'Cú ngã ngựa' của tỷ phú Jensen Huang phơi bày những mâu thuẫn nghiêm trọng trong chiến lược của Mỹ với Trung Quốc

Mỹ đang đẩy mạnh các biện pháp siết chặt xuất khẩu và kiểm soát công nghệ chip trí tuệ nhân tạo (AI) đối với Trung Quốc thông qua một loạt động thái mới từ cả Nhà Trắng và Quốc hội. (Nguồn: X)

Tờ Asia Times nhận định, việc tỷ phú Jensen Huang từ chức Giám đốc điều hành (CEO) của đế chế Nvidia trong tuần này diễn ra trong bối cảnh đan xen nhiều vấn đề: Những lo ngại về quản trị doanh nghiệp, các cáo buộc liên quan đến hoạt động tình báo, cùng sự giám sát chặt chẽ đối với hoạt động xuất khẩu chất bán dẫn sang Trung Quốc.

Liệu Washington có đứng đằng sau?

Kể từ khi Washington áp đặt các biện pháp kiểm soát toàn diện đối với sản phẩm chip vào tháng 10/2022, thêm các biện pháp thắt chặt vào tháng 10/2023, rồi sau đó nới lỏng có chọn lọc để cho phép tiếp cận các bộ vi xử lý H200 của Nvidia vào tháng 12/2025, ông Huang trở thành ví dụ điển hình cho những mâu thuẫn trong chính sách của Mỹ đối với Trung Quốc. Và sự ra đi của tỷ phú công nghệ gốc Á này càng làm nổi rõ hơn những căng thẳng đó.

Tranh cãi trước mắt liên quan đến công ty Megaspeed International có trụ sở tại Singapore và công ty con Speedmatrix tại Malaysia. Ngày 10/11, Hãng tin Reuters đưa tin về các cáo buộc cho rằng mối quan hệ giữa ông Huang và cựu CEO Megaspeed, bà Alice Huang, có liên quan đến việc chuyển lô hàng chip Nvidia trị giá ít nhất 7,5 tỷ USD sang Trung Quốc. Con số này cùng cáo buộc về việc chuyển hướng lô hàng vẫn chưa được xác minh độc lập.

Hội đồng quản trị của Nvidia cũng phải đối mặt với những thông tin tiết lộ về các mối quan hệ thân mật của ông Huang với nhân viên cấp dưới, trong đó có bà Kimberly Powell, Phó Chủ tịch phụ trách mảng chăm sóc sức khỏe. Sau đó, Reuters đưa tin, các thành viên Hội đồng quản trị từng cân nhắc việc bãi nhiệm ông. Nvidia đã thông báo về một cuộc điều tra độc lập trước khi ông từ chức.

Cuộc điều tra tại Singapore khiến cho tình hình thêm phức tạp, đặc biệt liên quan đến hoạt động gián điệp. Hôm 12/11, Bộ Nội vụ Singapore cho biết bà Alice Huang không bị điều tra về hành vi gián điệp. Cảnh sát nhận thấy không đủ bằng chứng để xác lập các tội danh liên quan đến việc khai báo không chính xác trong quá trình điều tra Công ty Megaspeed, mặc dù họ đánh giá bà Huang đã cố tình cung cấp thông tin sai lệch về vai trò của mình tại công ty này. Các cuộc điều tra nhắm vào Megaspeed và những cá nhân khác vẫn đang được tiến hành.

Cựu CEO Nvidia Jensen Huang. (Nguồn: X)

Việc ông Jensen Huang từ nhiệm cũng làm dấy lên những suy đoán về một sự dàn dựng mang tính chính trị. Hiện chưa có bằng chứng công khai nào cho thấy Washington đứng sau vụ việc này.

Giới phân tích đưa ra một giả thuyết giải thích thuyết phục hơn: Đây là cuộc khủng hoảng trong nội bộ doanh nghiệp với mục đích chính là làm suy yếu nhân vật vốn ủng hộ mạnh mẽ việc hợp tác thương mại với Trung Quốc. Điều này có thể mang lại lợi thế cho những người vốn theo đường lối cứng rắn về an ninh tại Mỹ – những người từ lâu đã coi những kiểu hợp tác như vậy là một mối đe dọa về mặt chiến lược.

Kiểm soát chip bán dẫn với Trung Quốc: “Canh bạc” của Mỹ

Lập luận của cựu CEO Nvidia Jensen Huang rất rõ ràng. Ông cho rằng, việc tiếp tục cho phép Trung Quốc tiếp cận công nghệ, phần cứng, phần mềm và hệ sinh thái phát triển (như kiến trúc CUDA và chip AI) của Nvidia giúp Mỹ giữ chân các kỹ sư và doanh nghiệp nước này trong quỹ đạo công nghệ phương Tây, thay vì buộc họ phải tự xây dựng từ đầu.

Ngược lại, việc cô lập hoàn toàn hoặc siết chặt quá mức sẽ tạo ra động lực mạnh mẽ để Bắc Kinh đẩy nhanh tốc độ nghiên cứu, sản xuất các giải pháp thay thế trong nước (như chip AI từ Huawei, Alibaba) và tự lập cơ sở hạ tầng riêng, làm giảm tầm ảnh hưởng dài hạn của công nghệ Mỹ.

Quan điểm của ông đại diện cho trạng thái “phụ thuộc lẫn nhau có kiểm soát”, tức là duy trì sự phụ thuộc về thương mại như một phương thức để bảo toàn ảnh hưởng địa chính trị. Đây là một đề xuất hấp dẫn về mặt thương mại, nhưng ngày càng trở nên khó dung hòa với các ưu tiên an ninh quốc gia của Washington.

Vụ việc Megaspeed cũng phơi bày những hạn chế thực tế trong các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ. Việc áp đặt hạn chế đối với các lô hàng chip vật lý rất khó thực thi trong các chuỗi cung ứng công nghệ liên kết chặt chẽ tại Đông Nam Á – nơi quyền sở hữu, phân phối, lưu trữ dữ liệu và người dùng cuối có thể nằm dưới thẩm quyền pháp lý của nhiều quốc gia khác nhau.

Cuộc điều tra tại Singapore và quá trình giám sát Speedmatrix tại Malaysia đã cho thấy tầm quan trọng của việc hợp tác quản lý trong khu vực. Ngày 12/11, Hãng tin Reuters đưa tin, các công ty trí tuệ nhân tạo (AI) của Trung Quốc đã tìm cách tiếp cận năng lực tính toán dựa trên công nghệ của Nvidia thông qua các Trung tâm dữ liệu ở nước ngoài, bao gồm cả những trung tâm đặt tại Đông Nam Á. Nói cách khác, các hạn chế về phần cứng không đồng nghĩa với việc loại bỏ hoàn toàn khả năng tiếp cận năng lực tính toán.

Đối với Washington, mối nguy hiểm còn dài hạn hơn. Các công ty bị loại khỏi hệ sinh thái của Nvidia sẽ có động lực mạnh mẽ hơn để phát triển các giải pháp thay thế trong nước, chẳng hạn như các nền tảng điện toán của Huawei hiện nay.

Dù nền kinh tế lớn thứ hai thế giới vẫn đang phải đối mặt với những trở ngại đáng kể trong các lĩnh vực như chế tạo tiên tiến, bộ nhớ và hiệu năng điện toán tích hợp..., khả năng tự chủ về công nghệ là một quá trình tích lũy. Việc bị loại trừ trong một thời gian dài có thể khiến các giải pháp thay thế trong nước ngày càng được đẩy mạnh.

Do đó, các chuyên gia kinh tế nhìn nhận, chính sách của Mỹ có thể vừa làm chậm khả năng tiếp cận công nghệ điện toán tiên tiến của Trung Quốc, vừa thúc đẩy nước này xây dựng một hệ sinh thái công nghệ đối trọng.

Vấn đề khoáng sản càng khiến niềm tin của Washington vào việc sử dụng công nghệ như một công cụ kiềm tỏa trở nên bấp bênh hơn. Trung Quốc đang nắm giữ vị thế thống trị trong khâu xử lý các loại vật liệu có tầm quan trọng chiến lược, bao gồm đất hiếm, gali và gecmani. Đây là những nguyên liệu thiết yếu cho các ứng dụng trong lĩnh vực điện tử tiên tiến và sản xuất công nghiệp.

Washington có thể thắt chặt việc cấp phép bán dẫn chỉ trong một đêm; trong khi đó, việc thiết lập các mạng lưới tinh chế và xử lý khoáng sản có khả năng cạnh tranh sẽ cần đến nhiều năm. Sự chênh lệch về khung thời gian này mang lại cho Bắc Kinh lợi thế đáng kể trong bất kỳ cuộc đối đầu kéo dài nào.

Ngoài ra, các hạn chế về công nghệ từ phía Mỹ có thể bị đáp trả bằng sức ép lên chính nền tảng của hoạt động sản xuất công nghiệp.

Sự ra đi của cựu CEO Jensen Huang cũng bộc lộ tình trạng phân mảnh trong quá trình hoạch định chính sách của Mỹ. Nhà Trắng có thể ủng hộ việc duy trì các hoạt động thương mại có chọn lọc, trong khi Quốc hội lại yêu cầu các hạn chế nghiêm ngặt hơn; Bộ Thương mại thì thực thi các biện pháp kiểm soát xuất khẩu, còn các cơ quan tình báo lại ưu tiên những mối quan ngại về phản gián.

Những chương trình nghị sự trái ngược này khiến Bắc Kinh và giới doanh nghiệp quốc tế khó giải mã và dự đoán về chính sách của Mỹ.

Việc Tổng thống Donald Trump ưu tiên thúc đẩy hợp tác thương mại không đảm bảo rằng Quốc hội hay các cơ quan quản lý sẽ duy trì định hướng đó. Hệ quả là vấn đề về uy tín, không chỉ gói gọn trong trường hợp của Nvidia mà còn lan rộng ra phạm vi rộng lớn hơn trong chính sách ngoại giao kinh tế của Mỹ.

Trụ sở của Nvidia tại Mỹ. (Nguồn: VnEconomy)

Bài học từ Nvidia

Ngay bản thân Tập đoàn công nghệ Nvidia cũng đang đối mặt với một thách thức tương tự. Sự tăng trưởng vượt bậc của Tập đoàn gắn liền với vai trò lãnh đạo của ông Jensen Huang cùng khả năng điều phối một hệ sinh thái công nghệ sâu rộng. Dù vẫn duy trì được đội ngũ kỹ sư tài năng, sở hữu trí tuệ và lợi thế từ nền tảng phần mềm CUDA, nhưng việc thay đổi nhân sự cấp cao một cách đột ngột cũng tạo ra những yếu tố bất định.

Việc tăng cường giám sát tuân thủ có thể giúp nâng cao trách nhiệm giải trình, đồng thời thúc đẩy một văn hóa doanh nghiệp thận trọng hơn. Tuy nhiên, trong một ngành công nghiệp vốn được thúc đẩy bởi sự đổi mới nhanh chóng và tính cạnh tranh quốc tế, sự thận trọng quá mức mang tính quan liêu được cho là có thể dẫn đến những tổn thất về thương mại đáng kể.

Xét cho cùng, ưu thế công nghệ không chỉ đơn thuần được đo bằng việc một quốc gia ngăn chặn đối thủ tiếp cận các loại chip tiên tiến hiệu quả đến mức nào. Điều này còn phụ thuộc vào hệ sinh thái thương mại, năng lực công nghiệp, sự tự do kinh doanh và sự ổn định về thể chế – những yếu tố liên tục tạo ra các lợi thế công nghệ.

Washington có thể có nhiều kinh nghiệm hơn trong việc hạn chế Trung Quốc tiếp cận công nghệ Mỹ, nhưng đồng thời lại khiến các công ty Mỹ khó tiếp cận thị trường quốc tế hơn, cũng như thúc đẩy quá trình Trung Quốc tự chủ về công nghệ.

Vì vậy, sự ra đi của cựu CEO Nvidia cũng là một lời cảnh báo: Việc ngăn cản Trung Quốc tiếp cận sức mạnh không đồng nghĩa với việc bảo toàn sức mạnh cho nước Mỹ.