UAV phản lực Geran-5 của Nga bị tên lửa RBS-70 Thụy Điển bắn hạ như thế nào?

Khác với các hệ thống tên lửa phòng không vác vai (MANPADS) tìm kiếm nhiệt thông thường, RBS-70 sử dụng chùm tia laser để định hướng. Ảnh: SAAB.

Quân đội Ukraine cho biết đã đánh chặn một máy bay không người lái (UAV) tấn công Geran-5 sử dụng động cơ phản lực của Nga tại vùng Kiev bằng hệ thống phòng không RBS-70 do Thụy Điển sản xuất. Đây là lần đầu tiên Ukraine công bố sử dụng tổ hợp này để tiêu diệt loại UAV nói trên.

Vụ đánh chặn cho thấy Kiev đang nỗ lực tìm cách đối phó với các dòng UAV Nga có tốc độ cao hơn, vốn khó bị tiêu diệt hơn so với những phương tiện tấn công không người lái sử dụng động cơ cánh quạt thông thường.

Ngày 13/11, Bộ Tổng tham mưu Các lực lượng vũ trang Ukraine thông báo các binh sĩ thuộc Trung đoàn Tên lửa phòng không và Pháo binh số 1027 đã bắn hạ chiếc Geran-5 bằng hệ thống RBS-70 do Thụy Điển chế tạo. Cơ quan này không tiết lộ địa điểm và thời điểm cụ thể diễn ra vụ đánh chặn.

Trước đó, kíp chiến đấu RBS-70 của trung đoàn đã kể về cuộc giao chiến trong cuộc phỏng vấn với hãng truyền thông Ukraine LB.ua, đăng ngày 11/11. Một chỉ huy có mật danh Vigo cho biết chiếc UAV bay với tốc độ hơn 500 km/h và chỉ bổ nhào xuống mục tiêu vài phút trước khi lao tới, khiến lực lượng phòng không có rất ít thời gian để phản ứng.

Vì sao Geran-5 khó bị đánh chặn hơn?

Khác với UAV Geran-2 sử dụng động cơ cánh quạt, thường xuất hiện trong các đợt tấn công kiểu Shahed của Nga, Geran-5 được trang bị động cơ phản lực và có cấu hình khí động học tương tự máy bay thông thường.

Tổng cục Tình báo Quốc phòng Ukraine (HUR) nhận định Geran-5 có thiết kế tương tự mẫu UAV Karrar của Iran, đồng thời sử dụng một số linh kiện cũng xuất hiện trên các dòng UAV Geran khác của Nga.

Theo đánh giá kỹ thuật do HUR công bố hồi tháng 1/2026, Geran-5 có trọng lượng cất cánh tối đa khoảng 850 kg, tốc độ hành trình 450-600 km/h và tầm bay ước tính lên tới 950 km. Đây là những thông số do tình báo Ukraine đưa ra, chưa phải kết quả đo đạc hiệu năng được kiểm chứng độc lập.

Tốc độ cao hơn khiến khoảng thời gian dành cho lực lượng phòng không phát hiện, nhận dạng và khai hỏa vào mục tiêu bị rút ngắn. Vì vậy, những hệ thống có khả năng theo dõi và tấn công các mục tiêu bay nhanh ngày càng giữ vai trò quan trọng trong mạng lưới phòng không nhiều tầng của Ukraine.

Tên lửa dẫn đường RBS-70 của Thụy Điển hoạt động như thế nào?

RBS-70 do tập đoàn quốc phòng Saab của Thụy Điển phát triển, có cơ chế dẫn đường khác với nhiều loại tên lửa phòng không vác vai sử dụng đầu dò hồng ngoại để bám theo nguồn nhiệt từ động cơ máy bay.

Thay vì tìm kiếm mục tiêu bằng tín hiệu nhiệt, RBS-70 sử dụng phương thức dẫn đường bám chùm tia laser. Xạ thủ phải giữ mục tiêu trong kính ngắm của hệ thống, trong khi tên lửa tự điều chỉnh quỹ đạo để bay theo hành lang dẫn đường bằng laser chiếu về phía mục tiêu.

Do không phụ thuộc vào đầu dò hồng ngoại, tên lửa RBS-70 không dễ bị đánh lạc hướng bằng các loại pháo sáng bẫy nhiệt thông thường.

Hệ thống này cũng ít bị ảnh hưởng hơn trước một số hình thức gây nhiễu điện tử vốn có thể làm gián đoạn hoạt động của các loại vũ khí dẫn đường bằng radar. Tuy nhiên, phương thức dẫn đường bằng laser đòi hỏi xạ thủ phải duy trì đường ngắm trực tiếp và liên tục theo dõi mục tiêu trong suốt quá trình giao chiến.

Tùy phiên bản tên lửa, dòng RBS-70 có tầm đánh chặn từ vài kilomet trở lên. Với cấu hình RBS-70 NG mới hơn, Saab công bố tầm bắn vượt 9 km và khả năng đánh chặn mục tiêu ở độ cao tối đa 5 km.

Thụy Điển tiếp tục hỗ trợ năng lực phòng không của Ukraine

Thụy Điển đã viện trợ các hệ thống RBS-70 cho Ukraine trong khuôn khổ chương trình hỗ trợ quân sự dành cho Kiev. Tháng 2/2025, chính phủ Thụy Điển công bố gói viện trợ phòng không trị giá 1,2 tỷ krona Thụy Điển, tương đương khoảng 113 triệu USD vào thời điểm đó. Gói này bao gồm việc mua sắm phiên bản RBS-70 mới nhất và các hệ thống pháo phòng không Tridon Mk2 để chuyển giao cho Ukraine.

Vụ đánh chặn Geran-5 bằng RBS-70 không phải thành công đầu tiên được Ukraine công bố trong nỗ lực đối phó với dòng UAV phản lực này. Tháng 9/2026, Trung đoàn Tên lửa phòng không và Pháo binh số 1020 của Ukraine đã đăng tải video ghi lại cảnh một UAV đánh chặn STING do nước này sản xuất phá hủy một chiếc Geran-5.

Ukraine cũng đang tìm kiếm những phương án có chi phí tương đối thấp để đối phó với các mối đe dọa trên không có tốc độ cao hơn, trong đó có UAV đánh chặn và các hệ thống súng máy tự động.

Vụ khai hỏa RBS-70 mới nhất cho thấy những tổ hợp tên lửa phòng không tầm ngắn đã được đưa vào biên chế từ trước vẫn có thể đóng góp đáng kể vào nỗ lực này, trong bối cảnh Nga ngày càng mở rộng việc sử dụng UAV tấn công chạy bằng động cơ phản lực.