Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) Nguyễn Anh Sơn: Chủ động thích ứng để giữ nhịp xuất, nhập khẩu

Phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội đã có cuộc trao đổi với Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) Nguyễn Anh Sơn về triển vọng và các giải pháp chủ động thích ứng trước rủi ro, duy trì đà tăng trưởng xuất, nhập khẩu.

Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) Nguyễn Anh Sơn.

Kim ngạch xuất, nhập khẩu quý I-2026 ước đạt 249,5 tỷ USD

- Ông đánh giá như thế nào về tình hình xuất, nhập khẩu quý I-2026 của Việt Nam trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất ổn?

- Quý I-2026 diễn ra trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt là căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông gia tăng từ tháng 3, tác động trực tiếp đến chuỗi cung ứng và chi phí thương mại quốc tế. Tuy nhiên, trong bức tranh chung đó, tình hình xuất, nhập khẩu của Việt Nam vẫn là một điểm sáng đáng ghi nhận.

Tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu quý I-2026 ước đạt 249,5 tỷ USD, tăng 23% so với cùng kỳ năm trước, trong đó xuất khẩu đạt 122,93 tỷ USD, tăng 19,1%. Đây là mức tăng trưởng tương đối cao trong bối cảnh hiện nay.

Điểm sáng nổi bật là cơ cấu xuất khẩu tiếp tục chuyển dịch tích cực, với nhóm hàng công nghiệp chế biến duy trì vai trò chủ lực, tăng trên 20%. Nhóm nông, thủy sản cũng giữ đà tăng trưởng ổn định khoảng 6%. Thị trường xuất khẩu tiếp tục được mở rộng, ghi nhận tăng trưởng ở nhiều khu vực, đặc biệt là tăng trưởng cao ở các thị trường mới như: Châu Mỹ La-tinh, châu Phi. Nền tảng trong nước tương đối thuận lợi với môi trường vĩ mô ổn định, cùng với việc nhiều chính sách mới về đầu tư, thuế, hải quan, tiêu chuẩn chất lượng có hiệu lực từ đầu năm đã hỗ trợ tích cực cho doanh nghiệp.

Tuy nhiên, đà tăng trưởng này chưa thực sự vững chắc. Cán cân thương mại ước thâm hụt 3,64 tỷ USD trong quý I-2026, do nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu. Đồng thời, chi phí logistics và giá năng lượng gia tăng đang tạo áp lực lớn lên doanh nghiệp. Các rào cản kỹ thuật và biện pháp phòng vệ thương mại tại nhiều thị trường lớn cũng ngày càng gia tăng. Điều này đòi hỏi các cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp cần tiếp tục chủ động, linh hoạt để củng cố nền tảng tăng trưởng trong các quý tiếp theo.

- Trước tác động của xung đột ở Trung Đông tới chuỗi cung ứng toàn cầu, Bộ Công Thương đã triển khai những giải pháp gì để hỗ trợ doanh nghiệp?

- Xung đột tại Trung Đông tạo ra những tác động sâu rộng đến chuỗi cung ứng toàn cầu, trong đó nổi bật là hai yếu tố năng lượng và logistics. Đây là khu vực cung cấp phần lớn dầu mỏ và khí LNG toàn cầu, trong khi eo biển Hormuz là tuyến vận tải chiến lược. Khi căng thẳng gia tăng, nguy cơ gián đoạn nguồn cung và biến động giá năng lượng là rất lớn.

Đối với Việt Nam, tác động này là trực tiếp do nước ta vẫn phụ thuộc đáng kể vào nhập khẩu dầu thô. Các nhà máy lọc dầu trong nước sử dụng phần lớn dầu thô từ vùng Vịnh nên khi giá dầu tăng hoặc nguồn cung gián đoạn sẽ làm tăng chi phí đầu vào.

Việc nhiều hãng tàu phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng (Nam Phi) đã kéo dài thời gian vận chuyển, đồng thời làm tăng chi phí nhiên liệu, bảo hiểm và cước vận tải. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành sản xuất và sức cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu, nhất là các ngành dệt may, da giày, nông thủy sản.

Trước tình hình đó, Bộ Công Thương đã sớm chủ động triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Về điều hành vĩ mô, Bộ đã tham mưu Chính phủ các kịch bản bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, ưu tiên nguồn cung trong nước, đồng thời phối hợp với các bộ nghiên cứu các giải pháp về thuế, tài chính nhằm giảm áp lực chi phí nhập khẩu xăng dầu.

Các tập đoàn năng lượng được chỉ đạo tăng cường khai thác trong nước và đa dạng hóa nguồn cung ngoài Trung Đông. Công tác điều hành thị trường xăng dầu được thực hiện linh hoạt, bám sát diễn biến giá thế giới, tăng cường kiểm tra hệ thống phân phối để bảo đảm nguồn cung ổn định.

Đối với doanh nghiệp, Bộ đã làm việc với các hiệp hội ngành hàng để rà soát tác động, kịp thời nắm bắt khó khăn. Ngay từ đầu tháng 3-2026, Cục Xuất nhập khẩu đã khuyến nghị doanh nghiệp theo dõi sát tình hình, chủ động xây dựng phương án sản xuất và logistics phù hợp.

Hệ thống Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài được yêu cầu cung cấp thông tin, cảnh báo rủi ro và hỗ trợ kết nối thị trường. Đồng thời, doanh nghiệp được khuyến cáo đa dạng hóa thị trường, tìm kiếm nguồn cung thay thế, hoàn thiện hợp đồng và tăng cường quản trị rủi ro.

Cần chuyển từ tư duy ứng phó sang chủ động quản trị rủi ro

Chế biến tôm xuất khẩu tại Công ty cổ phần Thực phẩm Sao Ta. Ảnh: Danh Lam

- Bộ Công Thương dự báo như thế nào về diễn biến hoạt động xuất, nhập khẩu trong các quý tới?

- Chúng tôi nhận định hoạt động xuất, nhập khẩu trong các quý tới sẽ tiếp tục đối mặt với nhiều khó khăn, đặc biệt nếu xung đột địa chính trị tại Trung Đông kéo dài.

Giá dầu tăng, chi phí logistics leo thang và nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng sẽ tiếp tục gây áp lực lên chi phí sản xuất và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Biến động của thị trường quốc tế và chính sách thương mại của các đối tác lớn cũng có thể ảnh hưởng đến đơn hàng xuất khẩu.

Tuy nhiên, đây là khó khăn chung của kinh tế toàn cầu. Chính phủ và các bộ, ngành, địa phương đang chủ động theo dõi sát diễn biến và triển khai các giải pháp điều hành phù hợp nhằm ổn định thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp.

Với sự vào cuộc đồng bộ của các cơ quan quản lý và nỗ lực thích ứng của doanh nghiệp, chúng tôi tin tưởng xuất, nhập khẩu vẫn có thể duy trì đà tăng trưởng và phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026.

- Thời gian tới, Bộ sẽ tiếp tục triển khai những giải pháp trọng tâm nào nhằm ứng phó rủi ro, thưa ông?

- Bộ sẽ tập trung triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp từ thể chế, sản xuất đến thị trường và hạ tầng.

Trước hết là rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp. Đồng thời, bảo đảm cung ứng điện và năng lượng ổn định để không làm gián đoạn sản xuất và xuất khẩu; đẩy mạnh hướng dẫn doanh nghiệp tận dụng các hiệp định thương mại tự do, triển khai tự chứng nhận và chứng nhận điện tử, đồng thời tăng cường chống gian lận xuất xứ.

Bộ cũng sẽ theo dõi sát diễn biến thương mại quốc tế để chủ động ứng phó với các rủi ro, đồng thời thúc đẩy đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, mở rộng sang các thị trường mới, giảm phụ thuộc vào thị trường truyền thống.

Song song đó, Bộ sẽ phát triển hạ tầng năng lượng, logistics và đẩy mạnh chuyển đổi số nhằm giảm chi phí và thời gian giao dịch. Công tác phối hợp với các hiệp hội, địa phương và hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài cũng sẽ được tăng cường để hỗ trợ doanh nghiệp hiệu quả hơn…

- Theo ông, doanh nghiệp cần tiếp tục làm gì để duy trì đơn hàng và ổn định sản xuất thời gian tới?

- Doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy ứng phó sang chủ động quản trị rủi ro. Trước hết là đa dạng hóa thị trường và nguồn cung, xây dựng hệ thống nhà cung cấp dự phòng và các tuyến vận tải thay thế. Đồng thời, cần xây dựng các kịch bản quản trị rủi ro và sử dụng các công cụ phòng ngừa biến động giá, tỷ giá.

Doanh nghiệp cũng cần rà soát hợp đồng, bổ sung điều khoản bất khả kháng để hạn chế rủi ro pháp lý. Việc tối ưu hóa sản xuất, kiểm soát chi phí và chủ động dự trữ nguyên vật liệu là rất quan trọng để duy trì ổn định hoạt động. Ngoài ra, cần thường xuyên cập nhật thông tin thị trường, tận dụng các kênh xúc tiến thương mại để tìm kiếm đối tác mới và nâng cao năng lực đánh giá rủi ro trong hợp tác quốc tế.

Trong bối cảnh nhiều biến động, chỉ khi chủ động thích ứng và nâng cao năng lực quản trị, doanh nghiệp mới có thể giữ vững đơn hàng và bảo đảm tăng trưởng bền vững.

- Trân trọng cảm ơn ông!