Cricova, thơm men xuân

Bản đồ hệ thống đường hầm và kho rượu dưới lòng đất, tỷ lệ 1:750, trưng bày cho khách tham quan.

Khi rời xa căn bếp quen để mang theo ký ức Tết Việt đến một miền đất khác, tôi mới nhận ra, ở đâu có mùa xuân, ở đó con người cũng tìm đến men rượu để đánh dấu một khởi đầu. Chỉ là men rượu ấy mang hình hài khác, mùi hương khác, và câu chuyện đi cùng cũng đổi giọng.

Giữa thời khắc chuyển giao của những cũ - mới, của cái đã qua và cái chưa tới, tôi đặt chân tới Moldova trong mùa đông Đông Âu lạnh cắt da thịt.

Để rồi đi xuống lòng đất Cricova, hầm rượu nổi tiếng nhất ở nước này và cũng là hầm rượu dưới lòng đất lớn thứ hai trên thế giới, tôi tìm thấy một mùa xuân rất khác - không hiện diện bằng sắc hoa hay tiếng pháo, mà bằng sự tĩnh lặng, khiêm tốn nhưng ấm áp từ bên trong.

Đường đến Cricova vắng vẻ trong sương mù tháng Mười Hai, xung quanh là những vườn nho úa tàn bởi giá rét. Nhưng tất cả đã dừng lại trên cánh cửa hầm rượu.

Không khí trong hầm mát lạnh ổn định, chỉ từ 12 độ C tới 14 độ. Ở đây, thời gian như thể đã học được cách điều hòa nhịp thở để giữ cho rượu không đổi màu đổi vị.

Những bức tường đá vôi thô ráp mang theo hơi ẩm của đất, của hàng chục năm rượu vang được ủ trong bóng tối bao bọc lấy Cricova, làm cho hầm rượu này trở nên huyền bí.

Cricova dễ khiến người ta nghĩ tới một thành phố nằm sâu dưới lòng đất, nơi những con đường kéo dài hàng trăm kilômét không dẫn ra ánh sáng mà dẫn vào chiều sâu của đất và của thời gian.

Ở đó, không ai có thể đi bộ hết mọi ngả, người ta ngồi lên những chuyến xe điện nhỏ, lăn bánh chậm rãi qua các “con phố” mang tên các loại nho đã dùng để ủ rượu: Cabernet, Chardonnay, Fetească… Mỗi cái tên vang lên như một lời tự giới thiệu khẽ khàng về đất đai, khí hậu và lịch sử đã nuôi dưỡng đất nước Moldova.

Những nguyên thủ quốc gia và người có tầm ảnh hưởng đã tới thăm và có ít nhất 1 bộ sưu tập tại Cricova.

Ở đây người ta nói khẽ hơn, như thể sợ làm xáo trộn nhịp sống thầm lặng của những chai rượu đang nằm yên say ngủ trong sự bảo bọc tuyệt đối. Bởi Cricova không chỉ là một hầm rượu, mà đó là văn hóa, là di sản quốc gia của Moldova. Rượu vang, hay hơn hết, rượu vang Cricova, đã trở thành một phần danh tính của đất nước này.

Dưới lòng đất của Cricova, rượu được ủ trong những thùng gỗ sồi lớn, yên tĩnh và vững chãi. Gỗ sẫm màu, bề mặt nhẵn lại theo năm tháng, in dấu bao bàn tay đã chạm vào, chăm sóc cẩn thận từng chai rượu như đứa con mình hoài thai.

Điều làm tôi bất ngờ là có ít nhất 3 chuyên gia về rượu làm việc ở Cricova, trong số khoảng 20 chuyên gia trên toàn thế giới. Mùi gỗ sồi, mùi vang đang lặng lẽ lên men, mùi đá ẩm của lòng đất quyện vào nhau, tạo thành một thứ hương rất riêng - không nồng nàn mời gọi, không ngọt ngào dễ dãi, mà sâu sắc và bền bỉ.

Cricova được nhắc đến không chỉ vì quy mô đồ sộ mà vì những gì nó lặng lẽ cất giữ. Trong bóng tối ấy, có những chai rượu đã nằm yên hàng chục năm, thậm chí hàng trăm năm có lẻ. Chúng được đánh số cẩn thận, ghi chép tỉ mỉ như những hồ sơ ký ức của một dân tộc. Người ta kể rằng, qua những giai đoạn lịch sử đầy biến động, khi mọi thứ trên mặt đất đổi thay và xô lệch, rượu vang vẫn được gìn giữ như một phần máu thịt của Moldova.

Giữa lòng đất yên tĩnh ấy, tôi chợt hiểu vì sao Cricova được gìn giữ như một di sản quốc gia. Nơi đây không chỉ bảo tồn những chai rượu quý, mà còn bảo tồn một phong cách sống rất Moldova.

Người ta sống chậm, sống sâu và tin vào giá trị của sự nhẫn nại và chăm chỉ. Những chai rượu nằm im trong bóng tối không hề bị lãng quên. Chúng đang ươm mầm vị giác, làm sâu sắc thêm hương thơm nồng nàn nhưng không hề gay gắt, giống như lịch sử của một dân tộc đã đi qua nhiều thăng trầm mà vẫn giữ được sự bình yên và hào phóng, vẫn mạnh mẽ, vững vàng trong nội tại...

Người dân Moldova coi rượu vang là thức uống không thể thiếu trong mỗi gia đình, mỗi bữa cơm. Bởi rượu với họ không chỉ là một loại đồ uống lên men mà là một cá thể sống đặc biệt. Rượu vang đã đi từ những ngày còn trẻ đến năm tháng già đi, biến đổi mỗi năm mỗi khác.

Đi sâu hơn nữa, tôi được dẫn vào những khu vực đặc biệt - nơi lưu giữ những bộ sưu tập rượu quý, nơi từng đón tiếp các nguyên thủ quốc gia và những vị khách quan trọng. Nhưng ngay cả trong những không gian tưởng chừng trang trọng ấy, Cricova vẫn giữ cho mình một vẻ khiêm nhường rất riêng.

Ở Moldova, rượu vang luôn đi cùng sự hiếu khách. Trong những ngôi nhà bản xứ, ly rượu thường được rót ra trước cả lời chào hỏi, như một cách mở cửa lòng mình với người đối diện. Khách đến chơi, dù quen hay lạ cũng được mời một ngụm vang tự ủ, để câu chuyện bắt đầu chậm rãi và chân thành hơn.

Và tinh thần hiếu khách ấy, khi đi xuống lòng đất Cricova, đã được phóng chiếu ở một quy mô lớn hơn - nơi rượu vang tiếp tục làm cầu nối giữa con người, lịch sử và những cuộc gặp gỡ đến từ khắp thế giới.

Các nước được đánh dấu trên bản đồ là nơi Cricova đã xuất khẩu rượu vang tới.

Giữa Cricova, trong căn phòng sâu dưới lòng đất, tôi nâng ly vang của mình. Ánh đèn vàng phản chiếu lên chất rượu sẫm màu, lặng lẽ. Vị vang lan chậm, để hậu vị đậm đà và ngọt nhẹ nơi đầu lưỡi. Uống rượu vang trong không gian ấy, tôi chợt hiểu vì sao người Moldova không vội. Khi đã sống cùng rượu từ thuở nhỏ, con người ta học được cách chờ đợi, và hơn hết, là học cách tôn trọng những điều cần thời gian để chín muồi.

Khoảnh khắc ấy làm tôi nghĩ đến hương vị Tết quê nhà. Nếu Tết Việt Nam là trở về, là đoàn tụ, thì ở Cricova, tinh thần năm mới dường như nằm ở việc biết dừng lại để suy ngẫm, để nhìn sâu vào những gì đã qua trước khi bước tiếp. Mỗi chai rượu là ký ức về một năm đi qua, dẫu đắng cay nhưng vẫn ấm áp tròn đầy.

Rời Cricova để trở lại ánh sáng nhạt của buổi chiều mùa đông, tôi ngoảnh đầu nhìn để thấy thời gian trên mặt đất lại trôi nhanh như mọi ngày. Moldova đã bước vào thời đại mới, nhưng Cricova vẫn đứng yên trong âm thầm như một chứng nhân lịch sử. Rượu vang đã thay người lưu lại từng khoảnh khắc của thời gian trong hương vị nồng nàn, háo hức chào năm mới sang.

LÊ HOÀNG MỘC MIÊN