Cú hích cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước

Ðiểm danh “pháo đài kinh tế” sắp cổ phần hóa

Vốn được xem như “pháo đài” của nền kinh tế. 20 tập đoàn, tổng công ty lớn nhất cả nước vừa được đưa vào danh sách cổ phần hóa, trong đó, có 19 tập đoàn, tổng công ty trực thuộc Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp và Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (Agribank). Từ đầu năm 2025, các doanh nghiệp này được chuyển giao về Bộ Tài chính. Tính đến cuối năm 2024, tổng tài sản đạt 2,54 triệu tỷ đồng, bằng 65% tổng tài sản doanh nghiệp Nhà nước (DNNN). Tổng doanh thu hợp nhất hơn 2 triệu tỷ đồng, lợi nhuận trước thuế hơn 111.000 tỷ đồng.

Các đơn vị này sẽ được lựa chọn một trong các hình thức cổ phần hóa gồm: giữ nguyên vốn nhà nước hiện có tại doanh nghiệp, phát hành thêm cổ phiếu để tăng vốn điều lệ; bán một phần vốn Nhà nước hiện có tại doanh nghiệp hoặc kết hợp vừa bán bớt một phần vốn Nhà nước vừa phát hành thêm cổ phiếu để tăng vốn điều lệ; bán toàn bộ vốn Nhà nước hiện có tại doanh nghiệp hoặc kết hợp vừa bán toàn bộ vốn Nhà nước vừa phát hành thêm cổ phiếu để tăng vốn điều lệ.

Quy định trên được xem như cú hích trong bối cảnh cổ phần hóa DNNN thời gian qua chậm tiến độ. Trong số 30 doanh nghiệp được phê duyệt kế hoạch cổ phần hóa giai đoạn 2021-2025, mới có 5 doanh nghiệp thành lập ban chỉ đạo, tổ giúp việc; 13 doanh nghiệp đang triển khai bước chuẩn bị, chưa có doanh nghiệp hoàn thành cổ phần hóa. Thậm chí, 1 doanh nghiệp xin lùi thời gian thực hiện cổ phần hóa sang giai đoạn 2026-2030.

Người lao động sẽ được mua cổ phần ưu đãi khi doanh nghiệp cổ phần hóa. Trong ảnh, người lao động Tổng Công ty thăm dò và khai thác dầu khí. Ảnh: PVEP

“Giai đoạn 2021-2025, công tác cổ phần hóa, thoái vốn, sắp xếp lại còn chậm. Thực tế này xuất phát từ việc một số bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp, đặc biệt, người đứng đầu còn chưa thực sự quyết liệt triển khai kế hoạch cổ phần hóa, thoái vốn. Một số DNNN chưa chủ động triển khai chính sách, khi phải thực hiện cổ phần hóa mới bắt đầu thực hiện sắp xếp lại, xử lý nhà, đất, từ đó ảnh hưởng đến tiến độ cổ phần hóa. Bên cạnh đó, còn có tâm lý không muốn thoái vốn khỏi những ngành, lĩnh vực có tỷ suất sinh lời cao làm cho tiến độ thoái vốn chậm lại”, đại diện Bộ Tài chính cho biết.

Theo bà Nguyễn Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp Nhà nước (Bộ Tài chính), số lượng DNNN giảm mạnh từ khoảng 12.000 vào khoảng 2001, còn 700 doanh nghiệp vào 2017. Từ năm 2017 đến nay, tốc độ sắp xếp giảm mạnh, số doanh nghiệp 100% vốn nhà nước chỉ giảm còn khoảng 200 đơn vị, quá trình cơ cấu lại đi vào chiều sâu hơn.

Bán cổ phần ưu đãi cho người lao động

Một trong những điểm mới của chính sách cổ phần hóa là bán cổ phần ưu đãi cho người lao động. Theo đó, người lao động làm việc theo hợp đồng lao động và người quản lý doanh nghiệp của doanh nghiệp cổ phần hóa tại thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp cổ phần hóa. Mỗi người lao động được mua tối đa 100 cổ phần cho mỗi năm thực tế làm việc. Người lao động đại diện hộ gia đình nhận khoán ổn định lâu dài được mua tối đa 100 cổ phần cho mỗi năm thực tế đã nhận khoán. Giá cổ phần ưu đãi bằng 60% giá trị 1 cổ phần tính theo mệnh giá (10.000 đồng/cổ phần). Số cổ phần bán với giá ưu đãi, người lao động phải nắm giữ và không được chuyển nhượng trong vòng 3 năm.

Người lao động cam kết làm việc lâu dài (từ 3 năm trở lên) sẽ được mua thêm 200 cổ phần/1 năm cam kết làm việc tiếp, tối đa 2.000 cổ phần. Chuyên gia giỏi, có trình độ chuyên môn nghiệp vụ cao được mua thêm theo mức 500 cổ phần/1 năm cam kết làm việc tiếp, tối đa 5.000 cổ phần. Hết thời gian cam kết, cổ phần ưu đãi chuyển thành cổ phần phổ thông.

Trao đổi với PV Tiền Phong, TS. Lê Đăng Doanh, nguyên Viện trưởng Nghiên cứu và quản lý kinh tế T.Ư cho biết, việc cổ phần hóa diễn ra nhiều năm nay và có đơn vị thành công. Các DNNN trong danh sách cổ phần hóa cần hoàn chỉnh khung pháp luật về cổ phần hóa và thực hiện minh bạch, đánh giá đầy đủ giá trị doanh nghiệp, cả sở hữu trí tuệ, sáng chế, phát minh, tránh lợi dụng cổ phần hóa gây tổn thất tài sản Nhà nước.

“Việc bán cổ phần ưu đãi cho người lao động là tiến bộ trong cổ phần hóa nhằm giữ chân người lao động. Dành ưu đãi cho người lao động là một phần nhằm giúp doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn”, ông Doanh nói.

Ngọc Linh