Cú hích để hộ kinh doanh có doanh thu lớn 'khoác áo' doanh nghiệp

Bộ Tài chính vừa công bố dự thảo thông tư hướng dẫn chế độ kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ. Dự thảo quy định theo hướng đơn giản hóa kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ, với cách làm tương tự như kế toán cho hộ, cá nhân kinh doanh. Những thay đổi này được giới chuyên môn kỳ vọng sẽ góp phần khuyến khích, tạo điều kiện cho các HKD chuyển đổi thành doanh nghiệp.

Từ áp lực sổ sách đến bài toán chuyển đổi

Bà Đào Lan Hương, chủ một cửa hàng gia dụng tại Hà Nội, đang trải qua những ngày "đau đầu" với sổ sách. Năm 2025, doanh thu cửa hàng đạt 8 tỷ đồng, bình quân 660 triệu đồng/tháng. Trước đây, với 7 lao động và mô hình thuế khoán, việc vận hành khá đơn giản. Tuy nhiên, từ đầu năm 2026, khi cơ chế thuế khoán bị bãi bỏ, mọi chuyện đã khác.

Cán bộ thuế đang hỗ trợ HKD thực hiện kê khai thuế.

"Đối tác yêu cầu hóa đơn ngày càng nhiều, giao dịch chủ yếu qua chuyển khoản ngân hàng khiến dòng tiền hoàn toàn minh bạch, nhưng việc quản lý sổ sách trở nên phức tạp hơn bao giờ hết", bà Hương chia sẻ.

Sau nhiều cân nhắc, bà Hương quyết định hướng tới việc thành lập doanh nghiệp. Theo bà, nếu tiếp tục là HKD, cơ sở vẫn phải thực hiện kê khai, chứng từ chặt chẽ nhưng lại chịu trách nhiệm vô hạn về tài sản. Ngược lại, chuyển sang doanh nghiệp siêu nhỏ giúp bà được hạch toán chi phí hợp lý, ký hợp đồng dài hạn và đặc biệt là được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) trong những năm đầu.

"Điều tôi lo nhất là năng lực quản trị và kế toán. Nhưng nếu không chuyển đổi, cửa hàng sẽ mãi manh mún, khó tham gia vào các kênh bán lẻ hiện đại", bà Hương thừa nhận.

Câu chuyện của bà Hương không phải là cá biệt. Theo Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI, việc chuyển đổi từ HKD sang doanh nghiệp là một "tính toán khôn ngoan" về mặt pháp lý. Lợi thế lớn nhất là tính "trách nhiệm hữu hạn". Khi doanh nghiệp gặp rủi ro phá sản, trách nhiệm nợ sẽ chấm dứt ở phần vốn góp. Trong khi đó, chủ HKD phải chịu trách nhiệm vô hạn, có nguy cơ mất toàn bộ tài sản cá nhân để trả nợ.

Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính Ngân hàng (Đại học Nguyễn Trãi), cũng nhận định: "Khi hóa đơn, chứng từ trở thành chuẩn mực, mô hình công ty TNHH hay doanh nghiệp siêu nhỏ mang lại lợi thế rõ rệt về tiếp cận vốn, mở rộng quy mô và tham gia chuỗi cung ứng chính thống". Ông dự báo làn sóng chuyển đổi sẽ diễn ra mạnh mẽ, nhất là với nhóm HKD có doanh thu trên 3 tỷ đồng/năm.

Thực tế, tiềm lực của khu vực HKD là rất lớn. Số liệu ngành thuế năm 2024 cho thấy có 860 HKD doanh thu trên 30 tỷ đồng/năm, cá biệt có hộ đạt gần 560 tỷ đồng. Tuy nhiên, tỷ lệ chuyển đổi vẫn rất thấp. Năm 2025, chỉ hơn 3.200 HKD "lên đời" doanh nghiệp.

Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Tâm, thực tiễn cho thấy quá trình chuyển đổi từ HKD lên doanh nghiệp vẫn còn chậm, xuất phát từ 4 rào cản lớn. Đó là lo ngại chi phí tuân thủ khi báo cáo thuế phức tạp hơn so với thuế khoán; Năng lực quản trị yếu bởi phần lớn hoạt động kiểu gia đình, thiếu kiến thức về pháp lý và quản trị dòng tiền; Nhiều HKD khó tiếp cận nguồn lực, chưa thấy rõ lợi ích tức thì về vay vốn hay đất đai khi lên doanh nghiệp; Về thủ tục hành chính như thành lập, giải thể dù đã cải cách nhưng vẫn còn rườm rà.

Cởi trói cơ chế, tạo đà cất cánh

Để hiện thực hóa mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030 theo Nghị quyết 68-NQ/TW, nguồn "đầu vào" từ khu vực HKD được xem là then chốt. Bộ Tài chính xác định năm 2026 là thời điểm hành động quyết liệt với nhiều giải pháp đồng bộ.

Về mặt chính sách, Luật Thuế TNDN (sửa đổi) được Quốc hội thông qua cuối năm 2025 đã cho phép miễn thuế 2 năm đầu đối với doanh nghiệp thành lập mới từ HKD. Bộ Tài chính cũng đang hoàn thiện khung pháp lý để bãi bỏ hoàn toàn thuế khoán từ 01/01/2026, buộc các HKD lớn phải minh bạch hóa, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng.

Đáng chú ý, dự thảo thông tư mới về chế độ kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ đang được Bộ Tài chính xây dựng theo hướng đơn giản hóa tối đa, tương tự như kế toán HKD. "Chúng tôi sẽ cung cấp miễn phí các nền tảng số, phần mềm kế toán dùng chung để giảm chi phí và rủi ro cho họ trong giai đoạn chuyển mình", đại diện cơ quan quản lý nhấn mạnh.

Những thay đổi này cũng được giới chuyên môn kỳ vọng sẽ góp phần khuyến khích, tạo điều kiện cho các HKD chuyển đổi thành doanh nghiệp. Ông Nguyễn Quang Huy đề xuất thêm: bên cạnh công cụ thuế, các hiệp hội và địa phương cần hỗ trợ đào tạo kỹ năng số, thương mại điện tử để HKD thấy được lợi ích thực tế của việc "lớn lên".

Chuyển đổi lên doanh nghiệp không chỉ là thay đổi tên gọi pháp lý, mà là bước đệm để kinh doanh bài bản và bền vững hơn. Khi các rào cản về thuế, kế toán và tâm lý được gỡ bỏ bằng những chính sách thiết thực, HKD sẽ có đủ tự tin để bước ra khỏi "vùng an toàn", trở thành động lực tăng trưởng quan trọng cho nền kinh tế trong kỷ nguyên mới.

Luật sư Trần Xoa nhận định, cùng với sự hỗ trợ từ chính sách, kỹ thuật, người kinh doanh thấy được lợi ích khi lên mô hình doanh nghiệp thì tốc độ khởi nghiệp cũng như chuyển đổi lên doanh nghiệp của các HKD sẽ tăng tốc nhanh chóng lên 2 triệu hay 3 triệu doanh nghiệp trong thời gian tới. "Trong một môi trường kinh doanh xanh - sạch, người mua và người bán sử dụng hóa đơn, minh bạch hóa nguồn hàng hóa dịch vụ thì việc thành lập doanh nghiệp là sự lựa chọn tất yếu. Lực lượng này sẽ đóng góp lớn hơn cho sự phát triển kinh tế trong giai đoạn tới, bước vào kỷ nguyên mới", luật sư Trần Xoa nhấn mạnh.

Thanh Hoa