Cục Xuất bản, In và Phát hành triển khai giải pháp bảo vệ bản quyền đối với dữ liệu điện tử

Dự Hội nghị quán triệt và triển khai các giải pháp thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg có lãnh đạo các nhà xuất bản, doanh nghiệp phát hành xuất bản phẩm điện tử trên toàn quốc.

Phát biểu tại hội nghị, ông Nguyễn Ngọc Bảo, Phó Cục trưởng Cục Xuất bản, in và phát hành cho biết: Các nền tảng trực tuyến, hoạt động xuất bản, phát hành xuất bản phẩm điện tử tại Việt Nam thời gian qua có sự gia tăng mạnh cả về số lượng đơn vị tham gia, số lượng xuất bản phẩm điện tử và các mô hình cung cấp nội dung trên môi trường mạng.

Tuy nhiên, song song với quá trình phát triển của xuất bản điện tử, tình trạng xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan và phát tán trái phép xuất bản phẩm trên môi trường mạng đang diễn biến ngày càng phức tạp.

Các hành vi chia sẻ trái phép file PDF, EPUB, sách nói; sao chép, phát tán dữ liệu số; lợi dụng mạng xã hội, nền tảng xuyên biên giới và sàn thương mại điện tử để kinh doanh, phát hành nội dung vi phạm đang tác động tiêu cực đến môi trường đầu tư, hoạt động sản xuất kinh doanh của các nhà xuất bản, doanh nghiệp phát hành cũng như sự phát triển bền vững của ngành xuất bản.

Theo số liệu báo cáo hoạt động xuất bản, năm 2019 cả nước chỉ có 6 nhà xuất bản tham gia hoạt động xuất bản, phát hành xuất bản phẩm điện tử trên tổng số 59 nhà xuất bản của cả nước, chiếm khoảng 10,2%; tổng số xuất bản phẩm đạt ở mức 2.400 xuất bản phẩm điện tử trên tổng số 45.170 xuất bản phẩm của toàn ngành xuất bản, chiếm khoảng 5,3%.

Đến hết năm 2025, số lượng xuất bản phẩm điện tử đã tăng lên 5.704 xuất bản phẩm trên tổng số 52.412 xuất bản phẩm của toàn ngành xuất bản, chiếm khoảng 10,9%.

Số nhà xuất bản tham gia hoạt động xuất bản, phát hành xuất bản phẩm điện tử đạt 35 đơn vị trên tổng số 52 nhà xuất bản, chiếm khoảng 67,3%. Tới thời điểm này, đã có 40 nhà xuất bản trên tổng số 52 nhà xuất bản được cấp xác nhận hoạt động xuất bản, phát hành xuất bản phẩm điện tử (chiếm 76,9%). Trong lĩnh vực phát hành, hiện đã có 45 đơn vị được cấp xác nhận hoạt động phát hành xuất bản phẩm điện tử.

Ông Nguyễn Ngọc Bảo, Phó Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành phát biểu tại Hội nghị.

Mặc dù hoạt động xuất bản điện tử có sự phát triển nhanh về số lượng đơn vị tham gia và số lượng xuất bản phẩm, tuy nhiên mức độ đầu tư về hạ tầng công nghệ cũng như hiệu quả kinh doanh hiện vẫn chưa tương xứng với tốc độ phát triển trên.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của môi trường số, tình trạng vi phạm bản quyền trong lĩnh vực xuất bản đang có xu hướng chuyển dịch mạnh từ sách in truyền thống sang môi trường mạng với mức độ ngày càng tinh vi và phức tạp hơn.

Các số liệu khảo sát năm 2023 cho thấy vi phạm bản quyền trong lĩnh vực xuất bản trên không gian mạng không chỉ là vấn đề công nghệ mà còn là vấn đề về chứng cứ, phối hợp xử lý và trách nhiệm của nền tảng trung gian.

Ông Nguyễn Nguyên, Cục trưởng Cục Xuất bản, in và phát hành kết luận hội nghị.

Ông Nguyễn Nguyên, Cục trưởng Cục Xuất bản, in và phát hành đề nghị: Trong thời gian tới, các nhà xuất bản và đơn vị phát hành xuất bản phẩm điện tử cần chủ động đầu tư các giải pháp kỹ thuật và công nghệ nhằm bảo vệ bản quyền xuất bản phẩm điện tử; nâng cao năng lực quản trị dữ liệu số; tăng cường phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước trong phát hiện, xử lý vi phạm; góp phần xây dựng môi trường xuất bản số lành mạnh, an toàn và phát triển bền vững.

Vì vậy, việc triển khai Công điện số 38/CĐ-TTg cần gắn kết đồng bộ ba nhóm giải pháp gồm hoàn thiện pháp lý và chế tài; tăng cường giám sát, phối hợp liên ngành; đồng thời hỗ trợ các chủ thể quyền tự bảo vệ, thu thập chứng cứ và ứng dụng công nghệ để phòng ngừa, xử lý vi phạm.

Nếu như trước đây hành vi vi phạm chủ yếu là scan sách giấy, phát tán file PDF hoặc chia sẻ trên các website và diễn đàn trực tuyến thì hiện nay các đối tượng đã tận dụng mạng xã hội, fanpage, ứng dụng di động, nền tảng xuyên biên 4 giới và sàn thương mại điện tử để phát tán hoặc kinh doanh sách lậu.

Nhiều trường hợp sử dụng tên miền nước ngoài, thay đổi liên tục địa chỉ truy cập hoặc đặt hạ tầng ở ngoài lãnh thổ nhằm gây khó khăn cho công tác phát hiện, xử lý vi phạm. Vi phạm bản quyền hiện không còn mang tính đơn lẻ mà đang hình thành các mô hình phát tán nội dung và khai thác doanh thu trên nền tảng số.

Tại Hội nghị, đại diện các nhà xuất bản, doanh nghiệp phát hành xuất bản phẩm điện tử đã tập trung trao đổi về tình trạng sao chép, phát tán trái phép xuất bản phẩm điện tử cũng như những khó khăn trong kiểm soát vi phạm trên môi trường số.

Nhiều chuyên gia cũng đề xuất các giải pháp kĩ thuật và pháp lí nhằm tăng cường bảo vệ bản quyền xuất bản phẩm trong bối cảnh hiện nay.

Tăng cường cơ chế phối hợp liên ngành giữa cơ quan quản lí nhà nước, cơ quan an ninh mạng, doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp viễn thông và các nền tảng trung gian nhằm phát hiện nhanh, xử lí nhanh vi phạm trên môi trường số.

Hoàn thiện cơ sở pháp lí và chế tài xử lí vi phạm; Nâng cao trách nhiệm của nền tảng trung gian và nhà cung cấp dịch vụ internet trong việc phối hợp xử lý nội dung vi phạm; Hướng dẫn các nhà xuất bản, doanh nghiệp phát hành chủ động thu thập và lưu trữ chứng cứ số phục vụ xử lí vi phạm.