Cụm, khu công nghiệp Hà Nội: Mở không gian sản xuất, tạo động lực phát triển Bài cuối: Nâng tầm công nghiệp Thủ đô từ những không gian sản xuất mới

Từ sức ép tại các làng nghề đến yêu cầu nâng cao hiệu quả hoạt động của các khu, cụm công nghiệp, thành phố Hà Nội đang tổ chức lại không gian sản xuất theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại.

43 phút trước Gốc

Quán triệt sâu sắc các nghị quyết của Trung ương và chỉ đạo chiến lược của Thành ủy, ngành Công nghiệp Thủ đô không chỉ hướng tới mục tiêu đóng góp tích cực vào đà tăng trưởng kinh tế hai con số mà còn góp phần phát huy vai trò dẫn dắt, kết nối chuỗi giá trị toàn vùng Đồng bằng sông Hồng.

Một góc Cụm công nghiệp Kiêu Kỵ (xã Gia Lâm). Ảnh: Quang Thái

Gắn không gian sản xuất với yêu cầu tăng trưởng

Việc tổ chức lại và mở rộng các không gian sản xuất công nghiệp tại Hà Nội không chỉ nhằm mở rộng diện tích đất mà còn là cuộc chuyển đổi sâu sắc về mô hình tăng trưởng. Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII đặt ra yêu cầu phát triển khu, cụm công nghiệp trong mô hình tăng trưởng mới. Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17-3-2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới cũng xác định, Hà Nội là hạt nhân, trung tâm kết nối và động lực phát triển vùng; ưu tiên công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp số, dữ liệu, bán dẫn, sinh học - y sinh, môi trường, hình thành cụm ngành và chuỗi giá trị có sức cạnh tranh.

Định hướng đó đang được cụ thể hóa ngay tại từng công trường, từng cụm công nghiệp. Tại Cụm công nghiệp Dị Nậu, xã Tây Phương, một dự án đã hoàn thành hạ tầng và đang thu hút nhà đầu tư thứ cấp. Ông Đỗ Trung Sỹ, đại diện Công ty cổ phần Hoàng Hưng Tiến khẳng định: Quan điểm của thành phố về phát triển cụm công nghiệp rất rõ ràng, nên ngay từ đầu chúng tôi đã phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương trong công tác quản lý, bảo đảm cụm công nghiệp vận hành chuyên nghiệp, đúng quy định pháp luật.

Ở góc độ địa phương, Trưởng phòng Kinh tế xã Hát Môn Tô Quang Tuyển khẳng định, công tác quản lý nhà nước là khâu quyết định. Việc vận hành theo nguyên tắc “6 rõ” (rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ tiến độ, rõ kết quả, rõ thẩm quyền) sẽ bảo đảm cụm công nghiệp phát triển đúng định hướng, tuân thủ pháp luật và mang lại lợi ích lâu dài cho cộng đồng.

Định hướng phát triển cụm công nghiệp trên toàn thành phố, Trưởng phòng Quản lý Công nghiệp, Sở Công Thương Hà Nội Lê Nguyên nêu rõ, cụm công nghiệp thành lập hoặc mở rộng mới phải tuân thủ pháp luật, phù hợp Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm. Thành phố tập trung phát triển cụm làng nghề, chuyên ngành, công nghiệp hỗ trợ, công nghệ cao, sinh thái, tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng.

Đối với hệ thống khu công nghiệp, hiện trên địa bàn Hà Nội có 9 khu đã đi vào hoạt động, thu hút 742 dự án, với tổng vốn đầu tư đăng ký đạt 9,75 tỷ USD quy đổi. Các doanh nghiệp trong khu công nghiệp duy trì đà tăng trưởng ổn định, đóng góp ngân sách lớn, thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) chất lượng cao và tạo việc làm cho khoảng 172.000 lao động.

Để các khu công nghiệp tiếp tục đóng góp tích cực vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số của Thủ đô, Ban Quản lý các Khu công nghệ cao và Khu công nghiệp thành phố Hà Nội đang phối hợp với các sở, ngành, địa phương xây dựng Đề án chuyển đổi các khu công nghiệp hiện hữu sang mô hình khu công nghiệp sinh thái theo Quyết định số 80/2026/QĐ-UBND của UBND thành phố; định hướng xanh, hiện đại, văn minh, gắn với cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô năm 2026.

Phó Trưởng ban Quản lý các Khu công nghệ cao và Khu công nghiệp thành phố Hà Nội Lê Thanh Sơn cho biết, đơn vị đang tập trung thực hiện đồng bộ 3 nhóm giải pháp lớn. Ban sẽ rà soát từng khu về hạ tầng, sử dụng đất, môi trường, hiệu quả doanh nghiệp để xây dựng lộ trình cải tạo, nâng cấp các khu đã hình thành từ lâu; định hướng ngay từ đầu các khu mới theo mô hình sinh thái, tiết kiệm tài nguyên, sử dụng năng lượng hiệu quả, giảm phát thải.

Đồng thời, việc thu hút đầu tư phải có chọn lọc, xây dựng tiêu chí thu hút dự án, ưu tiên các dự án công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, đổi mới sáng tạo, sản xuất xanh và có giá trị gia tăng cao; hạn chế dự án sử dụng nhiều tài nguyên, công nghệ lạc hậu hoặc có nguy cơ gây ô nhiễm. Với khu công nghiệp đang hoạt động, Ban tăng cường quản lý, giám sát việc thực hiện quy định về đầu tư, đất đai, xây dựng, môi trường, lao động và phòng cháy, chữa cháy; yêu cầu chủ đầu tư hạ tầng hoàn thiện đồng bộ toàn hệ thống.

Bên cạnh đó, Ban phối hợp với doanh nghiệp hạ tầng khu công nghiệp nâng cao hiệu quả quản trị các khu công nghiệp trên nền tảng số, tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa Ban Quản lý, các sở, ngành, chính quyền địa phương và doanh nghiệp để theo dõi tiến độ, kịp thời xử lý các tồn tại, vướng mắc. “Với các nhóm giải pháp đồng bộ nêu trên, mục tiêu là hình thành các khu công nghiệp có hạ tầng đồng bộ, môi trường sản xuất an toàn, cảnh quan văn minh, doanh nghiệp hoạt động hiệu quả và người lao động được bảo đảm điều kiện làm việc tốt, tiếp tục là động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế bền vững của Thủ đô”, ông Lê Thanh Sơn khẳng định.

Kiến tạo không gian phát triển mới cho kinh tế Thủ đô

Lĩnh vực công nghiệp đang ngày càng khẳng định vai trò nòng cốt trong phát triển kinh tế Thủ đô và vùng phụ cận. Nghị quyết số 30-NQ/TW ngày 23-11-2022 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng Đồng bằng Sông Hồng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã định hướng phát triển công nghiệp hiện đại, ít phát thải và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Hà Nội có đầy đủ điều kiện thuận lợi để kết nối sản xuất với nghiên cứu khoa học, đào tạo nhân lực chất lượng cao, dịch vụ cao cấp và hệ thống hạ tầng giao thông trọng điểm, từ đó phát huy vai trò đầu tàu, hạt nhân của cả vùng.

Để tạo sức bật mạnh mẽ và mở đường cho các khu công nghiệp phát triển bền vững, Ban Quản lý các Khu công nghệ cao và Khu công nghiệp thành phố Hà Nội đề xuất hệ thống giải pháp cơ chế mang tính đột phá. Đó là: Hoàn thiện cơ chế thu hút đầu tư có chọn lọc, ưu tiên ngành công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, bán dẫn, đổi mới sáng tạo, sản xuất xanh và dự án có giá trị gia tăng cao; hỗ trợ chuyển đổi các khu công nghiệp hiện hữu theo hướng sinh thái, tiết kiệm năng lượng, sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm phát thải, áp dụng cơ chế “Một cửa - Làn xanh” với hồ sơ thẩm định nâng cấp công nghệ, môi trường và phòng cháy, chữa cháy; hỗ trợ lãi suất hoặc đồng bảo lãnh tín dụng cho dự án cải tạo, nâng cấp dây chuyền công nghệ; hỗ trợ tài chính theo kết quả đầu ra, căn cứ KPI về mức độ giảm tiêu thụ năng lượng, tài nguyên nước và phát thải; hỗ trợ hạ tầng dùng chung.

Ban cũng đề xuất đẩy mạnh phân cấp, ủy quyền cho Ban trực tiếp thẩm định, phê duyệt, cấp giấy phép cho doanh nghiệp trong các khu công nghiệp, nhằm tăng tính chủ động, rút ngắn thời gian xử lý, tạo thuận lợi cho nhà đầu tư. Cùng với đó là đổi mới cơ chế ưu đãi đối với các dự án công nghệ cao, có khả năng thu hút dòng vốn chất lượng cao như bán dẫn, chip, trí tuệ nhân tạo (AI)...

Đặc biệt, Ban Quản lý các Khu công nghệ cao và Khu công nghiệp thành phố Hà Nội đề xuất xây dựng cơ chế liên kết chuỗi (cluster) liên tỉnh, thành lập Hội đồng điều phối liên kết vùng giữa khu công nghiệp Hà Nội với khu công nghiệp các tỉnh lân cận như: Bắc Ninh, Phú Thọ, Hưng Yên, Ninh Bình, Hải Phòng, Quảng Ninh. Cơ chế này giúp phân vai sản xuất rõ ràng: Hà Nội tập trung vào nghiên cứu và phát triển (R&D), thiết kế, kiểm thử và sản xuất công nghệ cao; các tỉnh lân cận tập trung vào công nghiệp hỗ trợ và lắp ráp, tránh cạnh tranh không lành mạnh...

“Mục tiêu không chỉ là tháo gỡ từng khó khăn của từng khu công nghiệp mà còn là từng bước hình thành một phương thức quản lý và phát triển mới: Chuyển từ quản lý theo thủ tục sang quản lý theo kết quả, từ thu hút đầu tư theo số lượng sang lựa chọn dự án theo chất lượng, từ phát triển khu công nghiệp theo chiều rộng sang phát triển theo chiều sâu, xanh và hiện đại. Qua đó, các khu công nghiệp sẽ thực sự trở thành một trong những động lực quan trọng, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số của Thủ đô; cũng như bảo đảm phát triển bền vững trong dài hạn”, ông Lê Thanh Sơn nhấn mạnh.

Nhìn lại những tồn tại, từ áp lực ô nhiễm, nguy cơ cháy nổ tại các làng nghề truyền thống chật hẹp, đến những ngổn ngang, vướng mắc trong quản lý đất đai tại các cụm công nghiệp cũ, chúng ta càng thấy rõ ý nghĩa quan trọng của việc tổ chức lại không gian sản xuất công nghiệp mà Hà Nội đang quyết liệt triển khai. Đây không đơn thuần là sự điều chỉnh quy hoạch hay xử lý vi phạm cũ mà là cuộc kiến tạo không gian phát triển mới cho kinh tế Thủ đô, nơi năng lực sản xuất của người dân và doanh nghiệp được giải phóng, tài nguyên đất đai được khai thác tối ưu và môi trường sống của nhân dân được bảo vệ.

Dưới sự lãnh đạo sát sao của Thành ủy, sự điều hành quyết liệt của UBND thành phố và sự đồng lòng của cộng đồng doanh nghiệp, không gian sản xuất công nghiệp của Hà Nội đang rộng mở. Với nền tảng hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, khung khổ pháp lý vượt trội từ Luật Thủ đô năm 2026 và tư duy liên kết vùng đột phá, công nghiệp Hà Nội chắc chắn sẽ bứt phá mạnh mẽ, không chỉ đóng vai trò trụ cột kinh tế Thủ đô mà còn khẳng định vị thế dẫn dắt, vai trò hạt nhân, trung tâm kết nối và động lực phát triển vùng trong dài hạn.