Cú sốc điện sinh tử cứu bé trai 8 tuổi ngày 27.2

Ngày 27.2, trong khi nhiều nơi rực rỡ hoa và những lời tri ân gửi tới đội ngũ thầy thuốc, thì tại Bệnh viện Nhi Đồng Thành Phố, ký ức về ngày này lại được khắc ghi bằng một nhịp tim trở lại sau ranh giới mong manh của cái chết. Không phải tiếng nhạc chúc mừng, không phải nghi thức trang trọng, mà là âm thanh dồn dập của máy monitor, là mồ hôi thấm sau lớp áo phẫu thuật, là khoảnh khắc một cú sốc điện vang lên để kéo một đứa trẻ 8 tuổi trở về từ vực thẳm.

Hội chứng QT – “kẻ thủ ác” giấu mặt

Cậu bé nhập viện trong tình trạng ngưng tim đột ngột. Trước đó, em hoàn toàn khỏe mạnh, vẫn chạy nhảy, học tập bình thường như bao bạn bè cùng trang lứa. Không tiền sử bệnh lý tim mạch rõ ràng, không dấu hiệu cảnh báo. Sự đổ gục xảy ra nhanh đến mức gia đình không kịp hiểu chuyện gì đang diễn ra. Chỉ trong vài phút ngắn ngủi, trái tim nhỏ bé ấy đã ngừng đập.

Ê kíp phẫu thuật thực hiện kỹ thuật cấy máy khử rung tim tự động – ICD - Ảnh: BVCC

Phòng cấp cứu lập tức trở thành chiến trường. Ê-kíp hồi sức thay phiên ép tim, bóp bóng, đặt nội khí quản, sử dụng thuốc vận mạch liều cao. Mỗi nhịp ép là một lần níu giữ hy vọng. Có lúc tim đập trở lại, rồi lại rơi vào những cơn loạn nhịp thất nguy hiểm. Đường điện tim hiện lên những sóng bất thường, kéo dài, méo mó – thứ tín hiệu mà với bác sĩ tim mạch, là dấu hiệu của hiểm họa tiềm ẩn.

Sau nhiều giờ căng thẳng, kết quả điện tâm đồ và xét nghiệm chuyên sâu đã chỉ ra nguyên nhân: hội chứng QT kéo dài thể nặng. Đây là một rối loạn kênh ion tim bẩm sinh, có thể gây loạn nhịp thất ác tính và đột tử nếu không được kiểm soát. Ở những bệnh nhi như vậy, trái tim có thể rơi vào trạng thái rung thất bất cứ lúc nào, đặc biệt khi xúc động mạnh hoặc gắng sức. Nói cách khác, trong lồng ngực cậu bé là một “quả bom điện học” có thể phát nổ không báo trước.

Với chẩn đoán này, việc điều trị nội khoa đơn thuần không đủ an toàn. Các bác sĩ tại Trung tâm Tim mạch của Bệnh viện Nhi Đồng Thành Phố đã họp khẩn. Phương án được đưa ra là cấy máy khử rung tim tự động – ICD (Implantable Cardioverter Defibrillator). Đây là thiết bị có khả năng theo dõi nhịp tim 24/7 và phát xung điện kịp thời khi phát hiện loạn nhịp nguy hiểm, giúp chấm dứt cơn rung thất trong tích tắc.

Trên thế giới, ICD đã trở thành tiêu chuẩn vàng trong phòng ngừa đột tử ở nhóm nguy cơ cao. Nhưng tại một bệnh viện nhi còn khá trẻ như Nhi Đồng Thành Phố, đây là ca cấy ICD đầu tiên. Thách thức không chỉ nằm ở chuyên môn, mà còn ở yếu tố cơ địa bệnh nhi nhỏ tuổi, cân nặng thấp, giải phẫu lồng ngực hạn chế. Mỗi thao tác đều phải tính toán chính xác.

Ca mổ được chuẩn bị như một cuộc tổng lực. Ngoài ê-kíp tim mạch can thiệp, còn có phẫu thuật viên, gây mê hồi sức và đội ngũ điều dưỡng dày dạn kinh nghiệm. Thiết bị ICD – nhỏ gọn nhưng tích hợp công nghệ tinh vi – được kiểm tra nhiều lần trước khi đưa vào phòng mổ.

Điều đặc biệt là các bác sĩ không chọn đường mổ truyền thống ở thành ngực trước, vốn dễ để lại sẹo lớn. Họ quyết định thực hiện đường mổ dưới nách nhằm đảm bảo tính thẩm mỹ tối đa. Với một đứa trẻ 8 tuổi, vết sẹo có thể trở thành nỗi ám ảnh kéo dài suốt tuổi thiếu niên. “Chúng tôi không chỉ cứu sống một trái tim, mà còn muốn bảo vệ sự tự tin của em trong tương lai,” một thành viên ê-kíp chia sẻ.

Khoảnh khắc thiết bị được đặt vào vị trí, dây điện cực cố định trong buồng tim và hệ thống được kích hoạt thử nghiệm, cả phòng mổ nín lặng. Các thông số hiện lên ổn định. ICD sẵn sàng làm nhiệm vụ của một “vệ sĩ thầm lặng” trong lồng ngực cậu bé.

Sau mổ, những ngày hồi sức tiếp theo vẫn đầy căng thẳng. Bệnh nhi được theo dõi sát sao. Thỉnh thoảng, máy ghi nhận những cơn loạn nhịp thoáng qua và tự động xử trí. Điều đó chứng minh quyết định cấy ICD là hoàn toàn chính xác. Nếu không có thiết bị này, mỗi cơn loạn nhịp có thể là một lần đối mặt với nguy cơ sinh tử.

Dấu ấn đặc biệt của ngày 27.2

Ngày xuất viện, cậu bé có thể tự bước đi, nở nụ cười rụt rè khi nghe bác sĩ dặn dò về chế độ sinh hoạt. Gia đình em, sau những ngày dài gần như kiệt sức, cuối cùng cũng có thể thở phào. Họ hiểu rằng hành trình phía trước vẫn cần theo dõi định kỳ, điều chỉnh thuốc và kiểm tra máy thường xuyên. Nhưng ít nhất, quả bom trong lồng ngực đã được đặt dưới sự kiểm soát của công nghệ y học hiện đại.

Với tập thể thầy thuốc, câu chuyện ấy trở thành dấu ấn sâu sắc của ngày 27.2 năm nay. Không phải bằng kỷ niệm chương hay bó hoa chúc mừng, mà bằng một ca bệnh thành công đánh dấu bước tiến chuyên môn mới. Việc triển khai cấy ICD cho trẻ em mở ra cánh cửa điều trị tiên tiến hơn trong lĩnh vực tim mạch nhi khoa tại Việt Nam.

Theo BSCK2 Nguyễn Minh Tiến – Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi Đồng Thành Phố, hội chứng QT kéo dài không phải là bệnh lý quá hiếm gặp, nhưng điều đáng lo ngại là nhiều trường hợp bị bỏ sót do biểu hiện lâm sàng nghèo nàn, dễ nhầm lẫn với những rối loạn thông thường. Không ít trẻ chỉ được phát hiện khi đã xảy ra cơn ngất đột ngột hoặc thậm chí sau một biến cố tim mạch nghiêm trọng.

Ông nhấn mạnh, trường hợp của bé trai 8 tuổi là lời cảnh báo rõ ràng về tầm quan trọng của việc tầm soát sớm, đặc biệt ở những gia đình có tiền sử đột tử không rõ nguyên nhân. Một điện tâm đồ – xét nghiệm đơn giản, chi phí thấp và có thể thực hiện ở hầu hết cơ sở y tế – hoàn toàn có khả năng phát hiện bất thường khoảng QT, từ đó giúp bác sĩ đưa ra hướng theo dõi và can thiệp kịp thời. Nếu được thực hiện đúng lúc, bước kiểm tra tưởng chừng đơn giản này có thể cứu sống nhiều sinh mạng trẻ em trước khi biến cố đáng tiếc xảy ra.

Nhìn rộng hơn, câu chuyện này phản ánh sự thay đổi của y học Việt Nam trong những năm gần đây. Từ chỗ phụ thuộc nhiều vào chuyển tuyến hoặc ra nước ngoài điều trị, nay các trung tâm chuyên sâu trong nước đã đủ năng lực triển khai kỹ thuật cao, kể cả trên bệnh nhi nhỏ tuổi. Điều đó không chỉ giảm gánh nặng chi phí cho gia đình, mà còn giúp người bệnh được can thiệp trong “giờ vàng” quyết định.

Ngày 27.2 vì thế không còn đơn thuần là ngày tri ân. Ở đâu đó trong những phòng mổ sáng đèn, nó là ngày của những quyết định sinh tử, của những bàn tay đặt lên lồng ngực nhỏ bé với niềm tin rằng còn một nhịp tim là còn hy vọng. Với gia đình cậu bé, đây là ngày họ được trao lại tương lai cho con mình. Một tương lai có thể sẽ gắn liền với chiếc máy ICD bé nhỏ, nhưng cũng là tương lai của những buổi đến trường, những trận đá bóng sân nhỏ và những ước mơ đang lớn dần.

Giữa vô vàn câu chuyện thầm lặng của ngành y, “quả bom điện học” trong lồng ngực bé 8 tuổi đã trở thành biểu tượng cho sự tiến bộ của khoa học và bản lĩnh của người thầy thuốc. Một cú sốc điện đúng lúc có thể thay đổi cả một đời người. Và trong ngày của những người khoác áo blouse trắng, có lẽ không món quà nào ý nghĩa hơn tiếng tim trẻ thơ tiếp tục đập, đều đặn và bình yên.

Hồ Quang