành một trong ba điểm đến du lịch được người Nga yêu thích nhất. Số lượng công dân Nga đến Việt Nam đang tiến gần mốc 1 triệu người. Số lượng các chuyến bay thẳng gia tăng và việc mở rộng mạng đường bay khiến lượng khách du lịch tăng cao. Trong năm 2025, hai nước đã khai trương 31 chuyến bay trên 15 đường bay mới.

Quan hệ hợp tác giữa địa phương hai nước đóng góp lớn vào việc thúc đẩy mối quan hệ song phương nói chung. Các thành phố Moscow, Saint Petersburg, Kazan và Yekaterinburg đang tích cực thúc đẩy giao lưu nhiều mặt với các thành phố và tỉnh của Việt Nam.

Tham vấn chính trị cấp Thứ trưởng Ngoại giao Việt Nam-Nga. (Ảnh: Bảo Chi)

Những lĩnh vực ưu tiên dài hạn

Hợp tác trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo có bề dày lịch sử và truyền thống lâu năm. Trung tâm Nghiên cứu khoa học và công nghệ nhiệt đới hỗn hợp Nga - Việt sẽ kỷ niệm 40 năm thành lập vào tháng 3/2027. Hai bên đang tiến hành nhiều nghiên cứu đa dạng, trong đó có nghiên cứu biển, sinh thái, biến đổi khí hậu, y học, khoa học vật liệu, đào tạo nhân lực và các lĩnh vực khác.

Các nghiên cứu khoa học ứng dụng về công nghệ sinh học, phòng chống các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm và bảo đảm an toàn cho các loại cây trồng ngày càng có ý nghĩa cấp thiết. Trong nhiều thập niên, Trung tâm Nhiệt đới đã triển khai các dự án và chương trình nghiên cứu chung phục vụ lợi ích của hai nước, là công cụ hợp tác độc đáo trong lĩnh vực chuyên ngành và trong quá trình tạo ra tri thức khoa học.

Hướng hợp tác này mang tính ưu tiên. Không phải ngẫu nhiên năm 2026 được tuyên bố là “Năm hợp tác Nga - Việt Nam trong lĩnh vực khoa học và giáo dục”. Điều này tạo cơ hội thuận lợi để mở rộng trao đổi học thuật và hình thành các mối liên kết công nghệ dài hạn.

Chúng tôi đặc biệt chú trọng thúc đẩy hợp tác trong các ngành công nghệ cao, nhất là trong bối cảnh “Cách mạng công nghiệp 4.0”. Các cơ quan và tổ chức có thẩm quyền của hai bên đang hợp tác trong việc xây dựng các “thành phố thông minh”, cung cấp dịch vụ công theo hệ thống “một cửa”, bảo đảm an toàn cơ sở dữ liệu, cũng như áp dụng các giải pháp số trong giao thông vận tải và khu vực công nghiệp.

Trí tuệ nhân tạo và an ninh thông tin thuộc nhóm những lĩnh vực hợp tác được ưu tiên. Trong bối cảnh địa chính trị hiện nay, việc tập hợp tiềm lực và trao đổi kinh nghiệm tiên tiến trong các ngành chiến lược là yêu cầu cấp thiết.

Chúng tôi coi trọng hợp tác sử dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình. Mối quan hệ hợp tác này bao quát nhiều lĩnh vực, trong đó có y học, dược phẩm, sản xuất vật liệu mới và nông nghiệp. Nga sở hữu một trong những tiềm lực khoa học - công nghệ lớn nhất thế giới trong lĩnh vực này.

Chúng tôi đặc biệt chú trọng hợp tác xây dựng Trung tâm Khoa học và Công nghệ hạt nhân tại Việt Nam. Hai bên đang tiếp tục làm việc về dự án này. Tháng 11/2025, đơn vị chuyên trách của Tập đoàn Nhà nước “Rosatom” đã cung cấp lô nhiên liệu tiếp theo cho Lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu Đà Lạt, đủ để sử dụng trong nhiều năm tới. Một số hoạt động khác đã được vạch ra trong Lộ trình phát triển công nghệ nguyên tử đến năm 2030 do “Rosatom” và Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam phối hợp triển khai.

Nguồn lực đáng tin cậy

Con người có lẽ là “nguồn lực” đáng tin cậy và bền vững nhất của hai nước chúng ta. Nhiều công dân Việt Nam được đào tạo tại Liên Xô và Nga đã trở thành những nhà hoạt động chính trị, nhà khoa học, kỹ sư, nhà quản lý, chuyên gia có trình độ cao và doanh nhân nổi tiếng trong nhiều lĩnh vực, đóng góp quan trọng vào sự phát triển của đất nước mình.

Cần gìn giữ những truyền thống tốt đẹp này, đồng thời điều chỉnh hợp tác giáo dục phù hợp với điều kiện hiện nay và nhu cầu của hai bên. Chúng tôi sẵn sàng tiếp tục hỗ trợ những người bạn Việt Nam đào tạo chuyên gia có trình độ trong khuôn khổ ngân sách do Chính phủ Liên bang Nga cấp. Xin nhắc lại rằng khoản ngân sách này dành cho 1.000 suất học bổng mỗi năm.

Trong khuôn khổ quan hệ gần gũi truyền thống trên lĩnh vực nhân văn, chúng tôi đang nỗ lực phổ biến tiếng Nga và tiếng Việt. Đây là tiền đề quan trọng để gìn giữ truyền thống hữu nghị và đoàn kết giữa nhân dân hai nước trong dài hạn.

Chúng tôi hướng tới phát triển các chương trình giáo dục và khoa học chung, triển khai hệ thống văn bằng kép và các dự án trao đổi học thuật. Một ví dụ nổi bật về hợp tác trong lĩnh vực giáo dục và khoa học là Diễn đàn Hiệu trưởng các trường đại học Nga và Việt Nam lần thứ ba, được tổ chức ngày 22/5/2026 tại Trường Đại học Giao thông vận tải Hà Nội. Diễn đàn trở thành nơi thảo luận các vấn đề hợp tác thời sự nhằm tập hợp nỗ lực của những trường phái khoa học hàng đầu của Nga và Việt Nam.

Chúng ta đã tổ chức các cuộc gặp trong khuôn khổ Liên minh các trường đại học kỹ thuật Nga - Việt, quy tụ các trường đại học hàng đầu trong các lĩnh vực, hướng tới gia tăng số lượng sinh viên chuyên ngành kỹ thuật. Hiện có hơn 500 thỏa thuận hợp tác đang được triển khai.

Nhân dịp này, tôi xin gửi lời mời thanh niên Việt Nam tham gia các chương trình giáo dục chung, các kỳ thi Olympic quốc tế và các cuộc thi do Nga tổ chức, mở ra triển vọng theo học bậc đại học tại những cơ sở giáo dục đại học tốt nhất nước Nga.

Nếu chúng ta kết hợp nguồn lực con người được “tích lũy” qua nhiều thập niên với chiến lược đổi mới sáng tạo mới và các thành tựu của tiến bộ công nghệ, hợp tác giáo dục sẽ trở thành động lực thúc đẩy các dự án khoa học, công nghệ và kinh tế quy mô lớn giữa Nga và Việt Nam.