Cục Đăng kiểm giải đáp loạt băn khoăn về kiểm tra khí thải xe động cơ Diesel

Trước những tranh luận liên quan đến quy trình đo độ khói và thao tác đạp ga hết hành trình khi kiểm tra khí thải xe động cơ Diesel, ông Nguyễn Tô An, Phó Cục trưởng Cục Đăng kiểm Việt Nam, đã có trao đổi làm rõ cơ sở kỹ thuật, tính an toàn cũng như khuyến cáo đối với chủ phương tiện.

- Điểm mới trong quy trình kiểm tra khí thải đối với xe động cơ Diesel hiện nay là gì? Vì sao việc đo "độ khói" lại đặc biệt quan trọng?

Ông Nguyễn Tô An: Điểm mới đáng chú ý là việc áp dụng nghiêm ngặt phương pháp gia tốc tự do theo chu trình bốn bước dứt khoát. Thay vì đo ở trạng thái giữ ga ổn định, đăng kiểm viên phải đạp bàn đạp ga nhanh, hết hành trình trong thời gian không quá một giây để đưa động cơ lên tốc độ không tải lớn nhất theo thiết kế của nhà sản xuất.

Xe động cơ Diesel phát thải chủ yếu là bụi mịn và muội than. Chỉ số độ khói, tính bằng phần trăm HSU, phản ánh trực tiếp lượng hạt cacbon chưa cháy hết trong khí xả. Nếu độ khói cao, đồng nghĩa lượng bụi mịn phát tán ra môi trường lớn. Trong điều kiện đô thị đông phương tiện, đây là nguồn gây ô nhiễm không khí và tác động tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng.

Việc siết chặt giới hạn độ khói theo các mức quy định nhằm loại bỏ xe xả khói đen, đồng thời buộc hệ thống nhiên liệu, tăng áp và xử lý khí thải phải vận hành đúng tình trạng kỹ thuật.

Ông Nguyễn Tô An, Phó Cục trưởng Cục Đăng kiểm Việt Nam.

- Nhiều trường hợp xe không đạt do muội than tồn đọng trong ống xả dù động cơ vẫn tốt. Cơ quan đăng kiểm có hướng dẫn cụ thể nào?

Ông Nguyễn Tô An: Thực tế có nhiều xe thường xuyên di chuyển quãng ngắn, tốc độ thấp trong đô thị, dẫn tới muội than tích tụ lâu ngày trong bầu giảm âm và đường ống xả. Khi kiểm tra, lượng muội này bị thổi ra đột ngột, làm chỉ số độ khói vượt ngưỡng dù động cơ không hư hỏng nghiêm trọng.

Chúng tôi khuyến cáo chủ xe nên chủ động bảo dưỡng tại cơ sở sửa chữa chuyên nghiệp trước khi đi kiểm định. Nội dung cần thực hiện gồm kiểm tra và làm sạch bộ lọc hạt Diesel, bộ chuyển đổi xúc tác, hệ thống hồi lưu khí xả, vệ sinh kim phun và đường ống xả. Đây là giải pháp căn cơ để bảo đảm kết quả đo phản ánh đúng tình trạng kỹ thuật của phương tiện.

Tại dây chuyền đăng kiểm, trước khi đo chính thức, đăng kiểm viên bắt buộc kiểm tra mức dầu bôi trơn, nhiệt độ dầu tối thiểu 60 độ C, bảo đảm động cơ không có tiếng gõ lạ, không rung giật bất thường hoặc hiện tượng tăng tốc mất kiểm soát. Sau đó thực hiện hai bước gia tốc thử nhằm kiểm tra an toàn và hỗ trợ làm sạch bổ sung trước khi tiến hành phép đo chính thức theo chu trình gia tốc tự do.

Quy trình kiểm tra khí thải xe động cơ Diesel đang được siết chặt với phương pháp gia tốc tự do, tập trung vào chỉ số độ khói nhằm kiểm soát muội than và loại bỏ phương tiện xả khói đen.

- Chủ xe lo ngại việc đạp ga hết hành trình có thể gây hư hỏng động cơ. Quan điểm của Cục Đăng kiểm Việt Nam thế nào?

Ông Nguyễn Tô An: Phép đo gia tốc tự do là phương pháp đã được nhiều quốc gia áp dụng trong kiểm định định kỳ xe động cơ Diesel. Thử nghiệm chỉ kéo dài vài giây, động cơ không chịu tải và tốc độ cực đại thực chất là tốc độ giới hạn đã được nhà sản xuất thiết kế sẵn thông qua bộ điều tốc.

Nếu xe động cơ Diesel được bảo dưỡng đúng cách, hệ thống bôi trơn và làm mát bảo đảm, việc kiểm tra này không gây hư hỏng động cơ. Ngược lại, đây cũng là cơ hội để phát hiện sớm các bất thường của hệ thống nhiên liệu, tăng áp hoặc điều khiển điện tử.

Chúng tôi không khuyến khích chủ xe tự thực hiện thao tác gia tốc tự do tại nhà nếu không có chuyên môn kỹ thuật, bởi việc kiểm soát điều kiện an toàn là bắt buộc.

- Khi vận hành thực tế, động cơ thường làm việc ở dải 1500 đến 2500 vòng một phút. Vì sao lại đo độ khói ở tốc độ lớn nhất?

Ông Nguyễn Tô An: Đo ở tốc độ lớn nhất trong chu trình gia tốc tự do nhằm đánh giá phát thải trong điều kiện bất lợi nhất. Khi tăng tốc nhanh đến tốc độ cực đại, lượng nhiên liệu phun đạt giá trị cao nhất tức thời, khả năng phát sinh khói cũng rõ nhất. Nếu động cơ đáp ứng giới hạn ở điều kiện này thì sẽ bảo đảm đạt yêu cầu ở các chế độ tải thấp hơn.

Nhiều hư hỏng như kim phun mòn, bơm cao áp sai lượng phun, turbo tăng áp yếu hoặc lọc gió tắc chỉ bộc lộ rõ khi động cơ làm việc ở chế độ phun cực đại. Nếu đo ở một tốc độ cố định, kết quả có thể thấp hơn thực tế và không phản ánh đúng tình trạng phát thải.

Vì vậy, đo ở tốc độ lớn nhất theo đúng chu trình gia tốc tự do là yêu cầu kỹ thuật cần thiết, bảo đảm đánh giá khách quan, chính xác và phù hợp thông lệ quốc tế.

Cục Đăng kiểm Việt Nam ra văn bản nghiêm cấm đăng kiểm viên làm khó người dân.

Thành Long